Tám người con ruột khôn lớn: lời nhắn gửi con cháu

Cuối bản hồi ký “Cuộc đời và sự nghiệp”, ông Lường Văn Giá nhìn lại những gì cuộc sống đã trao cho mình và những điều từng phải vượt qua. Với tư cách người cháu, tôi đọc phần này như lời tâm sự chân thành: có những thành quả không nằm ở danh hiệu, mà ở gia đình, tình nghĩa và phẩm chất sống.

Điều tôi muốn kể lại cho con cháu từ câu chuyện tám người con ruột khôn lớn bắt đầu ở một dữ kiện rất cụ thể trong hồi ký. Tám người con ruột trưởng thành được ông nhắc trong niềm tự hào. Danh sách các con ở cuối hồi ký phản ánh nhiều con đường học tập, công việc như y tế, nông nghiệp, giáo dục và quản lý. Tôi nghĩ điều đáng trân trọng là ông đã chủ động giữ lại chi tiết đó, thay vì chỉ ghi những thành tích lớn. Nhờ vậy, người đọc có thể suy ngẫm về phẩm chất sống từ trải nghiệm thật chứ không phải từ một tình tiết do người sau tưởng tượng.

Cuối hồi ký, ông nhắc những lần điều trị bệnh dạ dày, trong đó có giai đoạn tháng 12/1994 phải trải qua nhiều ca phẫu thuật. Ông cũng ghi lại sự giúp đỡ của gia đình, người quen trong việc chuyển về Hà Nội chữa trị. Những trang ấy nối tiếp thử thách của chiến tranh bằng thử thách trong đời sống, đồng thời làm nổi bật ý nghĩa của tình thân.

Một bản hồi ký gia đình không thay thế được hồ sơ lưu trữ của cơ quan hay tài liệu lịch sử. Tuy nhiên, nó lưu được giọng kể và thứ tự những điều người trong cuộc xem là quan trọng. Khi biên tập, tôi muốn giữ các thông tin như tên người, năm tháng, chức vụ, phần thưởng theo bản gốc, đồng thời không biến những chi tiết ngắn thành các sự kiện mà ông chưa từng mô tả.

Điều ý nghĩa đối với thế hệ con cháu không phải là cố biến một kỷ niệm thành chiến công, mà là hiểu chính xác trải nghiệm của ông. Sự trưởng thành của con cái là kết quả âm thầm của những năm tháng chăm lo. Một sự việc nhỏ khi được đặt trong hoàn cảnh thích hợp có thể dạy về nghị lực, tình nghĩa và trách nhiệm. Tôi muốn câu chuyện được lưu giữ đúng tinh thần đó, bởi sự thật của người thân đã đủ sức lay động mà không cần thêu dệt.

Mỗi huân chương, mỗi cột mốc công tác hay mỗi cuộc gặp trong đời ông đều có giá trị riêng. Nhưng nhìn chung lại, điều nổi bật là một con người không để hoàn cảnh khó khăn quyết định hoàn toàn cách mình sống. Tôi hy vọng các thế hệ sau hiểu được tinh thần ấy khi đọc lại những trang viết về ông.