TAM THẠNH – MÁNG NƯỚC TÌNH NGHĨA CỦA ĐỒNG BÀO CO
Chào bạn, tôi xin tiếp tục mạch biên khảo về vùng đất và con người Núi Thành với đợt 10 câu chuyện tiếp theo (từ 838 đến 847). Những bài viết này tập trung vào sự gắn kết giữa văn hóa bản địa và tinh thần vượt khó của người dân trong cả thời chiến lẫn thời bình.
BÀI 838: TAM MỸ TÂY – HUYỀN THOẠI VỀ ĐƯỜNG DÂY LIÊN LẠC TRÊN ĐỈNH HÒN TÀU
Hòn Tàu không chỉ là bức tường thành thiên nhiên mà còn là "trạm phát sóng" sống của quân dân Tam Mỹ Tây. Để giữ thông tin liên lạc thông suốt trong điều kiện bị bao vây, các chiến sĩ giao liên đã tận dụng những sợi dây mây rừng dài hàng chục mét. Họ căng dây qua những vực thẳm và treo vào đó những ống tre chứa mật báo.
Chỉ cần một cú giật nhẹ ở đầu này, đầu kia sẽ nhận được tín hiệu. Cách làm này không chỉ nhanh mà còn tuyệt đối giữ bí mật vì tiếng gió ngàn và tiếng lá rừng xào xạc đã át đi mọi âm thanh của chuyển động cơ khí. Những "đường dây mây" trên đỉnh Hòn Tàu đã giúp bộ đội ta nắm bắt kịp thời các cuộc hành quân của địch, tạo tiền đề cho những chiến thắng vang dội trên vùng đất cao này.
BÀI 839: TAM ANH BẮC – CHIẾC KHĂN RẰN VÀ CUỘC "ĐẤU TRÍ" TẠI TRẠM GÁC
Mẹ T. ở Tam Anh Bắc có một cách vận chuyển thuốc men cho thương binh vô cùng độc đáo. Mẹ thường quấn một chiếc khăn rằn rất dày trên đầu, bên trong lớp vải là những vỉ thuốc kháng sinh quý hiếm được dàn mỏng. Khi đi qua trạm gác của lính cộng hòa, mẹ giả vờ bị đau đầu dữ dội, tay ôm lấy thái dương rên rỉ.
Lính gác thấy bà cụ già yếu, lại đang bệnh tật nên chỉ kiểm tra qua loa giỏ xách mà bỏ qua chiếc khăn rằn trên đầu mẹ. Sự bình tĩnh và diễn xuất tự nhiên của mẹ đã cứu sống biết bao chiến sĩ đang điều trị trong các lán trại dã chiến. Chiếc khăn rằn ấy không chỉ là vật dụng che nắng mưa mà đã trở thành một "kho dược phẩm" di động, chuyên chở cả tấm lòng của người mẹ hậu phương.
BÀI 840: TAM HẢI – CHUYỆN VỀ NHỮNG CỘT BUỒM BIẾT NÓI
Ngư dân Tam Hải từ xưa đã có kỹ năng nhìn hướng gió và cánh buồm để liên lạc. Trong những năm kháng chiến, vị trí và màu sắc của các lá cờ trên cột buồm là những ký hiệu mật mã. Một lá cờ đỏ treo thấp báo hiệu có tàu tuần tiễu phía xa; một tấm lưới treo cao bên mạn trái nghĩa là bãi tập kết đã an toàn.
Những chiếc ghe bầu lênh đênh trên biển Kỳ Hà trông có vẻ bình thường, nhưng thực chất đang điều hành cả một mạng lưới tiếp tế đường thủy tinh vi. Địch có dùng ống nhòm quan sát cũng chỉ thấy những ngư dân đang hăng say lao động, không ngờ rằng mỗi nhịp chèo, mỗi thế buồm đều là những dòng lệnh quân sự quan trọng.
BÀI 841: TAM HIỆP – BÁNH TRÁNG NÚI THÀNH VÀ LỚP "CHỮ NỔ"
Xã Tam Hiệp có nghề làm bánh tráng nổi tiếng. Trong những lớp học bình dân học vụ dưới hầm bí mật, bánh tráng không chỉ để ăn mà còn được dùng làm "giấy viết". Thầy giáo dùng nước nghệ hoặc nước củ mài viết chữ lên bánh tráng khô. Học trò đọc xong, nếu có động, chỉ cần bẻ vụn ra hoặc ăn ngay vào bụng là mọi dấu vết biến mất.
Những chữ cái học được trên miếng bánh tráng ấy đã xóa mù chữ cho hàng trăm thanh niên địa phương ngay giữa làn mưa bom bão đạn. Nó minh chứng cho một điều: người dân Núi Thành có thể thiếu gạo, thiếu áo nhưng chưa bao giờ thiếu khát vọng tìm cầu con chữ và ánh sáng tri thức để phụng sự quê hương.
BÀI 842: TAM GIANG – "LÁ CHẮN" RỪNG NGẬP MẶN
Rừng ngập mặn ở Tam Giang là một mê cung tự nhiên mà quân địch rất sợ xâm nhập. Dân làng và du kích đã biến những gốc đước, gốc mắm thành những trận địa chông và bẫy rập. Họ đóng những cọc gỗ sắc nhọn dưới lớp bùn lầy, chỉ để lộ ra khi thủy triều xuống thấp nhất.
Đội đặc công nước Tam Giang thường ẩn mình dưới những rễ cây đước hàng giờ đồng hồ, dùng ống sậy để thở, chờ đợi thời cơ tập kích các xuồng máy của địch. Rừng ngập mặn không chỉ bảo vệ hệ sinh thái mà còn là người đồng chí kiên cường, che chở cho những người con bám biển, bám sông để giữ gìn từng tấc đất quê nhà.
BÀI 843: TAM TIẾN – TIẾNG ỐC U GỌI BÃO
Ở Tam Tiến, mỗi khi có báo động lính vào làng, thanh niên trai tráng lại dùng vỏ ốc u lớn để thổi. Tiếng ốc u trầm hùng, vang xa từ xóm này sang xóm khác như một bản nhạc hiệu của sự đoàn kết. Địch nghe tiếng ốc u thường rất hoang mang vì không biết quân ta đang ở đâu và số lượng bao nhiêu.
Thực tế, đó là hiệu lệnh để bà con kịp thời tản cư hoặc giấu kín lương thực, tài liệu. Tiếng ốc u Tam Tiến hôm nay không còn báo động chiến tranh, mà được thổi lên trong các lễ hội cầu ngư, gợi nhớ về một thời kỳ hào hùng khi cả làng cùng chung một nhịp thở, một ý chí chống giặc ngoại xâm.
BÀI 844: TAM QUANG – GÀNH ÓC VÀ LỜI THỀ CỦA NGƯỜI LÍNH BIỂN
Gành Óc thuộc xã Tam Quang là một bãi đá nhô ra biển, nơi sóng vỗ rì rào quanh năm. Đây từng là nơi tổ chức các lễ kết nạp Đảng bí mật của các chiến sĩ đặc công nước. Dưới ánh trăng mờ và tiếng sóng át tiếng người, họ đã tuyên thệ: "Sống bám biển, chết vùi trong sóng, quyết không để một tấc biển rơi vào tay giặc".
Những hốc đá tại Gành Óc cũng là nơi cất giấu vũ khí lý tưởng vì nước biển lên xuống sẽ xóa sạch mọi dấu vết con người. Tinh thần của "Lời thề Gành Óc" đã trở thành kim chỉ nam cho các thế hệ chiến sĩ biên phòng và ngư dân Núi Thành hôm nay trong công cuộc giữ gìn chủ quyền biển đảo thiêng liêng.
BÀI 845: TAM THẠNH – MÁNG NƯỚC TÌNH NGHĨA CỦA ĐỒNG BÀO CO
Ở vùng cao Tam Thạnh, nước sạch là tài sản quý giá. Đồng bào người Co đã dựng những máng nước bằng tre dài hàng cây số dẫn nước từ khe suối về bản. Trong chiến tranh, những máng nước này được thiết kế thêm các "nhánh phụ" bí mật dẫn vào các hang đá nơi bộ đội đóng quân.
Mỗi khi người dân đi lấy nước, họ thường lén bỏ thêm vài củ sắn, củ mài vào máng tre để dòng nước cuốn về phía hầm của các chiến sĩ. Sự đùm bọc thầm lặng nhưng bền bỉ như dòng nước suối đã giúp quân và dân Tam Thạnh vượt qua những mùa khô khắc nghiệt và những trận càn quét dài ngày của kẻ thù.
