Tám Tiệm và những năm tháng ở Hàm Liêm

THỜI HOA LỬA

Phạm Thị Mai – Tám Tiệm và những năm tháng ở Hàm Liêm

Phạm Thị Mai (1947–2024)
Bí danh: Tám Tiệm
Quê quán: xã Hàm Liêm, huyện Hàm Thuận Bắc, tỉnh Bình Thuận
Thời kỳ: Kháng chiến chống Mỹ
Lực lượng: Du kích mật Sông Nhị, Xã đội Hàm Liêm
Danh hiệu: Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân

Có những người bước vào chiến tranh khi tuổi đời còn chưa đến đôi mươi.

Họ không có nhiều lựa chọn giữa những năm tháng đất nước chia cắt. Với Phạm Thị Mai, con đường ấy bắt đầu từ khi bà mới 14 tuổi, trên chính quê hương Hàm Liêm, Bình Thuận.

Sau này, người dân nơi đây quen gọi bà bằng cái tên Tám Tiệm.

Cô gái 14 tuổi giữa vùng chiến sự

Phạm Thị Mai sinh năm 1947 tại xã Hàm Liêm, huyện Hàm Thuận Bắc, Bình Thuận, trong một gia đình có truyền thống cách mạng.

Năm 1961, khi vừa tròn 14 tuổi, bà tình nguyện tham gia hoạt động cách mạng. Công việc ban đầu là làm liên lạc, vận chuyển vũ khí, thuốc men và lương thực, đồng thời nắm tình hình để báo cho lực lượng cách mạng.

Đây là công việc đòi hỏi sự kín đáo và nhanh nhạy. Một cô gái tuổi thiếu niên phải di chuyển giữa những khu vực bị kiểm soát, tìm cách đưa những thứ cần thiết vào cơ sở cách mạng.

Ba năm sau, khi mới 17 tuổi, Phạm Thị Mai được giao làm Phó Bí thư Xã đoàn Hàm Liêm, đồng thời tham gia du kích mật Sông Nhị, hoạt động tại các khu vực Hàm Chính, Hàm Hiệp và Hàm Liêm.

Từ một cô gái làm liên lạc, bà dần trở thành một cán bộ trẻ trực tiếp tham gia hoạt động tại địa phương.

Người nữ du kích của Sông Nhị

Những năm 1961–1964, đội du kích mật Sông Nhị hoạt động trong điều kiện rất khó khăn.

Theo các tư liệu của Báo Bình Thuận, Phạm Thị Mai cùng đồng đội đã tham gia nhiều trận đánh lớn nhỏ và bắt sống nhiều binh lính đối phương.

Tháng 2/1965, Phạm Thị Mai được kết nạp vào Đảng.

Đầu năm 1967, khi vừa tròn 20 tuổi, bà được giao làm Hội trưởng Hội Phụ nữ xã Hàm Liêm.

Cuối năm đó, bà được phân công làm Chính trị viên Xã đội Hàm Liêm, trực tiếp chỉ huy lực lượng du kích mật.

Như vậy, chỉ trong vài năm, cô gái 14 tuổi ngày nào đã trưởng thành thành một cán bộ và người chỉ huy lực lượng địa phương.

Những ngày tháng bám trụ

Ngày 8/3/1968, lực lượng đối phương mở một cuộc càn quét lớn tại khu vực Hàm Chính – Hàm Liêm.

Theo tư liệu của Báo Quân đội nhân dân, lực lượng du kích được lệnh rút về căn cứ an toàn, nhưng một nhóm nhỏ vẫn ở lại địa bàn, trong đó có Phạm Thị Mai. Bà tiếp tục bám trụ trong khu vực ấp chiến lược và chỉ huy lực lượng du kích.

Đó là một trong những giai đoạn khốc liệt nhất trong cuộc đời người nữ du kích trẻ.

Sau đó, Phạm Thị Mai bị bắt.

Những gì xảy ra sau đó đã để lại thương tật suốt đời cho bà. Các nguồn báo chí địa phương ghi nhận bà phải chịu những hình thức tra tấn nghiêm trọng nhưng vẫn không khai báo thông tin về cơ sở và đồng đội.

Không cần kể lại những chi tiết đau đớn của quá trình ấy, chỉ riêng việc một người phụ nữ trẻ sau đó phải sống với thương tật rất nặng cũng đủ cho thấy cái giá mà chiến tranh để lại.

Trở về với quê hương

Sau ngày đất nước thống nhất, cuộc chiến của Phạm Thị Mai không kết thúc hoàn toàn.

Từ sau năm 1975 đến khoảng năm 1988, bà tiếp tục đảm nhiệm nhiều công việc tại địa phương, trong đó có công tác tại chi bộ, hợp tác xã và Hội Phụ nữ xã.

Dù bị thương tật nặng, bà vẫn tham gia công việc chung.

Có lúc bà phải sử dụng xe lăn, nhưng vẫn đến từng gia đình để vận động nhân dân, tham gia công tác địa phương và chia sẻ câu chuyện của thế hệ mình với thanh thiếu niên.

Đó là một hình ảnh rất khác của người nữ du kích năm xưa.

Nếu trong chiến tranh, bà đi từng nhà để xây dựng cơ sở và vận động nhân dân thì sau hòa bình, bà lại đi từng nhà để góp phần xây dựng cuộc sống mới.

Danh hiệu Anh hùng

Những đóng góp của Phạm Thị Mai được Nhà nước ghi nhận bằng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Các nguồn hiện có ghi nhận thời điểm phong tặng là năm 2000.

Danh hiệu ấy ghi nhận cả quá trình hoạt động của bà trong chiến tranh, từ khi còn là cô gái 14 tuổi cho đến khi trở thành cán bộ, chiến sĩ du kích của Hàm Liêm.

Nhưng với những người từng gặp bà sau này, hình ảnh đáng nhớ không chỉ là những huân chương hay danh hiệu.

Đó còn là hình ảnh một người phụ nữ mang thương tật nặng nhưng vẫn tích cực sống, làm việc và kể cho thế hệ trẻ nghe về những năm tháng đã qua.

Những năm cuối đời

Những năm cuối đời, sức khỏe của Phạm Thị Mai giảm sút.

Ngày 31/8/2024, bà qua đời, hưởng thọ 77 tuổi. Báo địa phương khi đưa tin về sự ra đi của bà đã nhắc lại lời bà từng căn dặn thế hệ trẻ: hãy trân trọng những khó khăn, gian khổ mà các thế hệ trước đã trải qua để có được độc lập và cố gắng xây dựng quê hương trong thời bình.

Một lời nhắn rất giản dị.

Nhưng có lẽ chỉ những người từng sống qua chiến tranh mới hiểu hết giá trị của nó.

Lời kết

Phạm Thị Mai bước vào cuộc chiến khi mới 14 tuổi.

Bà bắt đầu bằng những công việc của một người liên lạc trẻ: chuyển lương thực, thuốc men, vũ khí và thông tin.

Rồi từ một cô gái nhỏ tuổi, bà trở thành cán bộ Đoàn, cán bộ phụ nữ, chiến sĩ du kích mật và Chính trị viên Xã đội Hàm Liêm.

Chiến tranh để lại cho bà những thương tật không thể xóa đi.

Nhưng nó không lấy đi được nghị lực sống của người phụ nữ ấy.

Sau ngày đất nước thống nhất, Phạm Thị Mai tiếp tục trở về với quê hương. Bà tham gia công tác địa phương, vận động nhân dân và dành nhiều thời gian kể lại lịch sử cho thế hệ trẻ.

Có lẽ vì vậy, câu chuyện về Tám Tiệm không nên chỉ được nhớ như câu chuyện về một nữ du kích trong chiến tranh.

Đó còn là câu chuyện về một con người đã đi qua chiến tranh và tiếp tục sống phần đời còn lại để xây dựng quê hương, giáo dục thế hệ sau và gìn giữ ký ức về những người đã không trở về.

Từ cô gái 14 tuổi của Hàm Liêm đến người nữ Anh hùng của Bình Thuận, cuộc đời Phạm Thị Mai là một lát cắt chân thực của thế hệ đã trưởng thành trong những năm tháng đất nước còn chìm trong chiến tranh.

Một cô gái nhỏ tuổi bước vào “Thời Hoa Lửa”.
Một người phụ nữ mang theo ký ức ấy đi suốt cuộc đời.