TAM TIẾN – GÁNH MẮM CỦA MẸ VÀ "CHUYẾN XE BÍ MẬT"

Nghề làm mắm ở Tam Tiến vốn nổi tiếng với vị mặn mòi của cá cơm than. Nhưng trong chiến tranh, những hũ mắm ấy còn chứa đựng một giá trị thiêng liêng hơn thế. Câu chuyện về mẹ Hợi và gánh mắm đi bán xuyên vùng kìm kẹp đã trở thành một bài học về lòng kiên trung.

Gánh mắm của mẹ luôn có hai tầng. Tầng trên là những hũ mắm nhỏ bán cho dân làng và cả lính đồn để ngụy trang. Tầng dưới, mẹ khéo léo đúc những hũ gốm có hai lớp vách. Khoảng trống ở giữa vách gốm là nơi giấu tài liệu mật, bản đồ tác chiến hoặc vàng bạc do nhân dân đóng góp cho kháng chiến. Mỗi khi qua trạm gác, mẹ thản nhiên múc mắm mời lính uống thử để "kiểm định chất lượng". Mùi mắm nồng nặc và sự tự tin của một người đàn bà nông dân nghèo đã làm chúng mất cảnh giác.

Có lần, một tên lính nghi ngờ dùng lưỡi lê đâm vào gánh hàng, mẹ hốt hoảng khóc lóc tiếc của, bắt đền khiến chúng phát ngượng mà bỏ qua. Nhưng thực tế, mẹ đã lót sẵn những tấm gỗ mỏng dưới lớp cá để lưỡi lê không thể xuyên thấu vào phần giấu tài liệu. Những chuyến hành trình của mẹ đã mang đi hàng nghìn mật lệnh, cứu nguy cho nhiều đơn vị du kích khỏi các cuộc vây ráp. Gánh mắm của mẹ Hợi hôm nay dù không còn nữa, nhưng hương vị mặn mòi của sự hy sinh vẫn còn thấm đẫm trong từng trang sử của làng cát Tam Tiến.