TÁN KẾ – NGỌN LỬA TỪ BA CHÂU THẮP MÃI TRONG TRÁI TIM THANH NIÊN HÔM NAY

Giữa vùng đất Ba Tri trù phú hôm nay, nơi những hàng dừa xanh nghiêng bóng xuống những vuông tôm, những ruộng lúa, vẫn còn đó một địa danh quen thuộc với người dân Mỹ Thạnh: đền thờ Tán Kế. Đứng giữa không gian nghi ngút khói hương, người ta như nghe vọng lại tiếng trống nghĩa quân, tiếng gươm giáo chạm nhau trong những ngày sục sôi chống giặc hơn một thế kỷ trước. Và ở trung tâm của dòng ký ức ấy là người anh hùng Lê Quang Quan, thường gọi là Tán Kế – biểu tượng bất khuất của đất Ba Châu.

Từ chàng trai thượng võ đến người khởi xướng phong trào chống Pháp

Lê Quang Quan sinh tại làng Mỹ Chánh, huyện Ba Tri, trong một gia đình có gốc Bình Định – vùng đất nổi tiếng thượng võ. Tinh thần quân tử, trọng nghĩa, trọng khí phách như đã ngấm vào máu của bao thế hệ, và với ông, võ nghệ không chỉ là kỹ năng, mà còn là bản lĩnh của người con đất Việt. Lớn lên trong buổi giao thời, khi triều đình phong kiến còn cầm quyền nhưng đất nước đối mặt với nguy cơ ngoại xâm, ông chọn con đường đăng lính triều đình, mang theo khát vọng bảo vệ non sông.

Thế nhưng, lịch sử rẽ lối. Năm 1862, triều đình Huế ký hòa ước nhường ba tỉnh miền Đông cho Pháp. Sự kiện ấy như nhát dao cắt ngang lòng trung quân ái quốc của những người lính trẻ. Nhiều người bất mãn, day dứt, và Lê Quang Quan cũng vậy. Ông và một số binh sĩ quyết định bỏ ngũ, trở về quê, mang trong mình câu hỏi lớn: Nếu triều đình không giữ được giang sơn, ai sẽ đứng lên bảo vệ?

Trở lại Mỹ Chánh, ông bắt đầu công việc mà sau này trở thành nét son trong lịch sử: vận động nhân dân, rèn vũ khí, lập đội nghĩa quân. Trong những đêm tối ánh lửa bập bùng, người dân Ba Tri thấy hình ảnh một người đàn ông ung dung chỉ đạo luyện võ, rèn gươm, dựng kế hoạch khởi nghĩa. Đó là những ngày âm thầm mà sục sôi, những ngày chuẩn bị cho phong trào kháng Pháp ngay chính trên mảnh đất quê hương.

Ba Châu nổi lửa – Tinh thần khởi nghĩa không khuất phục

Tháng 6-1867, Pháp mở rộng đánh chiếm các tỉnh miền Tây, trong đó có Bến Tre. Đó cũng là thời điểm người dân Ba Châu – gồm Châu Phú, Châu Thới và Châu Bình – nhìn thấy ở Tán Kế một thủ lĩnh. Ông đứng ra mộ binh, khởi xướng phong trào khởi nghĩa chống Pháp.

Dù trang bị thô sơ, lực lượng ban đầu nhỏ bé, nhưng tiếng gọi của Tán Kế vang xa. Từ các xóm làng ven rạch, ven sông, trai tráng kéo về, tay cầm giáo mác, lòng đầy phẫn nộ. Họ tin vào võ nghệ, sự quyết đoán và tấm lòng vì dân của ông. Những trận đánh đầu tiên vang lên như lời thách thức với thực dân, làm rung chuyển cả vùng Ba Châu.

Nhưng chiến tranh luôn khắc nghiệt. Sự chênh lệch về vũ khí và kinh nghiệm trận mạc khiến nghĩa quân chịu nhiều tổn thất. Sau nhiều trận đánh quyết liệt, lực lượng của ông dần suy yếu. Trong vòng vây dày đặc của quân Pháp, Tán Kế buộc phải giải tán nghĩa binh, chỉ giữ lại một số thân tín rút vào rừng lau sậy.

Quyết định ấy cho thấy tâm huyết của một thủ lĩnh biết gìn giữ lực lượng, chờ thời cơ. Nhưng lịch sử lại tiếp tục thử thách ông. Một tên đào ngũ phản bội, báo nơi ẩn náu của ông cho giặc. Quân Pháp nhanh chóng bao vây, bắt được ông trong tình thế cô độc nhưng không đầu hàng.

Bi hùng một cái chết – bất tử một con người

Sau khi bắt được Tán Kế, giặc Pháp lập tức đem ông ra hành quyết để uy hiếp tinh thần nhân dân Ba Châu. Chúng bêu đầu ông tại chợ Châu Thới – nơi đông đúc nhất vùng – như một lời cảnh cáo. Nhưng chúng đã lầm.

Hình ảnh một người nghĩa sĩ hiên ngang, dám đứng lên giữa thời loạn, đã đi sâu vào lòng dân. Họ không run sợ. Họ thương tiếc. Họ biết rằng cái chết ấy là cái chết cho đất nước, cái chết của người không bao giờ chịu quỳ gối.

Từ đó, nhân dân trong vùng lập miếu thờ ông như một lời tri ân. Mộ ông được xây ở làng Mỹ Chánh Hòa, và ngày nay, đền thờ tại xã Mỹ Thạnh trở thành địa chỉ đỏ trong giáo dục truyền thống cho các thế hệ trẻ.

Lời nhắn gửi từ quá khứ đến thanh niên hôm nay

Thế hệ trẻ Bến Tre nói riêng và thanh niên Việt Nam nói chung đang sống trong thời đại hòa bình, phát triển. Không còn tiếng súng, cũng không còn những cuộc truy đuổi giữa lau sậy như xưa. Nhưng tinh thần Tán Kế thì vẫn còn đó, như một ngọn lửa không bao giờ tắt:

Dám nghĩ – Dám làm – Dám chịu trách nhiệm.
Kiên cường trước khó khăn.
Hết lòng vì cộng đồng, vì Tổ quốc.

Ngày nay, “chống giặc” không còn là chiến đấu ngoài chiến trường, mà là chiến đấu với tụt hậu, với sự thờ ơ, với lối sống dễ dãi. Học tập tinh thần Tán Kế là học cách đứng lên khi gặp thử thách, dám theo đuổi lý tưởng, dám bảo vệ điều đúng đắn.

Ở các cơ sở đoàn, nhiều hoạt động về nguồn, về di tích lịch sử Tán Kế đang được tổ chức thường xuyên. Nhưng quan trọng hơn, mỗi đoàn viên thanh niên khi đến nơi đây đều mang về cho mình một câu hỏi: Mình sẽ sống như thế nào để xứng đáng với những người đi trước?