Tập 17: Thành cổ Quảng Trị - 81 ngày đêm

Một tòa thành nhỏ giữa chiến trường lớn

Quảng Trị không phải một thành phố khổng lồ.

Thành cổ cũng không phải một pháo đài bất khả xâm phạm.

Nhưng năm 1972...

nó trở thành một trong những địa danh quan trọng nhất của chiến tranh Việt Nam.

Sau cuộc tiến công mùa xuân, lực lượng Quân Giải phóng kiểm soát thị xã Quảng Trị.

Phía Việt Nam Cộng hòa không chấp nhận mất địa bàn.

Một kế hoạch phản công được triển khai.

Mục tiêu:

Giành lại Quảng Trị.

Và tâm điểm của cuộc phản công:

Thành cổ.

Vì sao Thành cổ quan trọng?

Nếu nhìn trên bản đồ...

Thành cổ chỉ là một khu vực tương đối nhỏ.

Nhưng nó nằm trong thị xã Quảng Trị.

Quảng Trị lại nằm ở vị trí chiến lược trên tuyến Quốc lộ 1 và gần khu vực giới tuyến.

Kiểm soát được nơi này có ý nghĩa:

quân sự.

chính trị.

tâm lý.

Vì vậy, trận chiến không chỉ nhằm giành một khu đất.

Nó còn là cuộc tranh giành một biểu tượng.

Cuộc phản công bắt đầu

Sau khi củng cố lực lượng, phía Việt Nam Cộng hòa mở cuộc phản công.

Các đơn vị bộ binh tiến lên.

Pháo binh bắn yểm trợ.

Không quân Mỹ hoạt động mạnh.

Mục tiêu từng bước được thu hẹp:

Quảng Trị → thị xã → Thành cổ.

Nhưng phía trong Thành cổ không rút.

Các lực lượng phòng thủ tiếp tục giữ vị trí.

Một trận chiến kéo dài bắt đầu.

Những ngày đầu

Pháo binh bắt đầu nã xuống.

Những quả đạn liên tục rơi vào khu vực Thành cổ.

Tường thành rung chuyển.

Những công trình bên trong bị phá hủy.

Đất đá tung lên.

Khói phủ kín.

Sau mỗi đợt pháo...

bộ binh tiến vào.

Rồi tiếng súng lại vang lên.

Một mét đất

Trong chiến tranh hiện đại, bản đồ có thể chia thành những ô vuông.

Nhưng đối với người lính...

chiến trường được đo bằng:

mét.

Một bức tường.

Một căn nhà.

Một góc hào.

Một hố bom.

Một đoạn đường.

Một vị trí trú ẩn.

Mỗi mét có thể phải đánh đổi bằng mạng sống.

Và tại Thành cổ...

những mét đất ấy liên tục đổi chủ.

81 ngày đêm

Trận chiến kéo dài trong nhiều tuần.

Trong những ngày tháng khốc liệt ấy, Thành cổ và khu vực xung quanh chịu sức ép hỏa lực rất lớn.

Ban ngày:

pháo kích.

không kích.

bộ binh tiến công.

Ban đêm:

tiếp tế.

củng cố trận địa.

đưa thương binh ra.

đưa người và đạn vào.

Rồi ngày hôm sau...

mọi thứ lại bắt đầu.

Người lính trong Thành cổ

Hãy tưởng tượng một người lính ở bên trong.

Anh không nhìn thấy toàn bộ chiến trường.

Chỉ thấy một phần bức tường.

Một khoảng sân.

Một đoạn hào.

Một căn nhà đổ nát.

Trên đầu là tiếng máy bay.

Xa hơn là tiếng pháo.

Phía trước là đối phương.

Anh không biết trận chiến ngoài kia đang diễn biến thế nào.

Anh chỉ biết:

vị trí này phải được giữ.

Nước uống và lương thực

Có một thứ thường bị quên khi kể về chiến tranh:

hậu cần.

Một đơn vị có thể chiến đấu mạnh đến đâu nếu không có:

• Nước.

Trong Thành cổ, việc đưa tiếp tế vào trở nên cực kỳ nguy hiểm.

Các tuyến đường bị phá hủy.

Pháo kích liên tục.

Mọi hoạt động vận chuyển đều có thể bị phát hiện.

Vì vậy, hậu cần trở thành cuộc chiến riêng.

Những chuyến vượt sông

Một trong những hình ảnh gắn với chiến trường Quảng Trị là việc vận chuyển người và vật chất qua sông Thạch Hãn.

Con sông không rộng đến mức không thể vượt qua.

Nhưng trong điều kiện chiến tranh...

mỗi lần vượt sông đều nguy hiểm.

Người lính có thể phải:

chèo thuyền.

bơi.

vượt qua trong đêm.

Hoặc tìm cách vận chuyển bằng những phương tiện tạm bợ.

Phía trên là pháo sáng.

Xa xa là tiếng pháo.

Dòng nước vẫn chảy.

Và người lính vẫn phải đi.

Một dòng sông và hàng nghìn câu chuyện

Sông Thạch Hãn về sau trở thành một biểu tượng của Quảng Trị.

Nhưng trong những ngày chiến tranh...

đó là một tuyến giao thông.

Một tuyến tiếp tế.

Một ranh giới.

Một nơi nhiều người phải vượt qua.

Và cũng là nơi có những người không thể trở lại.

Pháo binh – cơn mưa thép

Một trong những đặc điểm khủng khiếp nhất của trận chiến là cường độ pháo kích.

Đạn pháo liên tục rơi xuống.

Đất bị đào xới.

Công sự bị phá hủy.

Những nơi trú ẩn phải liên tục sửa chữa.

Có lúc người lính chỉ có thể nằm im dưới lòng đất.

Chờ.

Chờ tiếng pháo dừng.

Rồi tiếp tục chiến đấu.

Không quân Mỹ

Bên ngoài Thành cổ, không quân Mỹ tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ lực lượng Việt Nam Cộng hòa.

Máy bay tấn công các vị trí nghi là nơi tập trung quân.

Phá hủy tuyến tiếp tế.

Đánh vào các trận địa pháo.

Hỗ trợ các đơn vị đang tiến công.

Nhưng chiến trường Thành cổ rất phức tạp.

Hai bên ở rất gần nhau.

Một sai lệch nhỏ trong xác định mục tiêu có thể gây hậu quả nghiêm trọng.

Thành cổ biến đổi từng ngày

Ngày đầu:

Tường thành.

Nhà cửa.

Đường phố.

Cây cối.

Sau nhiều tuần:

Tường thành bị phá hủy.

Nhà cửa thành đống đổ nát.

Cây cối cháy trụi.

Mặt đất đầy hố bom.

Thành cổ không còn giống một thành phố.

Nó trở thành:

một bãi chiến trường.

Người dân Quảng Trị

Trong khi những người lính chiến đấu...

người dân phải tìm cách sống sót.

Nhiều gia đình rời khỏi khu vực chiến sự.

Những con đường trở thành dòng người di tản.

Có người mang theo một túi đồ.

Có người chỉ kịp mang theo vài vật dụng.

Có người không biết ngôi nhà của mình còn hay mất.

Chiến tranh đã biến một thành phố thành nơi mà người dân không còn biết ngày mai sẽ ở đâu.

Những người lính thay nhau chiến đấu

Không ai có thể chiến đấu liên tục hàng chục ngày.

Các đơn vị phải luân phiên.

Người bị thương được đưa ra.

Người mới vào thay.

Đạn được bổ sung.

Công sự được sửa.

Nhưng ở một nơi như Thành cổ...

không có khái niệm nghỉ ngơi hoàn toàn.

Ngay cả khi không tấn công...

vẫn có thể bị pháo kích.

Ở phía bên kia

Lực lượng tiến công cũng chịu tổn thất rất lớn.

Để giữ Thành cổ, họ phải đưa người và vật chất vào.

Mỗi lần vượt qua các tuyến hỏa lực...

là một lần đối mặt với nguy hiểm.

Những đơn vị bên trong phải tiếp tục chiến đấu.

Nhưng nguồn lực không phải vô hạn.

Một trận đánh kéo dài 81 ngày có nghĩa là:

81 ngày phải duy trì một hệ thống chiến đấu.

Đây không còn là một trận đánh thông thường

Ở một số trận đánh...

một bên đánh.

Một bên rút.

Nhưng ở Thành cổ...

cả hai đều muốn giữ vị trí.

Vì vậy:

Một bên tiến.

Một bên chống.

Bên tiến bị đẩy lùi.

Rồi lại tiến.

Bên phòng thủ mất một vị trí.

Rồi tìm cách giành lại.

Ngày này qua ngày khác.

Tuần này sang tuần khác.

Cuộc chiến trở thành một cuộc đấu sức.

Lê Trọng Tấn và quyết định phản công

Ở cấp độ chiến dịch, mục tiêu của phía Việt Nam Cộng hòa ngày càng rõ:

phải chiếm lại Thành cổ trước khi chiến tranh chuyển sang giai đoạn đàm phán quyết định.

Vì thế, sức ép được duy trì.

Không quân và pháo binh tiếp tục hỗ trợ.

Các đơn vị bộ binh tiếp tục tiến công.

Thành cổ trở thành trọng tâm.

Một cuộc chiến cũng diễn ra trên bàn đàm phán

Năm 1972 không chỉ có chiến trường.

Tại Paris, các cuộc đàm phán cũng diễn ra.

Mỗi bên đều muốn có vị thế tốt hơn trước khi đạt được một thỏa thuận.

Vì vậy, một khu vực nhỏ như Thành cổ Quảng Trị...

có thể mang ý nghĩa lớn hơn nhiều so với diện tích của nó.

Kiểm soát lãnh thổ cũng là một quân bài chính trị.

Ngày 16 tháng 9 năm 1972

Sau nhiều tháng giao tranh, lực lượng Việt Nam Cộng hòa kiểm soát lại Thành cổ Quảng Trị vào ngày 16/9/1972.

Cuộc chiến kéo dài kết thúc.

Nhưng cái giá phải trả là rất lớn.

Thành cổ gần như bị phá hủy.

Khu vực xung quanh bị tàn phá nặng nề.

Và có quá nhiều người đã không còn trở về.

81 ngày đêm kết thúc

Một trận chiến kết thúc bằng việc một bên kiểm soát được Thành cổ.

Nhưng nếu nhìn vào những gì còn lại...

khó có thể gọi đó là một chiến thắng đơn giản.

Bởi:

thành phố bị tàn phá.

hàng nghìn người thương vong.

người dân mất nhà cửa.

những người lính mang theo ký ức suốt đời.

Chiến tranh luôn có cái giá của nó.

Và sông Thạch Hãn vẫn chảy

Sau chiến tranh...

Thành cổ được xây dựng lại.

Thành phố Quảng Trị hồi sinh.

Nhưng sông Thạch Hãn vẫn chảy qua nơi ấy.

Mỗi năm, những người trở về thăm chiến trường cũ lại đứng bên dòng sông.

Họ nhớ đồng đội.

Nhớ những người đã nằm lại.

Nhớ một mùa hè năm 1972.

Một mùa hè mà Quảng Trị trở thành biểu tượng của sự khốc liệt của chiến tranh.