“Tập kết ngược” - quyết định táo bạo, đúng đắn

Sau Hiệp định Giơ-ne-vơ, trong khi cán bộ chiến sĩ ta ở miền Nam nô nức xuống tàu tập kết ra miền Bắc thì một số cán bộ có kinh nghiệm làm công tác địch vận đối với ngụy binh, lính Âu Phi ở miền Bắc lại được Cục Địch vận, Tổng cục Chính trị lựa chọn, lặng lẽ từ biệt người thân, tìm mọi cách thâm nhập vào vùng địch kiểm soát ở miền Nam để làm nhiệm vụ. Họ được gọi là “Những người tập kết ngược”.

Theo hồ sơ lưu trữ tại Cục Dân vận, đầu tháng 10/1954, đoàn đầu tiên, gồm 3 cán bộ của Cục Địch vận gồm các đồng chí: Trần Bá, Lê Quốc Chinh và Trương Tế Mỹ đã vào miền Nam theo đường hàng không, dưới danh nghĩa phái đoàn Việt Nam trong Ủy hội quốc tế.

Sau chuyến đi đầu tiên thuận lợi, Cục Địch vận tiếp tục lựa chọn, huấn luyện rồi đưa các cán bộ địch vận vào giúp Khu V và Nam Bộ làm nhiệm vụ xây dựng hệ thống cơ quan binh vận cấp ủy, xây dựng cơ sở và cài cắm vào hoạt động trong hàng ngũ địch.

Đợt thứ hai (từ cuối năm 1954 đến tháng 4/1955), cục đã cử vào Nam 36 đồng chí (trong đó, 35 đồng chí là cán bộ quân đội từ cấp trung đội đến cấp trung đoàn bậc phó). Đợt ba, từ tháng 5/1955 đến 7/1958, cục cử đi tiếp 17 đồng chí nữa.

Sau đó, rải rác trong các giai đoạn của chiến tranh còn có thêm nhiều cán bộ được Cục Địch vận bổ sung cho các chiến trường làm công tác Mỹ vận, Triều vận (với lính Hàn Quốc)... Từ năm 1959 đến 1964, Cục đã đưa vào miền Nam thêm 222 cán bộ chiến sĩ, trong đó có 167 bộ đội, 55 cán bộ dân chính.

Nguyên ủy viên Bộ Chính trị, Trưởng Ban Dân vận Trung ương Vũ Oanh lúc này là Cục trưởng Cục Địch vận, là người đã thực hiện việc lựa chọn, gặp gỡ giao nhiệm vụ và tiễn các cán bộ, chiến sĩ đó lên đường.

Sinh thời, khi chúng tôi tới thăm, ông Vũ Oanh kể lại: “Lúc ấy, sau 9 năm kháng chiến gay go gian khổ, miền Bắc vừa mới được hưởng không khí hòa bình. Những đồng chí được cử vào Nam là chấp nhận đi vào nơi gian khổ, đầy hy sinh, thử thách.

Trong số họ có đồng chí vừa mới cưới vợ, có đồng chí vợ yếu, con nhỏ; có nữ đồng chí đang có người yêu chỉ chờ hòa bình là cưới... Vậy mà khi được giao nhiệm vụ, họ đều nhận một cách nhẹ nhàng, hào hứng, không mảy may đắn đo suy nghĩ, không đặt quyền lợi cá nhân lên trên lợi ích cách mạng".

Những cán bộ địch vận trước khi lên đường sẽ được trang bị về mặt tư tưởng và những nghiệp vụ công tác binh - địch vận.

Trước khi lên đường, họ được đồng chí Trần Lương (Trần Nam Trung) - Phó chủ nhiệm Tổng cục Chính trị và các đồng chí lãnh đạo Cục Địch vận mời cơm, động viên.

Họ vào Nam bằng nhiều cách: có người đi máy bay qua đường Campuchia theo đường công khai, có người đi tàu thủy theo đường di cư, lại có người vào giới tuyến rồi vượt biển vào Nam...”.

Cũng cần phải nói thêm là trong kháng chiến chống Pháp, hoạt động binh - địch vận ở miền Bắc được chỉ đạo và tổ chức thành một phong trào rộng lớn, có hiệu quả hơn hẳn các vùng miền khác.

Ở miền Nam, trong kháng chiến chống Pháp, công tác binh - địch vận chưa được coi trọng đúng mức, không hình thành hệ thống, cán bộ ít và thiếu kinh nghiệm. Chính vì vậy, việc Cục Địch vận - cơ quan phụ trách, chỉ đạo các Ban địch vận thống nhất trên toàn quốc trong kháng chiến, chủ động đề xuất và được Trung ương đồng ý, tổ chức “tập kết ngược” các cán bộ binh - địch vận vào miền Nam làm nòng cốt cho cuộc đấu tranh là một chủ trương táo bạo, đúng đắn, kịp thời và hiệu quả rất tốt.