TẬP THỂ AHLLVTND: NHÂN DÂN VÀ LLVTND HUYỆN GIO LINH (cũ)

Huyện Gio Linh (cũ) là một trong 10 đơn vị hành chính của tỉnh Quảng Trị, nằm ở vĩ tuyến 17, phía nam sông Bến Hải; phía Bắc giáp huyện Vĩnh Linh, phía Đông giáp biển Đông, phía Nam giáp thành phố Đông Hà, huyện Triệu Phong và huyện Cam Lộ, phía Tây giáp huyện Hướng Hóa và huyện Đakrông; có diện tích 181,66km^2, gồm 9 xã, 81 thôn, 39.000 người. Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước, Gio Linh là mảnh đất đầu cầu giới tuyến, nơi tiếp giáp hai miền Nam-Bắc. Là một huyện có bờ biển dài 15km nối liền hai cửa biển Cửa Việt và Cửa Tùng; có qốc lộ 1A và đường sắt Bắc - Nam đi ngang qua; có các tuyến đường chiến lược 73, 74, 75, 76; các căn cứ quân sự của địch như căn cứ 31, Dốc Miếu, Cồn Tiên, Dốc Sỏi, miếu Bái Sơn nằm ngay trên tuyến hàng rào điện tử Mắc Namara. Do đó, Mỹ - ngụy đã chú trọng xây dựng lực lượng ngụy quân, ngụy quyền, tập trung một số lượng lớn binh, hỏa lực, vũ khí, khí tài hiện đại, không từ một âm mưu, thủ đoạn tàn bạo nào để đánh phá lực lượng vũ trang và phong trào cách mạng của quần chúng hòng ngăn chặn sự chi viện của miền Bắc đối với miền Nam ruột thịt. Mỹ - ngụy còn sử dụng các căn cứ tại đây để bố trí các lực lượng đánh phá ác liệt khu vực Vĩnh Linh và sẵn sàng làm bàn đạp để tiến công ra miền Bắc xã hội chủ nghĩa trong ý đồ “Bắc tiến” của chúng.

Từ năm 1954, địch đã tập trung nhiều lực lượng để tiến hành kìm kẹp, đánh phá địa bàn Gio Linh. Chúng đã lập một hệ thống đồn bốt cảnh sát giới tuyến dày đặc ở bờ Nam sông Bến Hải từ Cửa Tùng đến Bến Tắt, sử dụng những tên tay sai đắc lực của thực dân Pháp trước đây, những tên phản động khét tiếng di cư vào Nam,…để xây dựng lực lượng cảnh sát, dân vệ, mật báo viên trong chính quyền phản động của chúng. Đế quốc Mỹ và bè lũ tay sai tăng cường bộ máy kìm kẹp từ quận đến thôn xã, tiến hành bắt bớ tù đày nhiều cán bộ cách mạng, dồn dân, lập ấp chiến lược, tố cộng, diệt cộng hết sức dã man nhằm tiêu diệt lực lượng cách mạng.

Năm 1965-1968, Mỹ ngụy tiến hành chiến lược “Chiến tranh cục bộ”, chúng tăng cường lực lượng chủ lực ngụy, viễn chinh Mỹ cùng xe tăng, pháo binh, máy bay càn quét đánh phá khắp các khu vực của Gio Linh nhằm ngăn chặn sự chi viện của miền Bắc. Quân và dân Gio Linh đoàn kết vượt qua khó khăn, gian khổ, anh dũng chiến đấu đánh thắng giặc Mỹ. Tháng 7-1966, bộ đội địa phương huyện phối hợp với các đơn vị chủ lực đánh bại hàng chục tiểu đoàn quân Mỹ - ngụy trên chiến trường Cù Đinh, Ba De…Từ đó, quân và dân Gio Linh tiếp tục đẩy mạnh thực hiện phương châm “2 chân, 3 mũi”, nổi dậy để tiến công, tiến công để nổi dậy, phối hợp chặt chẽ 3 thứ quân, 3 vùng chiến lược, mở rộng vùng giải phóng. Quân và dân Gio Linh nổi dậy giải phóng Gio An, Gio Sơn và một phần xã Trung Sơn. Đến cuối năm 1966 đã giải phóng thêm được 3 xã Trung Sơn, Trung Hải, Trung Giang và một phần xã Gio Hải, xã Gio Mỹ. Quân và dân Gio Linh xây dựng hệ thống làng xã chiến đấu với hàng ngàn hầm chông, cạm bẫy, hàng ngàn hầm hào công sự chiến đấu, huyện Gio Linh trở thành một pháo đài chống Mỹ anh dũng, kiên trung.

Ngày 18-5-1967, địch dùng 21 tiểu đoàn với hàng trăm xe thiết giáp, máy bay yểm trợ càn quét ra 3 xã giới tuyến Trung Giang, Trung Hải, Trung Sơn, dồn gần 1 vạn dân vào trại tập trung Tân Tường, tiến hành đốt phá các làng xóm. Đối với các xã Gio Hà, Gio Mỹ, chúng dùng máy bay ném bom giết hại hàng trăm đồng bào vô tội, hủy diệt một vùng rộng lớn từ Cửa Việt đến Đông Hà, đẩy nhân dân vào trại tập trung Quán Ngang, Cửa Việt. Mỹ - ngụy lập vành đai trắng, xây dựng hàng rào điện tử Mắc Namara, biến Gio Linh thành vùng tự do bắn phá của chúng. Quân và dân Gio Linh giữ vững quyết tâm, phát triển rộng rãi phong trào đấu tranh vũ trang, xây dựng vùng căn cứ kháng chiến từ phía Tây sang Đông để tiến công địch ở phía Nam. Cán bộ bám dân, lực lượng vũ trang bám địch, bí mật luồn sâu đánh địch ngay trong căn cứ của chúng, kết hợp các loại hình tiến công tiêu diệt gây cho chúng nhiều thiệt hại.

Trong cuộc Tổng tiến công và nổi dây Tết Mậu Thân năm 1968, quân và dân Gio Linh đã phối hợp chặt chẽ với bộ đội chủ lực đồng loạt nổ súng tấn công vào các cứ điểm địch ở Gio Hải, Gio Mỹ, Gio Hà, Gio Lễ, bao vây Chi khu quân sự Gio Linh và các căn cứ quân sự khác buộc địch phải co cụm lại. Nhân dân Gio Hải, Gio Hà phối hợp với các đơn vị bạn làm nên trận “Bạch Đằng trên sông Hiếu” đánh chìm nhiều tàu giặc. Vùng giải phóng Gio Linh được mở rộng nối liền với huyện Triệu Phong, phong trào đấu tranh cách mạng ngày càng mạnh mẽ, cùng với cả nước đánh bại chiến lược “Chiến tranh cục bộ”.

Từ năm 1969 đến năm 1972, Mỹ - ngụy chuyển sang chiến lược “Việt Nam hóa chiến tranh”, địch điên cuồng bắn phá vùng giải phóng, dựng thêm đồn bốt, san ủi làng mạc thành vùng đất chết, kìm kẹp nhân dân ở các khu tập trung, thanh lọc quần chúng, bắt và tra tấn dã man các cơ sở cách mạng. Lực lượng vũ trang Gio Linh đánh địch bằng nhiều hình thức phong phú như bắn tỉa, đánh bom, đánh mìn, pháo kích, phục kích, bao vây các căn cứ Cồn Tiên, Dốc Miếu, Đồi 31, Thôn 8 (Gio Hải),… tiêu diệt nhiều sinh lực địch, phá hủy nhiều phương tiện chiến tranh, làm cho địch co cụm trong các đồn bốt, bảo vệ được vùng giải phóng, hành lang chiến lược của ta. Lực lượng vũ trang càng đánh càng trưởng thành, từ 1 đại đội bộ đội địa phương năm 1962 đã phát triển thành 5 đại đội, các xã vùng giải phóng có ít nhất 1 đại đội du kích hoạt động bất hợp pháp, vừa có nhiều đội du kích bí mật phối hợp đánh địch cả ban ngày lẫn ban đêm. Quân và dân Gio Linh giành được nhiều thắng lợi lớn, có ý nghĩa quan trọng, xây dựng thế và lực chuẩn bị giải phóng quê hương.

Đầu năm 1972, thời cơ tiến công vùng lên giải phóng quê hương đã tới. Dưới sự chỉ đạo của Thường vụ Huyện ủy, đêm 29-3 và ngày 30-3-1972, lực lượng bộ đội địa phương và dân quân du kích các xã hành quân tiếp cận mục tiêu, đồng loạt nổ súng, phối hợp với bộ đội chủ lực tiêu diệt các căn cứ Quán Ngang, Dốc Miếu, Cửa Việt, Bến Ngự…Ngày 31-3, địch phản công ác liệt, lực lượng vũ trang Gio Linh tiến công mạnh mẽ, lần lượt tiêu diệt căn cứ Dốc Miếu, Cửa Việt, Quán Ngang, Tân Tường, giải phóng các xã Gio Hà, Gio Lễ, Gio Mỹ. Ngày 2-4-1972, ta đã giải phóng hoàn toàn huyện Gio Linh, đẩy mạnh phong trào đấu tranh trên khắp mặt trận Trị - Thiên, góp phần cùng cả nước “đánh cho Mỹ cút”, buộc đế quốc Mỹ phải ký hiệp định Pari, cuốn cờ về nước.

Trong suốt thời kỳ kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, quân và dân Gio Linh đã nêu cao quyết tâm vượt qua mọi khó khăn, gian khổ ác liệt, bám trụ địa bàn để đánh địch, bảo vệ quê hương. Huyện Gio Linh phải chịu sự đánh phá, đàn áp khốc liệt của Mỹ - ngụy với hơn 6.780 lượt máy bay phản lực ném bom, 850 lượt ném bom bằng máy bay B52, 320 lần rải chất độc hóa học, lượng bom đạn Mỹ - ngụy đánh phá Gio Linh trên 500.000 tấn với mức độ 1 người dân Gio Linh phải chịu 12 tấn bom đạn. Trong 20 năm có trên 14.200 người dân đã bị chết vì bom đạn địch, có 3.086 liệt sỹ, 661 thương binh, 11.000 nhà cửa bị phá hủy, 82/84 thôn xóm bị tàn phá hoàn toàn. Lực lượng vũ trang nhân dân Gio Linh đã liên tục tiến công địch, giành nhiều thắng lợi, đã đánh 3.742 trận, diệt 11.948 tên, trong đó có 4.803 tên Mỹ; làm bị thương 2.498 tên địch, trong đó có 492 tên Mỹ; bắn rơi 80 máy bay, bắn chìm 81 tàu chiến, phá hủy 854 xe tăng và xe quân sự khác. Toàn huyện đã tích cực tham gia vận chuyển, che chở, nuôi dưỡng thương binh, ủng hộ cho cách mạng hàng nghìn tấn lương thực, thực phẩm, hàng trăm ngôi nhà phục vụ chiến đấu.

Quân và dân Gio Linh đã được tặng thưởng 01 Huân chương Thành đồng hạng Nhì. Khu Trị - Thiên - Huế tặng danh hiệu “Tấn công nổi dậy, anh dũng kiên cường”. Trong huyện có 9 xã, 2 đơn vị bộ đội địa phương được tặng danh hiệu Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân. Quân và dân Gio Linh đã được nhà nước tặng thưởng 663 Huân chương kháng chiến hạng Nhất, 453 Huân chương kháng chiến hạng Nhì, 1.561 Huân chương kháng chiến hạng Ba, 1.180 huy chương và Bằng khen.