TÊN ĐƯỜNG PHỐ SÀI GÒN
Một trong những nét sâu đậm của ký ức ông là đường phố Sài Gòn mà nhiều người chưa biết hoặc đã quên. Trải qua bao thời đại, mọi đổi dời, mọi kỷ niệm cuộc đời ông từ quê lên thành đều là những điều khó quên nằm ngay ở tên những con phố, những chuyến tramways, những món ăn Tây Tàu, cho đến chuyện con quỉ Blansubé... là những dấu mốc để nhớ. Ông nhớ vanh vách những tên đường, những doanh nghiệp, những sở hữu chủ, cơ quan... không chỉ một thuở mà nhiều thời kỳ. Ông là chứng nhân không thể chối cãi của những gì đi qua, không để lại mà chúng ta thường mơ giấc mơ ngày xưa mà không được. Ông có thể cầm bút vẽ ra từng góc đường, từng con hẻm, như một bản đồ “có linh hồn”. Ngồi nghe ông kể mà tôi thấy mình như đi lạc vào cõi mơ. Dưới đây là trích đoạn từ một buổi trò chuyện:
Đường Lê Văn Duyệt, trào Pháp tên Verdun.
Có Mai son de la Mutualité, rồi là Hội Khuyến Lệ Cổ Ca và Sở Lao động.
Câu lạc bộ Kỵ mã (Cerclehippique) nằm ở đường Tab- erd (Nguyễn Du, gần vườn Tao Đàn).
Rạp hát bóng Rex và Đại Nam, chủ nhân là ông Ung Thi. Trụ sở JUSPAO.
Năm 1966, khai trương thư viện Abraham Lincoln, trên đường Lê Quý Đôn.
Boulevard Charner có Grands Magasins Charner, Garage Charner bán xe hơi hiệu Renault, Việt Nam ngân hàng, Tòa Tạp tụng (Justice de Paix), Kho bạc (Trésorerie).
Rue Paul Bert (Trần Quang Khải) không phải là
Boulevard có đình Nam Chơn, chùa Dọn Bàn.
Boulevard de la Somme (Hàm Nghi) có Imprimerie Bảo Tồn (của bà Lê Thị Hạnh, phu nhân của ông Diệp Văn Kỳ, con ông Diệp Văn Cương), Việt Nam công thương ngân hàng (khoảng 1958, giám đốc là ông Nguyễn Văn Vĩ), Giao thông ngân hàng...
Rue d'Arras có chợ Thái Bình, rạp hát bóng Khải Hoàn, Hội Dục Anh (giám đốc là nữ họa sĩ Lê Thị Ẩn, ái nữ ông Hội đồng Vài ở Cần Thơ, phu nhân ông Lục sự Đoàn Bá Lộc, một thời làm Chưởng khế trưởng Sài Gòn), con là ông Đoàn Bá Cang, thời Nguyễn Văn Thiệu giữ chức Đại sứ ở Tokyo, hãng gạch bông Thanh Danh.
Rue Blansubé (Duy Tân).Nhà của giáo sư bác sĩ Trần Quang Đệ, người tỉnh Sa Đéc, Tổng trưởng Y-tế, Giám đốc Clinique Gialong ở đường Lê Văn Duyệt. Bữa đó trời mưa lâm râm tôi thấy có một người đàn bà đứng núp sau gốc cây trên đường Blansubé, tôi dừng xe lại hỏi cô đi đâu tôi đưa về cho. Xe của tôi là Renault Dauphine còn mới. Cô ấy nói làm ở Trường Tiền hôm nay vì làm trễ nên hết xe. Cô nàng muốn về trên Bún, gần Lái Thiêu, đường lên Thủ Dầu Một. Tôi muốn hỏi lại cô làm contrôle des autos ở Trường Tiền có biết ông Châu Quang Phước và một số người khác không. Cô nói có biết. Tôi tin cô ấy và thấy tội nghiệp nên đưa về Bún, vì nếu trễ thì tôi nghĩ mình lái xe về Bến Thế ngủ ở nhà ông bà già vợ tôi cũng được. Tới Bún cô ấy xuống xe. Trong đêm tối lờ mờ tôi thấy hai đứa con cô ra đón mẹ về. Tôi ra chợ ăn cháo, ngồi đợi xem có ai muốn về Sài Gòn thì cho đi cho có bạn. Nhưng đợi hoài không có ai. Trời vẫn mưa lâm râm. Tôi quyết định về một mình. Lái xe khoảng 10 phút tôi nghe có tiếng người ngồi phía sau nói “anh ơi chạy chậm chậm để em ra ngồi phía trước”. Tôi quá sợ không dám nhìn, chỉ liếc thấy cô nàng mặc áo dài đỏ, vỗ vai và leo lên trước, tôi đạp hết ga lên tới 90. Tôi mở hết đèn xe. Bỗng dưng tôi phải thắng gấp lại, làm xe quay đầu ngược về hướng Thủ Dầu Một rồi dừng lại, suýt chết. Trước mặt tôi là đồng ruộng trắng xóa. Cánh cửa xe mở tung ra, cô nàng biến mất. Hoàn hồn, tôi đóng cửa xe lại và lái về Sài Gòn. Hôm sau tôi kể câu chuyện cho mấy ông bạn tôi nghe, trong đó có ông Nguyễn Văn Thinh (tức Giáo Thinh), ông Cao Hoài Sang (đờn tỳ bà), ông Lê Văn An (Năm An, đờn tranh), ông Phạm Văn Nghi (Tư Nghi đờn cò). Họ nói đúng rồi! Hồi đó ở đó có “con quỉ Blansubé” ai cũng biết. Đường này sau đổi tên là Duy Tân (bây giờ là Phạm Ngọc Thạch).
Trường Anh ngữ Khải Minh của ông Nguyễn Văn Kính ỏ đường Huỳnh Tịnh Của, đụngvới cuối đường Pasteur, Tân Định.
Đường Hồng Thập Tự có tiệm bán bàn ghế Phan Văn Nhị, Vụ Bản, rạp hát Olympic, Cercle sportif Saigonnais, Services financiers của Pháp, sau là Bộ Tài chánh.
Đường Colonel Boudonnet (Lê Lai) có ga xe lửa đi Mỹ Tho.
Trường Les Lauriers của ông Chơn ở Tân Định, góc đường Đinh Công Tráng và Lý Trần Quán.
Đường Eyriaud des Vergnes sau này là Trương Minh Giảng. Qua khỏi cầu Trương Minh Giảng là Trương Minh Ký chạy dài tới Lăng Cha Cả, Tân Sơn Nhứt.
1958 có Tòa Tổng Lãnh sự Campuchia.
Rue d'Espagne bây giờ là Lê Thánh Tôn. Ngày trước có rạp hát Moderne. Nơi đây thỉnh thoảng có tổ chức đánh bốc (boxing). Võ sĩ thường đấu là Soja, Amadou, Kid Dempsey, Kid Chocolat, Võ Tòng, Anza, v.v.
Nhà hàng Đức Thành Hưng, đêm đêm có đàn ca cổ nhạc.
Nhà may đồ tây Phan Bả một thời nổi tiếng.
Góc đường Filippini và Sabourain có nhà hàng Thanh Thế, Nguyễn Văn Đắc, nhà may chemise Nova, nhà thuốc Nhành Mai của ông Nguyễn Văn Lượng nổi tiếng thuốc dán Con Rắn và thuốc trị ghẻ ngứa.
Gần góc Bonard có nhà hàng Kim Sơn và nhà hàng nhảy đầm Bồng Lai của ông Nguyễn Đình Ban (sui gia với ông Nguyễn Văn Lượng).
Đường Georges Guynemer (Võ Di Nguy) Chợ cũ: Cháo cả đặc biệt, nhà hàng Tây Chí Tài, Mỹ Lệ Tâm, nhà bán dĩa hát Lê Văn Tài, Banque Franco-Chinoise.
Đường Luro về sau là Cường Để có Commissariat de la Marine, Arsenal, trường và nhà tu Công giáo.
Đường Phùng Hưng Chợ Lớn nguyên là rue de Paris có tiệm Xảo Ích nổi tiếng chuyên về thịt heo, thịt heo sữa, gà, vịt quay.
Xe điện (Tramways) của Compagnie Française des Tramways ở đường Paul Blanchy - khoảng 1948, Directeur là M. Cazenave. Tramways đi từ Dépôt de Gò Vấp đi lên Quán Tre, dùng đầu máy xe lửa kéo toa. Từ Dépôt Gò Vấp ra Sài Gòn vào Chợ Lớn, chạy bằng vòng cung sắt chạm vào dây điện trên không. Các gare: Gò Vấp, gare Xóm Gà (tay trái), gare Bà Chiểu (Gia Định) ở đầu chợ Gia Định, qua cầu sắt (gọi là cầu xe lửa) tới gare Dakao (rue Martin des Pallières), rẽ sang đường Legrand de la Liraye ra Paul Blanchy (Hai Bà Trưng) gặp gare Larclauze tay phải, chạy thẳng ra là gare Boy Landry (gare này nằm trước hãng Boy Landry, cạnh Hôtel Caravelle, hông nhà hát Tây, dài dài đến gare Cunia tay trái ngó ra bùng binh chợ Sài Gòn, vô Boulevard Galliéni (tức Trần Hưng Đạo) qua khỏi đường Dixmude (tức Đề Thám) gare Louvain tay trái, gare Arras (góc Galliéni và Arras). Đường Arras đã hai lần đổi tên thành Huỳnh Quang Tiên và Cống Quỳnh. Gare An Bình (đường Đồng Khánh, gần nhà hàng Bát Đạt) đụng đại lộ Nguyễn Tri Phương, rẽ sang phải là đường Daudot (Khổng Tử) là hết.
