Tên mẹ chính là tên đất nước
Coi cái chết nhẹ tênh, các bà, các chị đều là những người phụ nữ mảnh mai, nhưng sở hữu sức mạnh và ý chí phi thường. “Cùng lắm chỉ chết một lần, có chết lần hai đâu mà sợ”, bà Sáu Nhung nhiều lần nhắc lại “câu chú” của lòng mình khi nghe tiếng gót giày lính càn đạp cổng. Bà mẹ nông dân ít học, ít đọc, rất tự nhiên sở hữu tinh thần của nhân vật Paven Cosaghin trong tác phẩm gối đầu của những người Cộng sản Thép đã tôi thế đấy (tác giả Nikolai A. Ostrovsky). Khi có người hỏi bà có sợ chết không, bà khảng khái: “Không sợ. Chừng nào chết thì không nuôi, chứ còn sống thì còn nuôi cách mạng”, câu nói của bà làm hội trường rộn tiếng vỗ tay.
Về cuối, cuộc giao lưu trở nên gần gũi hơn. Một nữ sinh quan tâm tới tình yêu của những phụ nữ đẹp thời đó, hỏi rằng liệu các bà có xiêu lòng trước sự tán tỉnh của người phía bên kia chiến tuyến. Câu hỏi về tình yêu khiến những phụ nữ lớn tuổi lúng túng. Bà Sáu Nhung bộc bạch: “Tấm lòng của người một dạ vì cách mạng sẽ rung động khi nhận ra người đàn ông cùng chí hướng với mình”.
Trời trở trưa, em Nguyễn Chí Phúc, học sinh lớp 12A10 Trường Hồng Hà nói với tôi khi chia tay: “Em thi khối C, nhưng việc hiểu, thuộc môn lịch sử với em là không dễ. Cuộc gặp nhân chứng sống thế này giúp em dễ xâu chuỗi các sự kiện, hiểu sâu hơn những thuật ngữ khô khan”.
Tôi nói với em, không phải ai cũng may mắn gặp những tượng đài đã đi vào thơ ca, nhạc họa. Chỉ vài năm nữa thôi, các mẹ rồi sẽ già hơn, và sớm muộn cũng lùi vào một thế giới xa xôi. Tôi cũng như em, không còn cơ hội ngắm nhìn các mẹ, không còn nghe xung quanh tiếng các chị phụ nữ P.Thảo Điền nắm tay, vuốt ve mái đầu bạc, râm ran lời dặn dò: “Má ráng giữ gìn sức khỏe nhé! Má trồng cây thuốc này này, dùng hàng ngày tốt lắm đó má”...
Tôi chợt nghĩ, thế hệ sau có thể không nhớ cụ thể tên họ và nơi ở của các mẹ giữa hàng ngàn địa chỉ đỏ của thành phố này, của miền Nam trong cuộc kháng chiến vĩ đại, nhưng những địa danh đã gắn liền với tên người như Bà mẹ Bàn Cờ, Bà mẹ Mười tám thôn vườn trầu, Bà mẹ Củ Chi, Nữ biệt động Sài Gòn... sẽ còn mãi mãi. Các mẹ và những vùng đất trung kiên đã trở thành một phần của chiến thắng, một phần lịch sử, không bao giờ bị lãng quên.
