TẾT ĐẦU TIÊN CỦA BÁC HỒ TẠI PÁC BÓ

Mùa xuân năm 1941, đất nước đang chìm trong ách thống trị của thực dân Pháp. Cách mạng Việt Nam đứng trước những thử thách lớn, nhưng cũng đang chuẩn bị bước vào một thời kỳ quan trọng. Sau 30 năm bôn ba ở nước ngoài, lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc quyết định trở về trực tiếp lãnh đạo cách mạng trong nước.

Ngày 28/1/1941, tức mùng 2 Tết Tân Tỵ, Người vượt qua biên giới Việt Nam – Trung Quốc, qua mốc 108 và đặt chân lên mảnh đất Cao Bằng. Đây là lần đầu tiên sau ba thập kỷ xa quê hương, Người được đón Tết trên chính đất nước mình. Sau 30 năm xa quê, Bác trở về nhưng đất nước vẫn chưa giành được độc lập. Người không trở về trong một ngôi nhà đầy đủ tiện nghi, không có một bữa cơm đoàn tụ, cũng không có một cái Tết sung túc.

Người trở về giữa núi rừng Pác Bó, trong hoàn cảnh hoạt động bí mật, với mục tiêu trước mắt là tìm cách xây dựng phong trào cách mạng và chuẩn bị cho ngày đất nước giành lại độc lập. Trong những ngày đầu xuân ấy, có một câu chuyện rất đẹp xảy ra giữa Bác Hồ và cụ Dương Văn Đình, một người dân ở vùng Pác Bó.

Sáng hôm đó, cụ Dương Văn Đình đánh thức cả gia đình dậy sớm để đi làm nương, chuẩn bị trồng ngô vụ xuân. Con đường lên nương là một con đường núi gập ghềnh, đá tai mèo lởm chởm, xung quanh là núi rừng um tùm. Cả gia đình đi mãi rồi đến khu vực Lũng Mịn. Đang làm việc, gia đình cụ nhìn thấy một ông cụ già có khuôn mặt hiền từ đang đi tới.

Người chủ động cất tiếng chào:

“Năm mới, chúc cụ khỏe; chúc các cháu thêm một tuổi tốt đẹp.”

Đó chính là Nguyễn Ái Quốc.

Nhưng lúc ấy, người dân Pác Bó chưa biết ông cụ giản dị trước mặt mình chính là vị lãnh tụ mà sau này cả dân tộc kính trọng. Người dân địa phương chỉ quen gọi Người bằng một cái tên rất gần gũi, “Ông Ké”. “Ông Ké” trong tiếng địa phương có nghĩa là cụ già. Và có lẽ chính từ những cuộc gặp gỡ giản dị như vậy mà hình ảnh của Bác trong lòng người dân Pác Bó không chỉ là hình ảnh của một vị lãnh tụ, mà còn là hình ảnh của một người ông, người cha, người anh gần gũi với bà con. Sau cuộc gặp, gia đình cụ Dương Văn Đình biết “ông Ké” đang hoạt động cách mạng tại Pác Bó. Gia đình đã mang những sản vật ngày Tết như rượu, thịt, bánh chưng, bánh khảo... lên hang Cốc Bó biếu Bác. Một cái Tết ở Pác Bó khi ấy không có những món ăn sang trọng. Nhưng với Bác, điều quan trọng nhất dường như không nằm ở mâm cỗ. Người trò chuyện với bà con, hỏi thăm về cuộc sống, về gia đình, về công việc làm ăn và đặc biệt là những nỗi khổ mà người dân đang phải chịu đựng.

Khi cụ Dương Văn Đình kể về những nỗi khổ của người dân, về sự áp bức của bọn tổng lý, kỳ hào và thực dân, Bác đã không dùng những khái niệm chính trị phức tạp. Người giải thích bằng một hình ảnh rất đời thường. Bác ví nhân dân giống như một cái cây; những kẻ áp bức trong nước giống như cái đinh; thực dân, đế quốc giống như cái búa. Cái búa dùng để đóng chiếc đinh vào cái cây. Nếu chỉ cố nhổ chiếc đinh mà không làm mất cái búa thì chiếc đinh khác vẫn có thể tiếp tục được đóng vào. Vì vậy, muốn giải phóng người dân thì phải đánh đổ thế lực thực dân, đế quốc, giành lại độc lập cho đất nước.

Khi nghe Bác nói về cách mạng, cụ Dương Văn Đình cho rằng mình đã lớn tuổi, có lẽ không thể trực tiếp tham gia cách mạng. Nhưng Bác không trách cứ, cũng không yêu cầu mọi người phải làm những việc vượt quá khả năng của mình.Người giải thích rằng: Mỗi người có thể làm cách mạng bằng một cách khác nhau. Người khỏe mạnh có thể trực tiếp tham gia công việc. Người lớn tuổi có thể giữ bí mật, che chở, bảo vệ cán bộ. Gia đình có thể giúp đỡ cán bộ cách mạng. Người có điều kiện có thể hỗ trợ lương thực. Mỗi người đóng góp một phần, nhiều người cùng góp sức thì sẽ tạo thành sức mạnh lớn. Điều này sau đó đã tác động rất lớn đến cụ Dương Văn Đình. Từ một người dân địa phương, cụ dần giác ngộ cách mạng, vận động những người khác cùng tham gia và hình thành tổ phụ lão cách mạng đầu tiên ở Pác Bó.

Câu chuyện không dừng lại ở một cuộc gặp. Gia đình cụ Dương Văn Đình sau đó trở thành một trong những cơ sở cách mạng quan trọng tại Pác Bó. Theo Bộ Tư lệnh Bảo vệ Lăng Chủ tịch Hồ Chí Minh, Bác và cụ Dương Văn Đình còn kết nghĩa anh em, và Bác coi con cháu trong gia đình như con cháu của mình. Đến năm 2026, khi chương trình nghệ thuật về Bác được tổ chức tại Pác Bó, cô giáo Mạc Thị Quê, cháu của cụ Dương Văn Đình, vẫn kể lại ký ức gia đình về Bác. Theo lời kể của bà, ngôi nhà sàn nhỏ của gia đình cụ Dương Văn Đình từng là một trong những cơ sở cách mạng đầu tiên, không chỉ giúp nuôi giấu Bác và cán bộ mà còn là nơi dạy chữ và giác ngộ cách mạng cho bà con. Điều đó cho thấy một điều rất đẹp: Bác đến Pác Bó không chỉ để tìm một nơi ở. Người tìm thấy ở đây tình cảm, sự che chở và niềm tin của nhân dân. Và ngược lại, nhân dân Pác Bó cũng tìm thấy ở Bác một người lãnh đạo mà họ có thể tin tưởng, yêu thương và gọi bằng cái tên rất đỗi thân mật: “Ông Ké”.

Nếu chỉ nhìn bề ngoài, Tết năm 1941 của Bác rất thiếu thốn. Bác không có một căn nhà ấm áp, không có một mâm cỗ lớn, không có gia đình ruột thịt ở bên, không có sự bình yên của một người vừa trở về sau 30 năm xa quê nhưng có một thứ lớn hơn tất cả, Bác đã trở về với Tổ quốc. Và từ mùa xuân ấy, Pác Bó trở thành một trong những địa điểm quan trọng của cách mạng Việt Nam.

Tại đây, Bác sống trong hang Cốc Bó, làm việc bên dòng suối mà Người đặt tên là suối Lênin, ngọn núi bên dòng suối được đặt tên là núi Các Mác. Những cái tên ấy thể hiện rõ tư tưởng lấy chủ nghĩa Mác – Lênin làm nền tảng, kim chỉ nam cho con đường cách mạng. Bác sống giữa thiên nhiên khắc nghiệt nhưng vẫn giữ tinh thần lạc quan. Chính tại Pác Bó, Người viết:

“Sáng ra bờ suối, tối vào hang
Cháo bẹ rau măng vẫn sẵn sàng
Bàn đá chông chênh dịch sử Đảng
Cuộc đời cách mạng thật là sang.”

Hai mươi năm sau ngày trở về Pác Bó, vào năm 1961, Bác Hồ trở lại nơi này. Lúc ấy, Pác Bó đã có nhiều thay đổi, nhưng những người dân từng gặp Bác năm xưa vẫn nhớ “Ông Ké”. Trong số những người chờ đón Bác có Dương Chí Quân, cháu nội cụ Dương Văn Đình. Khi ấy ông mới khoảng 14–15 tuổi. Ông kể lại rằng đồng bào Pác Bó đứng chờ từ rất sớm để được gặp Bác. Hai mươi năm xa cách nhưng tình cảm dường như chưa bao giờ mất đi. Bác hỏi thăm các cụ già, các cháu nhỏ, những người từng gắn bó với mình trong những năm tháng cách mạng đầu tiên. Và khi trở lại hang Cốc Bó, Người viết:

“Hai mươi năm trước ở hang này
Đảng vạch con đường đánh Nhật – Tây
Lãnh đạo toàn dân ra chiến đấu
Non sông gấm vóc có ngày nay.”