THÀ MÌNH CHẾT, KHÔNG KHI NÀO MÌNH GIẾT CHẾT PHONG TRÀO CÁCH MẠNG

Từ người thanh niên Đức Hòa đến con đường yêu nước

Võ Văn Tần sinh tháng 8/1891 trong một gia đình nông dân tại làng Đức Hòa, tỉnh Chợ Lớn trước đây. Từ nhỏ, ông được học chữ Hán, sau đó học chữ Quốc ngữ và nghề bốc thuốc. Những kiến thức ấy giúp ông có điều kiện tiếp xúc với đời sống của người dân, hiểu thêm những khó khăn mà đồng bào phải đối mặt dưới chế độ thực dân.

Trong những năm đầu trưởng thành, Võ Văn Tần từng dạy học, bốc thuốc và làm nhiều công việc để mưu sinh. Ông cũng từng nhận công việc tại làng với mong muốn sử dụng hiểu biết của mình để giúp người dân chống lại sự áp bức của tầng lớp cường hào địa phương.

Nhưng thực tế khiến ông nhận ra rằng những bất công mà người dân phải chịu không chỉ xuất phát từ một vài cá nhân. Đằng sau đó là cả một cơ chế cai trị thuộc địa, với các chính sách thuế khóa và sự áp bức khiến đời sống nông dân thêm khó khăn.

Từ những trải nghiệm ấy, Võ Văn Tần dần hướng đến con đường đấu tranh có tổ chức. Năm 1926, ông tham gia Thanh niên Cao vọng Đảng, một tổ chức yêu nước do Nguyễn An Ninh sáng lập. Đây là bước chuyển quan trọng trong hành trình từ một người lao động, dạy học và bốc thuốc trở thành người hoạt động cách mạng.

Điều đáng chú ý ở Võ Văn Tần là con đường hoạt động của ông bắt đầu từ những trải nghiệm rất gần gũi với đời sống người dân. Ông hiểu những khó khăn của nông dân không phải qua những con số khô khan, mà qua chính những gì đã chứng kiến và trải qua tại quê hương.

Ngày 6/3/1930 – dấu mốc tại Đức Hòa

Sau khi Đảng Cộng sản Việt Nam ra đời đầu năm 1930, yêu cầu xây dựng tổ chức Đảng tại các địa phương trở nên cấp thiết. Ở Đức Hòa, Võ Văn Tần tích cực tham gia công tác tổ chức, vận động quần chúng và xây dựng cơ sở cách mạng.

Ngày 6/3/1930, tại nhà ông Hương bộ Nguyễn Văn Thỏ ở Đức Hòa, Võ Văn Tần triệu tập cuộc họp bí mật để chuyển chi bộ An Nam Cộng sản Đảng tại địa phương thành chi bộ Đảng Cộng sản Việt Nam. Đây được ghi nhận là chi bộ Đảng đầu tiên của tỉnh Chợ Lớn lúc bấy giờ.

Sự kiện này có ý nghĩa quan trọng đối với phong trào cách mạng tại Đức Hòa. Từ đây, hoạt động đấu tranh từng bước được tổ chức chặt chẽ hơn, gắn với đường lối và tổ chức của Đảng Cộng sản Việt Nam.

Võ Văn Tần không chỉ tham gia tuyên truyền tư tưởng cách mạng mà còn trực tiếp xây dựng cơ sở, kết nối những người cùng chí hướng và vận động nhân dân tham gia phong trào. Những công việc ấy đòi hỏi sự kiên trì, khả năng tổ chức và lòng tin của quần chúng.

Tháng 5/1930, ông được giao cương vị Bí thư Quận ủy Đức Hòa. Từ một người hoạt động tại địa phương, ông dần trở thành cán bộ lãnh đạo phong trào cách mạng trong khu vực.

Cuộc biểu tình ngày 4/6/1930 – người lãnh đạo giữa phong trào quần chúng

Ngày 4/6/1930, tại Đức Hòa diễn ra cuộc biểu tình lớn của nông dân nhằm phản đối sưu cao thuế nặng và sự đàn áp của chính quyền thực dân. Võ Văn Tần cùng đồng chí Châu Văn Liêm, Bí thư Liên tỉnh ủy Gia Định – Chợ Lớn, tham gia lãnh đạo cuộc đấu tranh. Theo tư liệu của Cổng Thông tin điện tử Chính phủ, cuộc biểu tình có hơn 5.000 nông dân tham gia.

Đám đông tập trung tại khu vực dinh quận trưởng, đưa ra những yêu cầu phản ánh nỗi bức xúc của người dân trước chính sách cai trị và tình trạng bóc lột. Đây không chỉ là một cuộc phản đối thuế khóa, mà còn thể hiện sự chuyển biến trong ý thức đấu tranh của quần chúng khi các hoạt động được tổ chức và dẫn dắt bởi lực lượng cách mạng.

Cuộc biểu tình bị đàn áp. Đồng chí Châu Văn Liêm cùng nhiều người tham gia đấu tranh đã hy sinh. Võ Văn Tần bị chính quyền thực dân truy nã và kết án tử hình vắng mặt.

Sau sự kiện này, ông phải tiếp tục hoạt động trong điều kiện nguy hiểm hơn. Việc bị truy nã buộc ông phải đối diện với nguy cơ bị bắt bất cứ lúc nào, nhưng cũng cho thấy mức độ ảnh hưởng của phong trào mà ông tham gia xây dựng.

Câu chuyện về Võ Văn Tần trong sự kiện Đức Hòa cho thấy vai trò của người cán bộ cách mạng không chỉ là đưa ra chủ trương. Đó còn là việc gắn bó với quần chúng, tổ chức đấu tranh và cùng nhân dân đối diện với những hậu quả nghiêm trọng khi phong trào bị đàn áp.

Từ cán bộ địa phương đến lãnh đạo phong trào cách mạng Nam Kỳ

Sau cao trào đấu tranh năm 1930–1931, phong trào cách mạng trải qua những tổn thất nặng nề do sự đàn áp của thực dân Pháp. Nhiều cán bộ bị bắt, các cơ sở bị phá vỡ, tổ chức phải tìm cách khôi phục và duy trì hoạt động.

Trong hoàn cảnh ấy, Võ Văn Tần tiếp tục đảm nhận các nhiệm vụ quan trọng. Cuối năm 1931, ông được giao làm Bí thư Tỉnh ủy Chợ Lớn. Tháng 11/1935, ông tham gia Ban Thường vụ Xứ ủy Nam Kỳ. Đến tháng 3/1937, ông được giao trách nhiệm Bí thư Xứ ủy Nam Kỳ và được bầu bổ sung vào Ban Chấp hành Trung ương Đảng. Tháng 3/1938, ông được bầu vào Ban Thường vụ Trung ương Đảng.

Những cương vị ấy phản ánh quá trình trưởng thành của Võ Văn Tần từ một cán bộ địa phương thành nhà lãnh đạo có trách nhiệm đối với phong trào cách mạng trên phạm vi rộng hơn.

Trong giai đoạn 1936–1939, tình hình quốc tế có những thay đổi quan trọng, tạo điều kiện cho phong trào đấu tranh dân chủ phát triển. Tại Nam Kỳ, công nhân, nông dân và các tầng lớp nhân dân tham gia nhiều hoạt động đòi quyền dân sinh, dân chủ. Công tác lãnh đạo đòi hỏi các cán bộ phải linh hoạt trong phương thức hoạt động, đồng thời giữ vững mục tiêu lâu dài của cách mạng.

Khi Chiến tranh thế giới thứ hai bùng nổ năm 1939, chính quyền thực dân tăng cường đàn áp các tổ chức cách mạng. Hoạt động bí mật trở nên nguy hiểm hơn, nhiều cán bộ lãnh đạo phải thay đổi nơi ở, phương thức liên lạc và cách tổ chức công việc.

Võ Văn Tần tiếp tục làm việc trong bối cảnh ấy. Đằng sau những chức vụ quan trọng là quá trình hoạt động lâu dài, sự chịu đựng gian khổ và trách nhiệm duy trì tổ chức trước những thử thách ngày càng lớn.

Bị bắt và những tháng ngày trong lao tù

Ngày 14/7/1940, Võ Văn Tần bị thực dân Pháp bắt khi đang cùng một số đồng chí họp tại khu vực Tân Thới Trung, Hóc Môn. Sau khi bị bắt, ông bị giam giữ và tra khảo nhằm khai thác thông tin về tổ chức cách mạng.

Đối với người cán bộ đã trải qua nhiều năm xây dựng cơ sở, tổ chức phong trào và giữ các trọng trách trong Đảng, việc bảo vệ thông tin về đồng đội và tổ chức có ý nghĩa đặc biệt quan trọng.

Các tư liệu lịch sử ghi nhận Võ Văn Tần phải chịu những hình thức tra tấn khắc nghiệt, bị mua chuộc và dụ dỗ, nhưng vẫn giữ vững khí tiết. Ông tiếp tục động viên những người cùng bị giam giữ giữ vững lập trường, không khuất phục trước kẻ thù.

Trong nhà tù, người chiến sĩ không còn trực tiếp tổ chức phong trào ngoài xã hội. Nhưng thái độ của họ trước sự đàn áp vẫn có thể trở thành nguồn động viên đối với đồng đội và những người tiếp tục đấu tranh bên ngoài.

Với Võ Văn Tần, sự kiên định không phải là một lời khẳng định chung chung. Đó là lựa chọn được đặt ra trong hoàn cảnh ông phải đối diện với những hình thức cưỡng bức, tra khảo và bản án tử hình.

Lời nhắn trên tường xà lim

Một chi tiết được ghi lại trong tư liệu về Võ Văn Tần là dòng chữ ông để lại trên tường xà lim trước khi hy sinh:

“Thà mình chết, không khi nào mình giết chết phong trào cách mạng…”

Câu nói được Học viện Cảnh sát nhân dân dẫn lại trong bài viết về cuộc đời và sự nghiệp cách mạng của ông.

Lời nhắn ấy thể hiện rõ một lựa chọn: thà chấp nhận sự hy sinh của bản thân còn hơn phản bội tổ chức, làm tổn hại đến đồng đội và phong trào cách mạng.

Điều làm câu nói trở nên đặc biệt không chỉ là nội dung, mà còn là hoàn cảnh nó được ghi lại. Người viết những dòng chữ ấy đang ở trong nhà tù của thực dân Pháp, đối diện với sự tra tấn và cái chết. Trong tình thế đó, ông vẫn đặt sự an toàn của phong trào lên trên lợi ích của bản thân.

Cần hiểu lời nhắn này trong bối cảnh lịch sử của phong trào cách mạng thời kỳ ấy. Đối với những cán bộ hoạt động bí mật, thông tin về cơ sở, đồng đội và tổ chức có thể ảnh hưởng đến sự an toàn của rất nhiều người. Giữ kín thông tin vì thế là một trách nhiệm lớn, không chỉ là lựa chọn cá nhân.

Dòng chữ trên tường xà lim trở thành dấu ấn sâu sắc trong câu chuyện về Võ Văn Tần bởi nó kết tinh tinh thần trách nhiệm, lòng trung thành với lý tưởng và quyết tâm bảo vệ phong trào cách mạng ngay cả trong hoàn cảnh khắc nghiệt nhất.

Ngày 28/8/1941 – người chiến sĩ kiên trung hy sinh

Ngày 28/8/1941, thực dân Pháp xử bắn Võ Văn Tần tại Hóc Môn, cùng một số cán bộ lãnh đạo cách mạng khác, trong đó có Nguyễn Thị Minh Khai, Hà Huy Tập và Nguyễn Hữu Tiến.

Công đoàn Đại học quốc gia TP.HCM

+1

Sự hy sinh của ông là tổn thất lớn đối với tổ chức Đảng và phong trào cách mạng Nam Kỳ. Một người từng trực tiếp xây dựng cơ sở ở Đức Hòa, lãnh đạo phong trào tại Chợ Lớn và đảm nhận trọng trách ở Xứ ủy Nam Kỳ đã phải kết thúc cuộc đời trong cuộc đàn áp của thực dân Pháp.

Nhưng cuộc đời Võ Văn Tần không chỉ được ghi nhớ bằng ngày hy sinh. Đó còn là hành trình từ một người thanh niên ở quê hương đến một cán bộ lãnh đạo, trải qua nhiều năm hoạt động bí mật và giữ vững khí tiết trước sự cưỡng bức của kẻ thù.

Ngày nay, Di tích lịch sử Ngã tư Đức Hòa và các công trình tưởng niệm tại địa phương là những địa chỉ để thế hệ trẻ tìm hiểu về cuộc đời ông cũng như phong trào đấu tranh của nhân dân Nam Kỳ trong những năm đầu cách mạng.

Từ lời thề trong lao tù đến trách nhiệm của tuổi trẻ hôm nay

Câu chuyện Võ Văn Tần cho thấy lòng kiên trung không chỉ được thể hiện trong những trận chiến trực tiếp, mà còn trong cách một người giữ vững trách nhiệm khi đối diện với áp lực, cám dỗ và nguy hiểm.

Ông đã dành nhiều năm xây dựng tổ chức, vận động quần chúng và lãnh đạo phong trào. Khi bị bắt, ông tiếp tục bảo vệ những gì mình đã góp sức xây dựng. Đó là sự thống nhất giữa lời nói và hành động, giữa lý tưởng và trách nhiệm cá nhân.

Đối với thế hệ trẻ hôm nay, việc học tập tấm gương Võ Văn Tần không có nghĩa là tìm kiếm những hoàn cảnh nguy hiểm như thời chiến. Điều cần tiếp nối là tinh thần trách nhiệm, sự trung thực, lòng kiên trì và ý thức bảo vệ lợi ích chung.

Trong công việc, học tập và hoạt động cộng đồng, mỗi người đều có thể bắt đầu từ những việc cụ thể: thực hiện đúng cam kết, tôn trọng tập thể, không né tránh trách nhiệm và không vì lợi ích riêng mà làm tổn hại đến người khác.

Võ Văn Tần đã hy sinh năm 1941, nhưng lời nhắn ông để lại vẫn đặt ra một câu hỏi cho các thế hệ sau: khi đứng trước lựa chọn khó khăn, chúng ta có đủ bản lĩnh để bảo vệ điều mình tin là đúng và chịu trách nhiệm với cộng đồng hay không?

Từ vùng quê Đức Hòa đến những ngày tháng trong lao tù, cuộc đời Võ Văn Tần là một câu chuyện về người chiến sĩ đã dành trọn cuộc đời cho lý tưởng độc lập dân tộc. Tấm gương ấy nhắc nhở chúng ta trân trọng lịch sử, biết ơn những người đi trước và sống có trách nhiệm hơn với quê hương, đất nước.