THẠCH HÃN – DÒNG SÔNG CHẢY QUA NHỮNG LỜI CHƯA KỊP NÓI
Tôi đến bờ sông Thạch Hãn vào một buổi sáng rất sớm.
Sương còn đọng trên mặt nước, mỏng đến mức chỉ cần một làn gió nhẹ cũng có thể làm tan đi. Dòng sông hiện ra lặng lẽ, không gợn sóng lớn, không ồn ào. Nếu không biết trước, người ta có thể nghĩ đây chỉ là một con sông bình thường như bao con sông khác ở miền Trung.
Nhưng tôi biết, và có lẽ chính dòng sông cũng biết, rằng nó chưa bao giờ chỉ là một dòng nước.
1. NGƯỜI GIỮ BẾN
Bên bờ sông có một người đàn ông già.
Ông ngồi trên một chiếc ghế gỗ thấp, cạnh một con thuyền nhỏ buộc bằng sợi dây đã sờn. Mái chèo đặt ngang, không ai sử dụng, nhưng cũng không ai cất đi.
Tôi lại gần.
“Ông có chở khách qua sông không?” tôi hỏi.
Ông lắc đầu.
“Không chở nữa.”
“Vậy sao vẫn giữ đò?”
Ông nhìn ra sông.
“Để nhớ.”
Tôi không hỏi thêm ngay. Chỉ đứng cạnh, nhìn theo hướng ông đang nhìn—một khoảng nước rộng, không có gì đặc biệt, nhưng lại khiến người ta khó rời mắt.
Một lúc sau, ông nói:
“Hồi đó, ngày nào tôi cũng chèo.”
2. NHỮNG CHUYẾN ĐÒ KHÔNG CÓ GIỜ GIẤC
Ông kể, thời ấy không có khái niệm giờ giấc.
Không có sáng rõ ràng. Không có tối trọn vẹn.
Chỉ có những lúc cần qua sông.
“Có đêm tôi chèo liên tục,” ông nói. “Không nhớ bao nhiêu chuyến.”
“Ông có đếm không?” tôi hỏi.
Ông cười nhẹ.
“Đếm để làm gì… khi mỗi chuyến đều có thể là chuyến cuối của ai đó.”
Tôi nhìn xuống con thuyền.
Gỗ đã bạc màu. Có những vết xước sâu như thể từng bị va đập rất mạnh.
“Những người lên đò… họ nói gì không?” tôi hỏi.
Ông im lặng.
Rồi đáp:
“Ít nói lắm.”
3. SỰ IM LẶNG TRƯỚC KHI QUA SÔNG
“Lạ lắm,” ông nói. “Lúc chưa xuống nước, họ còn nói chuyện. Nhưng khi bước lên đò… thì im.”
“Vì sợ?” tôi hỏi.
Ông lắc đầu.
“Không hẳn.”
Ông nhìn ra sông, giọng chậm lại:
“Giống như họ đang giữ lại điều gì đó. Một câu chưa nói. Một điều chưa kịp làm.”
Tôi không biết phải hỏi tiếp thế nào.
Ông nói thêm:
“Có người cầm thư. Có người cầm một cái gì đó rất nhỏ—một cái khăn, một mảnh giấy. Nhưng không ai mở ra.”
4. KHOẢNH KHẮC GIỮA DÒNG
Tôi hỏi ông:
“Điểm nào là khó nhất?”
Ông không do dự.
“Giữa sông.”
“Vì nước mạnh?”
“Không chỉ vì nước.”
Ông dừng lại.
“Ở giữa sông… không còn bờ trước, cũng chưa tới bờ sau. Lúc đó, con người dễ nghĩ nhất.”
“Về điều gì?”
“Về việc mình có quay lại không.”
Gió thổi qua.
Mặt nước rung nhẹ.
“Tôi thấy nhiều ánh mắt lúc đó,” ông nói. “Không giống nhau. Nhưng đều có một điểm chung.”
“Là gì?”
“Không ai chắc chắn về phía mình đang đi.”
5. MỘT CHUYẾN ĐÒ KHÔNG TRỞ LẠI
Ông kể về một đêm mà ông không quên.
Đêm đó, trời rất tối. Không trăng. Không sao.
Ông chở một nhóm người qua sông.
Không ai nói gì suốt chuyến đi.
Khi gần đến bờ, một người lính trẻ hỏi:
“Nếu tôi không quay lại… ông có nhớ tôi không?”
Ông kể, lúc đó ông không biết phải trả lời thế nào.
“Cậu ấy còn trẻ lắm,” ông nói.
“Ông đã nói gì?” tôi hỏi.
“Không nói gì.”
Ông cúi đầu.
“Đó là điều tôi vẫn còn nhớ.”
6. NHỮNG NGƯỜI KHÔNG QUAY LẠI
Sau đêm đó, ông vẫn chèo.
Vẫn đưa người qua sông.
Nhưng có những gương mặt không bao giờ xuất hiện lại.
“Ban đầu tôi còn cố nhớ,” ông nói. “Sau đó thì không thể nữa.”
“Vì quá nhiều?”
Ông gật đầu.
“Không phải vì nhiều. Mà vì họ giống nhau ở một điểm—đều đi về phía không chắc chắn.”
Tôi nhìn ra sông.
Dòng nước vẫn trôi đều, như chưa từng giữ lại ai.
7. NGÀY NGỪNG CHÈO
“Tôi ngừng chèo vào một ngày không có gì đặc biệt,” ông nói.
Không có trận đánh lớn.
Không có dấu hiệu rõ ràng.
Chỉ là một buổi sáng, khi ông ra bến, không còn ai đến.
“Lúc đó tôi nghĩ… chắc là xong rồi,” ông nói.
“Ông có vui không?” tôi hỏi.
Ông suy nghĩ rất lâu.
“Không.”
“Vì sao?”
“Vì tôi không biết những người đã đi qua… họ ở đâu.”
8. GIỮ LẠI CON ĐÒ
Ông không bán con đò.
Không sửa lại.
Không dùng nữa.
Chỉ buộc nó ở đó, mỗi ngày ra ngồi.
“Có người bảo tôi nên bỏ đi,” ông nói.
“Tôi không bỏ được.”
“Vì sao?”
Ông nhìn thẳng vào con thuyền.
“Vì đây là thứ cuối cùng còn giữ lại được.”
9. MỘT LẦN QUAY LẠI
“Nhiều năm sau,” ông kể, “có một người quay lại tìm tôi.”
Đó là một người lính đã từng qua sông.
Ông nhận ra.
“Cậu ấy hỏi tôi: ‘Ông còn nhớ tôi không?’”
“Ông có nhớ không?” tôi hỏi.
Ông lắc đầu.
“Không.”
Ông im lặng một lúc.
“Nhưng tôi nhớ ánh mắt.”
10. DÒNG SÔNG KHÔNG GIỮ NGƯỜI, NHƯNG GIỮ TẤT CẢ
Trước khi tôi rời đi, ông nói một câu rất chậm:
“Sông này không giữ ai lại.”
Tôi nhìn ra dòng nước.
“Nhưng nó giữ tất cả những gì họ mang theo.”
Tôi không hỏi thêm.
Vì tôi hiểu, có những điều không thể diễn tả bằng lời.
11. KHI RỜI BẾN
Tôi rời bờ Thạch Hãn khi mặt trời đã lên cao.
Ánh sáng chiếu xuống mặt nước, làm nó trở nên trong và bình thường đến mức khó tin.
Con đò vẫn ở đó.
Người đàn ông vẫn ngồi đó.
Không có gì thay đổi.
Nhưng tôi biết, có những thứ đã ở lại phía sau.
Tôi mở sổ.
Viết một dòng:
“Có những dòng sông không mang người đi xa—mà giữ họ lại, theo cách không ai nhìn thấy.”
Tôi đóng sổ.
Và không quay lại.
