Thái sư Á Vương Đào Cam Mộc- Đệ nhất công thần nhà Lý (1010 – 1226).
Thái sư Á Vương Đào Cam Mộc- Đệ nhất công thần nhà Lý (1010 – 1226).
Nhân vật được nói đến ở đây là Thái sư Đào Cam Mộc, người có công đầu trong việc đưa Lý Công Uẩn lên ngôi vua, lập ra vương triều Lý trong lịch sử.
Đào Cam Mộc không rõ năm sinh, chỉ biết ông mất năm 1015. Xuất thân trong một gia đình võ quan ở thôn Tràng Lang, nay là xã Định Tiến, huyện Yên Định, Thanh Hóa. Ông là một danh nhân, sống vào thời kỳ cuối nhà Tiền Lê, đầu thời Lý. Vốn thông minh khỏe mạnh, một lần vua Lê Đại Hành tuần du qua đoạn Sông Mã, thuyền không may bị mắc cạn, Đào Cam Mộc đã dùng sức mạnh và trí thông minh của mình đưa đoàn thuyền nhà vua vượt qua. Từ đó ông được nhà vua vời vào kinh đô làm quan, dưới thời Lê Ngọa Triều (1006-1009) được phong chức Chi Hậu.
Nhà võ chỉ (nằm trong khu quần thể Đền Đô, Từ Sơn, Bắc Ninh) nơi thờ các vị võ quan Đào Cam Mộc, Lê Phụng Hiểu, Lý Thường Kiệt, những bậc khai quốc công thần của triều Lý.Khi nói đến việc Lý Công Uẩn lên ngôi Hoàng đế, nhiều nhà nghiên cứu đều thừa nhận công lao to lớn của Đào Cam Mộc. Sau khi vua Lê Hoàn mất, các vua nối ngôi ăn chơi trụy lạc, chém giết lẫn nhau. Đến khi vua Lê Long Đĩnh (Lê Ngọa Triều) băng hà, vua nối ngôi còn bé. Biết Lý Công Uẩn có ý muốn làm vua nên đã nói kích rằng “gần đây chúa thượng ngu tối bạo ngược, làm nhiều việc bất nghĩa, trời chán ghét nên không cho hết thọ, con nối thơ ấu không kham nổi nhiều khó khăn. Mọi việc phiền nhiễu thần linh không ưa, dân chúng nháo nhác mong tìm chân chúa. Sao thân vệ lúc này không tìm mưu cao, quyết đoán sáng suốt, xa xem dấu cũ của Thăng Vũ, gần xem việc làm của Đinh Lê, trên thuận lòng trời, dưới thuận ý dân, mà cứ khư khư giữ tiểu tiết làm gì”(1). Lý Công Uẩn trong lòng thích nghe lời đó, nhưng sợ Cam Mộc có âm mưu khác nên giả trách “sao ông lại nói vậy, tôi phải bắt ông đi nạp quan”(2). Cam Mộc thong thả bảo rằng “tôi thấy thiên thời nhân sự như thế, nên mới phát ngôn. Nay ông lại muốn cáo giác tôi thì tôi không phải là người sợ chết”. Công Uẩn nói, “tôi đâu nỡ cáo giác ông, chỉ sợ lời nói tiết lộ thì chết ráo, nên răn ông đó thôi”(3). Hôm sau Đào Cam Mộc lại nói với Lý Công Uẩn “Người trong nước ai cũng nói họ Lý khởi nghiệp lớn, lời sấm đã hiện ra rồi, đó là cái họa không thể che giấu được nữa. Chuyển họa thành phúc chỉ trong một sớm một chiều. Đây là lúc trời trao theo người, thân vệ còn ngại gì nữa?”(4). Công Uẩn nói “Tôi đã hiểu ý ông không khác gì ý của Vạn Hạnh, nếu thực như lời ấy thì nên tính kế thế nào?”(5). Cam Mộc nói “thân vệ là người khoan thứ, nhân từ, lòng người chịu theo. Hiện nay trăm họ mỏi mệt kiệt quệ, dân không chịu nổi nữa, thân vệ nên lấy ân đức mà vỗ về, thì người ta tất xô kéo nhau về như nước chảy về chỗ thấp, ai mà ngăn được”(6).Cam Mộc biết việc cần kíp, để chậm trễ sợ sinh biến, nên đã tập hợp cả quan lại trong triều bàn rằng “Hiện nay dân chúng khác lòng, trên dưới lìa ý, mọi người chán ghét tiên đế bạo ngược, không muốn theo về vua nối, mà đều có lòng suy tôn quan thân vệ, bọn ta không nhân lúc này mà suy tôn quan Thân vệ làm thiên tử, phút chốc có xẩy ra tai biến, chúng ta có giữu được đầu không?”(7). Thế rồi cùng nhau dìu Lý Công Uẩn lên chính điện, lập làm thiên tử, lên ngôi hoàng đế. Trăm quan đều lạy rạp dưới sân, trong ngoài đều hô “vạn tuế” vang dậy khắp trong triều. Đại xá cho thiên hạ, lấy năm sau là niên hiệu Thuận Thiên năm thứ nhất.Sau khi lên ngôi, Lý Công Uẩn rất tin dùng Đào Cam Mộc, và đã gả con gái là công chúa An Quốc. Ông mất năm Ất Mão (1015), khi mất được phong chức Thái sư, tước Á Vương.Lý Công Uẩn là người đã lập ra vương triều Lý, một triều đại lẫy lừng trong lịch sử đó là một điều không thể phủ nhận, nhưng để đạt được những thành quả đó, không thể không nói đến trung thần Đào Cam Mộc, chính ông là người góp một phần công lao to lớn cho sự nghiệp tỏa sáng của Lý Công Uẩn – Lý Thái Tổ.
Nhà võ chỉ (nằm trong khu quần thể Đền Đô, Từ Sơn, Bắc Ninh) nơi thờ các vị võ quan Đào Cam Mộc, Lê Phụng Hiểu, Lý Thường Kiệt, những bậc khai quốc công thần của triều Lý.Khi nói đến việc Lý Công Uẩn lên ngôi Hoàng đế, nhiều nhà nghiên cứu đều thừa nhận công lao to lớn của Đào Cam Mộc. Sau khi vua Lê Hoàn mất, các vua nối ngôi ăn chơi trụy lạc, chém giết lẫn nhau. Đến khi vua Lê Long Đĩnh (Lê Ngọa Triều) băng hà, vua nối ngôi còn bé. Biết Lý Công Uẩn có ý muốn làm vua nên đã nói kích rằng “gần đây chúa thượng ngu tối bạo ngược, làm nhiều việc bất nghĩa, trời chán ghét nên không cho hết thọ, con nối thơ ấu không kham nổi nhiều khó khăn. Mọi việc phiền nhiễu thần linh không ưa, dân chúng nháo nhác mong tìm chân chúa. Sao thân vệ lúc này không tìm mưu cao, quyết đoán sáng suốt, xa xem dấu cũ của Thăng Vũ, gần xem việc làm của Đinh Lê, trên thuận lòng trời, dưới thuận ý dân, mà cứ khư khư giữ tiểu tiết làm gì”(1). Lý Công Uẩn trong lòng thích nghe lời đó, nhưng sợ Cam Mộc có âm mưu khác nên giả trách “sao ông lại nói vậy, tôi phải bắt ông đi nạp quan”(2). Cam Mộc thong thả bảo rằng “tôi thấy thiên thời nhân sự như thế, nên mới phát ngôn. Nay ông lại muốn cáo giác tôi thì tôi không phải là người sợ chết”. Công Uẩn nói, “tôi đâu nỡ cáo giác ông, chỉ sợ lời nói tiết lộ thì chết ráo, nên răn ông đó thôi”(3). Hôm sau Đào Cam Mộc lại nói với Lý Công Uẩn “Người trong nước ai cũng nói họ Lý khởi nghiệp lớn, lời sấm đã hiện ra rồi, đó là cái họa không thể che giấu được nữa. Chuyển họa thành phúc chỉ trong một sớm một chiều. Đây là lúc trời trao theo người, thân vệ còn ngại gì nữa?”(4). Công Uẩn nói “Tôi đã hiểu ý ông không khác gì ý của Vạn Hạnh, nếu thực như lời ấy thì nên tính kế thế nào?”(5). Cam Mộc nói “thân vệ là người khoan thứ, nhân từ, lòng người chịu theo. Hiện nay trăm họ mỏi mệt kiệt quệ, dân không chịu nổi nữa, thân vệ nên lấy ân đức mà vỗ về, thì người ta tất xô kéo nhau về như nước chảy về chỗ thấp, ai mà ngăn được”(6).Cam Mộc biết việc cần kíp, để chậm trễ sợ sinh biến, nên đã tập hợp cả quan lại trong triều bàn rằng “Hiện nay dân chúng khác lòng, trên dưới lìa ý, mọi người chán ghét tiên đế bạo ngược, không muốn theo về vua nối, mà đều có lòng suy tôn quan thân vệ, bọn ta không nhân lúc này mà suy tôn quan Thân vệ làm thiên tử, phút chốc có xẩy ra tai biến, chúng ta có giữu được đầu không?”(7). Thế rồi cùng nhau dìu Lý Công Uẩn lên chính điện, lập làm thiên tử, lên ngôi hoàng đế. Trăm quan đều lạy rạp dưới sân, trong ngoài đều hô “vạn tuế” vang dậy khắp trong triều. Đại xá cho thiên hạ, lấy năm sau là niên hiệu Thuận Thiên năm thứ nhất.Sau khi lên ngôi, Lý Công Uẩn rất tin dùng Đào Cam Mộc, và đã gả con gái là công chúa An Quốc. Ông mất năm Ất Mão (1015), khi mất được phong chức Thái sư, tước Á Vương.Lý Công Uẩn là người đã lập ra vương triều Lý, một triều đại lẫy lừng trong lịch sử đó là một điều không thể phủ nhận, nhưng để đạt được những thành quả đó, không thể không nói đến trung thần Đào Cam Mộc, chính ông là người góp một phần công lao to lớn cho sự nghiệp tỏa sáng của Lý Công Uẩn – Lý Thái Tổ.
