THÁI THỊ NHẠN – NGƯỜI PHỤ NỮ BỐN LẦN VÀO NGỤC TÙ VẪN MỘT LÒNG VỚI CÁCH MẠNG

Trong lịch sử cách mạng Việt Nam, có những người dành cả tuổi trẻ cho đất nước. Nhưng đồng chí Thái Thị Nhạn lại dành gần như trọn vẹn cả cuộc đời mình cho lý tưởng độc lập dân tộc. Bốn lần bị bắt, hơn 14 năm sống trong nhà tù và nơi lưu đày, chịu đủ mọi cực hình tra tấn nhưng người phụ nữ Nam Bộ ấy chưa từng khuất phục.

Thái Thị Nhạn tên thật là Nguyễn Thị Tư, bí danh Năm Nhạn, sinh năm 1906 tại làng Nhơn Ái, huyện Phong Điền, tỉnh Cần Thơ. Bà lớn lên trong một gia đình Nho giáo có truyền thống yêu nước. Ngay từ nhỏ, bà đã chứng kiến cảnh người dân nghèo bị áp bức, bóc lột dưới ách cai trị của thực dân Pháp. Những điều ấy đã gieo vào lòng cô gái trẻ khát vọng đấu tranh cho một xã hội công bằng hơn.

Năm 1927, cuộc đời bà rẽ sang một hướng khác khi tình cờ đọc được tác phẩm "Tờ cớ mất quyền tự do" của nhà yêu nước Phan Bội Châu. Từ đó, bà bắt đầu tìm hiểu con đường cứu nước. Sau khi được những người cách mạng giác ngộ, bà tham gia các hội quần chúng rồi trở thành hội viên Việt Nam Thanh niên Cách mạng Đồng chí Hội vào đầu năm 1929. Trong phong trào "vô sản hóa", bà được giao hoạt động tại một xưởng cưa lớn ở Cần Thơ với hơn 300 công nhân. Giả làm người bán vải, bà âm thầm tiếp xúc với công nhân, vận động họ đoàn kết đấu tranh đòi quyền lợi.

Ngày Quốc tế Lao động 1/5/1929, cuộc đình công do bà vận động đã buộc chủ xưởng phải chấp nhận tăng lương và cải thiện điều kiện làm việc. Thắng lợi ấy tạo tiếng vang lớn trong phong trào công nhân địa phương.

Ngày 27/2/1930, không lâu sau khi Đảng Cộng sản Việt Nam ra đời, Thái Thị Nhạn được kết nạp vào Đảng. Từ đây bà đảm nhận nhiều nhiệm vụ quan trọng như liên lạc, vận chuyển tài liệu bí mật và xây dựng cơ sở cách mạng ở nhiều địa phương thuộc Cần Thơ. Sự hoạt động tích cực khiến bà sớm trở thành mục tiêu truy bắt của thực dân Pháp. Trong lần bị bắt đầu tiên, bà bị đánh đập dã man, người thân cũng bị bắt để gây áp lực. Tuy nhiên bà không khai báo bất cứ điều gì. Cuối cùng, thực dân Pháp kết án bà 5 năm tù và đưa về Khám Lớn Sài Gòn. Ngay trong tù, bà vẫn tiếp tục đấu tranh, lãnh đạo nhiều cuộc tuyệt thực đòi cải thiện điều kiện sống cho nữ tù nhân chính trị.

Ra tù năm 1936, bà lập tức quay trở lại hoạt động cách mạng. Khi Nhật đảo chính Pháp và thời cơ Tổng khởi nghĩa đến gần, bà được giao làm Bí thư làng Long Tuyền. Sau thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám, bà trở thành Chủ tịch Ủy ban Nhân dân làng Long Tuyền. Khi thực dân Pháp quay trở lại xâm lược Nam Bộ, bà tiếp tục tham gia kháng chiến rồi được điều lên Sài Gòn hoạt động hợp pháp. Với năng lực tổ chức nổi bật, năm 1948 bà được bầu làm Chủ tịch Liên đoàn Phụ nữ Sài Gòn - Chợ Lớn. Sau đó bà chuyển sang hoạt động bí mật và giữ chức Phó Bí thư Quận ủy Quận 3.

Năm 1949, bà bị bắt lần thứ hai. Địch dùng đủ mọi cực hình tra khảo nhưng vẫn không khai thác được thông tin nào. Chúng buộc phải trả tự do cho bà. Sau Hiệp định Genève năm 1954, bà được giao ở lại miền Nam hoạt động bí mật. Năm 1956, bà bị bắt lần thứ ba và bị đày ra Côn Đảo. Đây là quãng thời gian khắc nghiệt nhất cuộc đời bà. Trong những hầm giam lạnh lẽo, giữa roi vọt và đòn tra tấn, Thái Thị Nhạn vẫn cùng các nữ tù chính trị kiên quyết chống ly khai Đảng, bảo vệ khí tiết của người cộng sản.

Đầu năm 1961, vừa được trả tự do, bà lập tức trở lại với cách mạng. Hai năm sau, trong phong trào đấu tranh chống chế độ Ngô Đình Diệm, bà lại bị bắt lần thứ tư. Dù tiếp tục bị tra tấn khốc liệt, bà vẫn không khuất phục. Sau khi được thả, bà tiếp tục hoạt động bí mật, xây dựng cơ sở cách mạng và vận động nhiều người trong hàng ngũ đối phương bí mật giúp đỡ cách mạng. Ngày đất nước thống nhất năm 1975, người phụ nữ đã trải qua bốn lần tù đày và hơn 14 năm trong lao ngục vẫn tiếp tục cống hiến. Bà tham gia Hội Liên hiệp Phụ nữ Thành phố Hồ Chí Minh, đi khắp nơi vận động thành lập Hội Mẹ chiến sĩ, chăm lo cho phụ nữ và gia đình có công với cách mạng.

Năm 1979, bà nghỉ hưu sau hơn nửa thế kỷ hoạt động cách mạng liên tục. Ngày 15/3/2003, đồng chí Thái Thị Nhạn qua đời, hưởng thọ 97 tuổi. Suốt cuộc đời gần một thế kỷ, người phụ nữ ấy đã đi qua những nhà tù khét tiếng, những cuộc tra tấn tàn khốc và những giai đoạn cam go nhất của dân tộc. Nhưng dù trong hoàn cảnh nào, bà vẫn giữ trọn niềm tin vào con đường mình đã chọn.

Tên tuổi Thái Thị Nhạn hôm nay được đặt cho nhiều tuyến đường tại Thành phố Hồ Chí Minh và Cần Thơ như một sự tri ân dành cho người nữ chiến sĩ đã dành cả cuộc đời cho độc lập dân tộc và quyền lợi của phụ nữ Việt Nam.