Thái úy Lý Thường Kiệt và Chiến tuyến Sông Như Nguyệt

Thái úy Lý Thường Kiệt (1019 – 1105) là một danh tướng kiệt xuất và nhà chiến lược quân sự thiên tài thời Lý. Ông giữ chức Thái úy nắm toàn quyền chỉ huy quân đội Đại Việt dưới triều vua Lý Nhân Tông. Tên tuổi của ông gắn liền với tư tưởng quân sự tiến công chủ động mang tầm vóc thời đại cùng khả năng kết hợp tác chiến quân sự với chiến tranh tâm lý đỉnh cao.

Năm 1075, trước nguy cơ nhà Tống đang ráo riết chuẩn bị lực lượng xâm lược Đại Việt, Lý Thường Kiệt đã đề ra chủ trương "Tiên phát chế nhân" – ngồi yên chờ giặc đến không bằng đem quân đánh trước để chặn mũi nhọn của giặc. Ông bất ngờ dẫn đại quân tập kích các căn cứ quân sự và kho lương thực giặc tại Khâm Châu, Liêm Châu và Ung Châu rồi chủ động rút quân về nước lập phòng tuyến. Khi quân Tống tiến sang năm 1077, ông chọn sông Như Nguyệt (sông Cầu, Bắc Ninh) lập tuyến phòng thủ chiến lược. Dọc bờ nam sông, một hệ thống lũy đất kết hợp cọc gỗ kiên cố kéo dài hàng chục kilômét được thiết lập, chặn đứng hoàn toàn đà tiến của 10 vạn quân Tống do Quách Quỳ chỉ huy.

Trong lúc quân Tống bị cầm chân, thiếu lương thực và tổn thất lực lượng, Lý Thường Kiệt đã cho người vào đền thờ bên sông đọc vang bài thơ thần "Nam quốc sơn hà". Bài thơ như một bản tuyên ngôn độc lập đầu tiên, vừa khơi dậy khí thế quyết chiến mãnh liệt của quân dân ta, vừa đánh gục hoàn toàn ý chí chiến đấu của đối phương. Ngay sau đó, Lý Thường Kiệt tung quân chủ lực phản công bất ngờ, đập tan quân Tống trên sông Như Nguyệt, buộc Quách Quỳ phải chấp nhận chấp nhận giảng hòa và rút quân về nước, giữ vững chủ quyền dân tộc.