Thái Văn A – “Đôi mắt thép” giữa biển trời Cồn Cỏ

Giữa những năm tháng khốc liệt của cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước, trên hòn đảo Cồn Cỏ nhỏ bé giữa biển Đông, có một người lính đã nhiều năm đứng trên chòi quan sát cao nhất đảo, ngày đêm dõi mắt về phía chân trời, phát hiện từng chiếc máy bay, từng tàu chiến của đối phương để báo cho đồng đội kịp thời đánh trả.

Người lính ấy là Thái Văn A.

Tên tuổi ông gắn với Cồn Cỏ đến mức, nhiều năm sau chiến tranh, mỗi khi nhắc về “đôi mắt” của hòn đảo tiền tiêu, người ta lại nhớ đến hình ảnh Thái Văn A đứng sừng sững trên đài quan sát giữa bom rơi, đạn nổ.

Một con người bình dị.

Một nhiệm vụ tưởng như âm thầm.

Nhưng lại góp phần làm nên sức mạnh của một hòn đảo anh hùng.

Thái Văn A sinh năm 1942, quê ở thôn Liên Hóa, xã Trung Hóa, huyện Minh Hóa, tỉnh Quảng Bình. Ông lớn lên trong một gia đình nông dân nghèo, giữa vùng quê miền núi còn nhiều khó khăn nhưng giàu truyền thống cách mạng. Từ những năm còn đi học, chàng thanh niên Thái Văn A đã tích cực tham gia công tác xã hội ở địa phương như giúp hợp tác xã tính thuế nông nghiệp, dạy bổ túc văn hóa, làm công tác thông tin. Năm 1961, ông được kết nạp vào Đoàn Thanh niên Lao động Việt Nam.

Năm 1962, Thái Văn A lên đường nhập ngũ.

Một năm sau, mùa hè năm 1963, người chiến sĩ trẻ được lựa chọn ra công tác tại đảo Cồn Cỏ.

Đó là một quyết định sẽ gắn tên tuổi ông với hòn đảo nhỏ giữa biển khơi suốt phần đời còn lại.

Cồn Cỏ nằm ngoài khơi miền Trung, có vị trí chiến lược đặc biệt quan trọng. Trong những năm Mỹ mở rộng chiến tranh phá hoại miền Bắc, hòn đảo trở thành mục tiêu đánh phá ác liệt của không quân và hải quân Mỹ. Có những ngày, máy bay địch tập kích đảo nhiều lần; bom đạn dội xuống khiến Cồn Cỏ trở thành một trong những nơi chịu đựng mức độ chiến tranh khốc liệt nhất trên tuyến biển miền Trung.

Giữa nơi ấy, Thái Văn A được giao một nhiệm vụ đặc biệt.

Ông làm quan sát viên, trực tại điểm cao khoảng 63 mét – vị trí cao nhất trên đảo.

Từ trên chòi quan sát, ông phải liên tục theo dõi biển trời, phát hiện hướng bay, độ cao, số lượng máy bay; quan sát tàu chiến địch ngoài khơi; xác định những dấu hiệu bất thường rồi nhanh chóng báo về sở chỉ huy và các trận địa pháo cao xạ.

Công việc ấy nghe qua tưởng như chỉ là “đứng nhìn”.

Nhưng trong chiến tranh, một lần phát hiện chậm có thể khiến trận địa không kịp chuẩn bị.

Một hướng báo sai có thể khiến pháo bắn trượt mục tiêu.

Một khoảnh khắc mất tập trung có thể phải trả giá bằng sinh mạng của đồng đội.

Vì vậy, người quan sát viên phải biến đôi mắt mình thành một thứ “radar sống”.

Thái Văn A hiểu điều đó.

Ông kiên trì luyện tập để có khả năng nhận biết từng loại máy bay qua tiếng động cơ, xác định hướng tàu chiến qua những chấm nhỏ ngoài chân trời và ghi nhớ từng đặc điểm của biển trời Cồn Cỏ.

Báo Quân khu 4 gọi đó là quá trình rèn luyện để có “đôi mắt và đôi tai ngàn dặm”.

Rồi chiến tranh ngày càng khốc liệt.

Máy bay Mỹ liên tục bổ nhào xuống đảo.

Tàu chiến ngoài biển bắn phá.

Bom nổ quanh đài quan sát.

Khói bụi phủ kín cả bầu trời.

Có những thời điểm chân đài bị bom đánh gãy, chòi quan sát nghiêng đi. Bản thân Thái Văn A nhiều lần bị thương.

Nhưng người chiến sĩ trẻ vẫn không rời vị trí.

Ông tiếp tục quan sát.

Tiếp tục báo mục tiêu.

Tiếp tục bám trụ.

Bởi phía dưới, những khẩu đội pháo đang chờ thông tin của ông.

Chậm một giây có thể là quá muộn.

Trong những giờ phút ấy, sự kiên cường của Thái Văn A không nằm ở một cuộc xung phong trực diện vào đội hình quân địch. Nó nằm trong việc đứng yên tại vị trí của mình giữa nơi bom đạn tập trung dữ dội nhất.

Bom nổ, vẫn đứng.

Bị thương, vẫn quan sát.

Đài nghiêng, vẫn báo mục tiêu.

Đó là một kiểu dũng cảm rất đặc biệt.

Không ồn ào.

Nhưng đòi hỏi một ý chí thép.

Trong khoảng ba năm chiến đấu và công tác tại Cồn Cỏ, Thái Văn A đã phục vụ chiến đấu hàng trăm trận, trực tiếp tham gia 135 trận, góp phần cùng đơn vị bắn rơi 20 máy bay Mỹ. Tổ trinh sát của ông còn trực tiếp tham gia bắn rơi một máy bay. Ông cũng giúp xác định những khu vực có bom chưa nổ để công binh xử lý, góp phần bảo vệ lực lượng và các công trình trên đảo.

Nhưng con số ấy vẫn chưa nói hết được những gì người lính phải trải qua.

Bởi đằng sau mỗi lần phát hiện một chiếc máy bay là những phút căng mắt nhìn qua khói bom.

Đằng sau mỗi tọa độ được báo về là nguy cơ đài quan sát có thể bị đánh trúng bất cứ lúc nào.

Và đằng sau ba năm bám đảo là ba năm một người thanh niên sống giữa khoảng cách rất mong manh giữa sự sống và cái chết.

Có lẽ chính vì vậy mà hình ảnh Thái Văn A đứng trên chòi cao giữa đảo Cồn Cỏ đã trở thành một biểu tượng.

Người lính ấy không cao lớn hơn đồng đội.

Không có trong tay một loại vũ khí đặc biệt.

Nhưng từ vị trí nhỏ bé trên đỉnh đảo, đôi mắt của ông đã góp phần bảo vệ cả vùng trời.

Ngày 1/1/1967, Thái Văn A được Nhà nước phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Khi được tuyên dương, ông là Thượng sĩ, quan sát viên đảo Cồn Cỏ và là đảng viên Đảng Cộng sản Việt Nam. Ông còn được tặng Huân chương Chiến công hạng Nhì.

Tên tuổi Thái Văn A từ đó gắn chặt với hòn đảo.

Nhạc sĩ Văn An đã viết ca khúc “Thái Văn A đứng đó”, lấy cảm hứng từ hình ảnh người chiến sĩ quan sát hiên ngang trên Cồn Cỏ. Nhà văn Hồ Phương cũng viết về ông trong ký sự Chúng tôi ở Cồn Cỏ. Những tác phẩm ấy góp phần đưa hình tượng người chiến sĩ quan sát từ hòn đảo nhỏ bé đến với đông đảo nhân dân cả nước.

Sau chiến tranh, Thái Văn A tiếp tục phục vụ trong quân đội, đạt quân hàm Đại tá trước khi nghỉ hưu năm 1988. Ông qua đời năm 2001. Tên ông được đặt cho một ngọn đồi trên đảo Cồn Cỏ và sau này được đặt cho một số tuyến đường, như một cách để các thế hệ hôm nay tiếp tục nhớ đến người lính từng đứng trên đỉnh đảo canh giữ biển trời.

Ngày nay, Cồn Cỏ đã khác.

Những hố bom dần được phủ xanh.

Những chòi quan sát thô sơ năm xưa được thay thế bằng những phương tiện trinh sát, thông tin, radar hiện đại.

Trên đảo hôm nay có những “mắt thần” điện tử có thể theo dõi vùng trời, vùng biển với độ chính xác mà những người lính năm xưa chưa từng có.

Nhưng trong ký ức của Cồn Cỏ vẫn tồn tại một “mắt thần” rất đặc biệt.

Đó là đôi mắt của người chiến sĩ Thái Văn A.

Báo Quân đội nhân dân từng viết rằng tinh thần của “quan trắc Thái Văn A” vẫn được tiếp nối trong những người lính radar hôm nay – những người ngày đêm canh giữ vùng trời, vùng biển của Tổ quốc.

Và có lẽ chính ở đó chúng ta hiểu rõ hơn ý nghĩa của câu chuyện Thái Văn A.

Anh hùng không nhất thiết phải là người thực hiện một chiến công vang dội chỉ trong một khoảnh khắc.

Có những người trở thành anh hùng vì họ kiên trì làm một nhiệm vụ tưởng như bình thường trong một hoàn cảnh phi thường.

Thái Văn A đã đứng ở vị trí của mình giữa bom đạn.

Đứng khi đài quan sát rung chuyển.

Đứng khi bản thân bị thương.

Đứng bởi phía sau ông là đồng đội.

Phía sau ông là hòn đảo.

Và phía sau hòn đảo là Tổ quốc.

Có lẽ vì thế mà hình ảnh đẹp nhất về ông vẫn là hình ảnh một người lính giữa biển trời Cồn Cỏ:

mắt nhìn ra khơi, tai lắng nghe bầu trời, chân bám chặt hòn đảo nhỏ.

Một con người.

Một đài quan sát.

Một đôi mắt.

Nhưng đã góp phần canh giữ cả một vùng biển trời của đất nước.

Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Thái Văn A – “đôi mắt thép” của Cồn Cỏ, biểu tượng của lòng dũng cảm, tinh thần trách nhiệm và ý chí bám trụ đến cùng của người lính Việt Nam trong những năm tháng chống Mỹ cứu nước.