Thái Văn Lung: Từ trạng sư danh giá đến người thủ lĩnh bất khuất

Sinh ra trong một gia đình trí thức Công giáo khá giả tại Thủ Đức, Gia Định, chàng thanh niên Albert Thái Văn Lung (sinh ngày 14/7/1916) đã sớm có một tương lai rộng mở mà bất kỳ ai thời bấy giờ cũng ao ước. Là con trai của kỹ sư Thái Văn Lân và là anh trai của nhà giáo, nghệ sĩ piano lừng danh Thái Thị Liên, ngay từ thuở thiếu niên, ông đã được gia đình gửi sang Pháp du học. Với trí tuệ thiên bẩm, ông đỗ Cử nhân Luật hạng ưu tại Đại học Paris, đồng thời theo học tại Trường Khoa học Chính trị và Trường Thuộc địa. Trở thành công dân Pháp từ năm 1930, ông hoàn thành nghĩa vụ quân sự tại trường võ bị danh tiếng Saint Cyr và từng phục vụ trong quân đội Pháp với quân hàm Trung úy.

Nhưng dù có cuộc sống vinh hoa và quốc tịch Pháp, dòng máu Việt Nam trong ông chưa bao giờ ngừng chảy. Trở về nước vào năm 1941, ông làm trạng sư tại Tòa Thượng thẩm Sài Gòn. Hành nghề luật, ông tiếp xúc nhiều với dân nghèo, thấu hiểu nỗi khổ cực của họ bị chà đạp, áp bức nên thường đứng ra bênh vực cho họ.

Xếp bút nghiên, khoác áo chiến bào

Tháng 3 năm 1945, trước những chuyển biến thời cuộc, người luật sư trẻ tuổi đã dứt khoát rũ bỏ mọi danh vọng cá nhân để đi theo tiếng gọi của non sông. Ông cùng những trí thức yêu nước như Phạm Ngọc Thạch, Nguyễn Văn Thủ, Lưu Hữu Phước sáng lập lực lượng Thanh niên Tiền phong. Bằng những kiến thức quân sự bài bản học được từ nước Pháp, Thái Văn Lung đảm nhận vai trò huấn luyện quân sự cho các đội viên, chuẩn bị cho cuộc Tổng khởi nghĩa giành chính quyền tại Sài Gòn vào ngày 25 tháng 8 năm 1945.

Khi tiếng súng Nam Bộ kháng chiến bùng nổ ngày 23/9/1945, Thái Văn Lung lập tức bị quân Pháp bắt giữ. Chịu đựng những trận đòn tra tấn khốc liệt, ông kiên quyết giấu kín thân phận và mưu trí trốn thoát. Trở về ngoại thành Thủ Đức, ông được cử làm Chủ tịch Ủy ban Kháng chiến quận và nhanh chóng tổ chức lực lượng tự vũ trang. Dưới sự chỉ huy dũng cảm của ông, các phân đội vũ trang Thủ Đức liên tục lập chiến công vang dội tại Cầu Bông, ngã ba Chú Ía. Tên tuổi của vị thủ lĩnh trẻ gắn liền với "Bộ đội Thái Văn Lung" – một lực lượng thiện chiến khiến binh lính Pháp ở Thủ Đức vô cùng e ngại. Giữa chiến trường khói lửa, uy tín của ông càng thêm tỏa sáng khi ông được nhân dân tín nhiệm bầu làm Đại biểu Quốc hội khóa I vào tháng 1/1946.

Giữ trọn danh dự và hơi thở cuối cùng

Đầu tháng 7 năm 1946, trong một trận càn ác liệt tại xã Phước Long, Thái Văn Lung bị sa vào tay giặc do sự chỉ điểm của kẻ phản bội. Biết ông là một cựu sĩ quan Pháp, tên chỉ huy trưởng Tiểu khu Thủ Đức tìm mọi cách mua chuộc, dụ hàng bằng con đường sống. Đứng trước họng súng kẻ thù, người trí thức yêu nước ấy đã khẳng khái đáp lời:

"Tôi nguyên là sĩ quan trong quân đội Pháp. Tôi nhớ rõ trong điều lệ danh dự người lính Pháp không có điều khoản tiết lộ bí mật quân sự khi bị bắt. Kỷ luật bộ đội Việt Nam cũng vậy. Các ông có thể xử bắn tôi. Còn tôi thì không thể khai gì với các ông".

Cuồng điên trước sự kiên trung ấy, kẻ thù đã tra tấn ông vô cùng dã man. Trong những giờ phút đau đớn cùng cực, khi được gặp người vợ thân yêu dưới danh nghĩa "thuyết phục hợp tác", ông chỉ để lại lời trăng trối thiêng liêng: "Tôi chết không có gì ân hận. Tôi sung sướng đã làm tròn nghĩa vụ... Hãy cố gắng đạt tới mục đích chung sau ngày thắng lợi". Ngày 2 tháng 7 năm 1946, người luật sư kiêm chiến sĩ dũng cảm ấy trút hơi thở cuối cùng trong tù khi chưa tròn 30 tuổi. Quân đội Pháp đã hèn nhát bịa đặt rằng ông tự tử để trốn tránh trách nhiệm giết hại một trí thức nổi tiếng, nhưng sự hy sinh lẫm liệt của ông đã trở thành một biểu tượng bất tử.

Sự ngã xuống của Thái Văn Lung đã gây chấn động mạnh mẽ trong giới trí thức và đồng bào Nam Bộ. Người bạn chiến đấu chí thân Phạm Ngọc Thuần đã khóc ông bằng bài thơ "Bó hoa hồng" xúc động và khẳng định tinh thần bất khuất của ông là tấm gương soi đường cho thế hệ mai sau. Tên tuổi của ông ngày nay được vinh danh trên những con đường lớn và các trường học tại quê hương Thủ Đức cũng như nhiều tỉnh thành cả nước. Dù chưa được chính thức truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân, câu chuyện về người trạng sư khoác áo chiến bào Thái Văn Lung vẫn mãi là bản hùng ca bất tử về lòng yêu nước và ý chí bất khuất trước quân thù.