Thần đồng đất Phú Thị và bản tính ngông nghênh từ nhỏ.

Cao Bá Quát sinh ra trong một gia đình nhà nho nghèo tại làng Phú Thị, huyện Gia Lâm, tỉnh Bắc Ninh (nay thuộc Hà Nội). Ngay từ thuở nhỏ, ông đã nổi tiếng thần đồng, nổi bật với trí nhớ siêu phàm: đọc sách chỉ qua một lượt là thuộc lòng, câu chữ đối đáp lưu loát như nước chảy mây trôi khiến các bậc túc nho trong vùng phải ngạc nhiên thán phục.

Tuy nhiên, khác với những đứa trẻ mọt sách chỉ biết dùi mài kinh sử theo khuôn sáo cứng nhắc, Cao Bá Quát từ nhỏ đã bộc lộ bản tính hiếu động, thông minh và cực kỳ ngang tàng. Ông thường tỏ ra chán ghét lối học vẹt, học tủ để đi thi lấy danh vọng hão huyền. Trong những buổi học ở trường làng, ông thường có những góc nhìn phản biện sắc sảo, thậm chí dùng thơ ca trâm biếm thói hư tật xấu của đám quan lại cường hào địa phương. Chính cá tính phóng khoáng, không chịu gò bó trong khuôn khổ ấy đã định hình nên cốt cách của một nhà thơ lớn sau này.