Thần đồng xứ Đàng Ngoài và hành trình lập nghiệp hiển hách
Lê Quý Đôn (1726–1784), tên thật là Lê Danh Phương, sinh tại xã Diên Hà, huyện Hưng Hà, tỉnh Thái Bình ngày nay. Sinh ra trong một gia đình có truyền thống khoa bảng, cha là Tiến sĩ Lê Trọng Thứ, cậu bé Lê Quý Đôn từ nhỏ đã nổi tiếng thông minh xuất chúng, trí nhớ siêu phàm và ham học hỏi. Tương truyền, từ năm 5 tuổi ông đã đọc thông viết thạo, năm 12 tuổi đã đọc hết tứ thư ngũ kinh, lịch sử và các loại bách gia chư tử. Năm 1742, ông đỗ Giải nguyên, và đến năm 1752, ở tuổi 27, ông đỗ Đình nguyên Tiến sĩ (Hoàng giáp), bước vào con đường làm quan dưới triều Lê – Trịnh.
Sự nghiệp hoạn lộ của Lê Quý Đôn trải qua nhiều thăng trầm nhưng dấu ấn ông để lại trên các cương vị trọng trách như Hàn lâm viện thị độc, Tư nghiệp Quốc Tử Giám, Hiệp trấn Thuận Hóa hay Tham tụng (Tể tướng) vô cùng sâu đậm. Không chỉ là một nhà chính trị tài ba, ông còn là hiện thân của một học giả uyên bác, dành trọn cuộc đời cho sự nghiệp nghiên cứu khoa học, biên soạn sách vở và chấn hưng giáo dục. Cuộc đời ông là minh chứng hùng hồn cho tinh thần hiếu học, sự lao động miệt mài không mệt mỏi và tấm lòng trung quân ái quốc trong bối cảnh xã hội Đàng Ngoài đầy biến động thế kỷ XVIII.
