Thân ngã xuống thành đất đai Tổ quốc

          Đặng Thùy Trâm (1942–1970) là một nữ bác sĩ, Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Việt Nam. Tốt nghiệp Đại học Y khoa Hà Nội, năm 1966 chị xung phong vào công tác tại chiến trường Quảng Ngãi. Chị hy sinh anh dũng năm 1970 khi mới 27 tuổi trong một trận đánh Chị được công chúng toàn thế giới biết đến qua cuốn Nhật ký Đặng Thùy Trâm. Cuốn sách ghi lại những dòng tâm sự chân thực, chứa đựng lý tưởng sống cao đẹp và tình yêu nước nồng nàn. Tác phẩm được xem là biểu tượng của tinh thần bất khuất, truyền cảm hứng mạnh mẽ cho nhiều thế hệ.

"Phía sau mặt trời

Những chàng trai, cô gái

Thân ngã xuống thành đất đai Tổ quốc

Hồn bay lên hóa linh khí quốc gia"

(Trích Trường ca "Phía sau mặt trời" – Trần Thế Tuyển)

          Những câu thơ như được cất lên từ sâu thẳm lòng đất mẹ, nơi hàng vạn người con ưu tú đã gạt bỏ thanh xuân để nằm lại giữa đại ngàn. Khi nhắc đến "Một thời hoa lửa", người ta không chỉ nhớ về một giai đoạn lịch sử hào hùng, mà còn run rẩy trước cái giá quá đắt của hai chữ "Độc lập". Ở đó, sự mềm mại, trong trẻo của "Hoa" đó là tình yêu, sự lãng mạn đã hòa quyện cùng cái rực cháy, tàn khốc của "Lửa" đó là lý tưởng cách mạng, sự hy sinh và bom đạn khốc liệt. Và giữa chiến trường Đức Phổ mù mịt khói súng, nữ bác sĩ, liệt sĩ Đặng Thùy Trâm chính là hiện thân vẹn tròn, nhói đau và rực rỡ nhất cho biểu tượng ấy.

          Chiến tranh qua ngòi bút của Đặng Thùy Trâm không hề lung linh hay tô vẽ, nó hiện lên với nguyên bản trần trụi và tàn nhẫn nhất. Đó là mùi khét đắng của bom napalm, mùi tanh nồng của máu tươi chảy tràn trên sàn hầm dã chiến, và tiếng rên siết quằn quại của những người lính trẻ tuổi đời mới mươi lăm, mười tám. Rời xa Hà Nội êm đềm với tiếng ve kêu mùa hạ và tán lá bàng đỏ quắt, cô tiểu thư tri thức bước thẳng vào "lò sát sinh" Đức Phổ – nơi ranh giới giữa sống và chết chỉ mong manh như một hơi thở. Nơi trạm xá tiền phương thiếu thốn từng sợi chỉ khâu, từng ống thuốc tê, chị đã phải dùng lưỡi dao mổ rạch sâu vào da thịt đồng đội dưới ánh đèn dầu tù mù. Tay chị run lên không phải vì sợ hãi, mà vì đau đớn gạt đi những giọt nước mắt lăn dài trên má bệnh nhân. Chị từng cay đắng ghi lại trong nhật ký những giây phút vắt kiệt sức lực và tâm trí ấy “Ôi! Đời bác sĩ chiến trường sao mà lắm gian khổ và đau thương... Nhìn vết thương của anh em mà lòng tôi đau như cắt. Căn hầm chật hẹp nồng nặc mùi mủ phôi và máu tàn, tiếng rên rỉ xé lòng của thương binh như những mũi dao đâm vào tim tôi. Ước gì tôi có thể gánh bớt toàn bộ nỗi đau đớn thể xác này cho các anh!"

          Dù sống giữa vòng kìm kẹp của cái chết và sự tàn phá hủy diệt, tâm hồn Đặng Thùy Trâm chưa bao giờ bị chai sạn bởi sự tàn bạo của chiến tranh. Giữa tiếng phản lực gầm xé không gian và tiếng pháo bầy dập nát từng gốc cây, "sắc hoa" trong chị vẫn vươn lên thanh khiết. Đó là tình thương bao la của một người chị, người mẹ hiền dành cho những người lính miền Nam gian lao mà kiên cường; là nỗi nhớ da diết về người mẹ ở hậu phương xa xôi. Chị không giấu giếm những giây phút yếu mềm của một người con gái Hà thành, nhưng chính từ sự mềm mại ấy, một sức mạnh phi thường đã được chắt chiu. Chị chăm sóc thương binh như người thân ruột thịt, thức trắng đêm quạt cho họ ngủ, tự tay đút từng thìa cháo giữa cơn sốt rét rừng hành hạ. Chị từng thổ lộ với nhật ký bằng tất cả sự chân thành, mỏng manh mà quả cảm "Tôi là một người con gái Hà Nội nhạy cảm và giàu mơ ước, nhưng chiến tranh đã buộc tôi phải cầm dao mổ giữa tiếng bom rơi. Dù xung quanh chỉ toàn là xương máu và sự mất mát, tôi vẫn muốn giữ cho tâm hồn mình nguyên vẹn sự yêu thương. Bởi vì nếu không có tình yêu, làm sao con người ta có thể vượt qua được ngần ấy cay đắng ở chốn địa ngục trần gian này?"

          Sự giao thoa mãnh liệt nhất giữa "Hoa" và "Lửa" diễn ra vào ngày 22/6/1970. Khi quân địch mở trận càn quét dã man vào trạm xá, đối mặt với hỏa lực áp đảo của kẻ thù, người nữ bác sĩ 27 tuổi ấy đã chọn ở lại. Một tay cầm súng AK, chị đứng vững giữa ngàn trùng nguy hiểm, bắn trả từng đợt tấn công của đối phương để che chắn, kéo dài thời gian cho các thương bệnh binh và đồng đội rút lui an toàn. Chị ngã xuống khi tuổi đời còn quá trẻ, khi những giấc mơ ước vẫn còn dang dở. Thế nhưng, sự hy sinh ấy không phải là sự bốc đồng, mà là một sự lựa chọn tự nguyện vô cùng thiêng liêng vì lý tưởng sống cao đẹp nhất. Trước ngày ngã xuống, chị đã gửi lại cho cuộc đời những dòng tâm sự vĩnh hằng, tựa như một lời tiên cảm trọn vẹn về số phận của mình "… Ngày mai trong tiếng ca khải hoàn sẽ không có con đâu. Con tự hào vì đã dâng trọn đời mình cho Tổ quốc. Dĩ nhiên con cũng cay đắng vì không được sống tiếp cuộc sống hòa bình, hạnh phúc mà mọi người, trong đó có con đã đổ máu xương để giành lại. Nhưng có gì đâu, hàng triệu người như con đã ngã xuống mà chưa hề được hưởng trọn lấy một ngày hạnh phúc, cho nên có ân hận gì đâu!".

          Bản thiên thu tri ân: Nợ một tuổi trẻ trọn vẹn, hơn ba thập kỷ nằm lại dưới lòng đất mẹ Đức Phổ, cuốn nhật ký bị thất lạc của chị đã trở về từ bên kia đại dương. Cựu sĩ quan quân báo Mỹ Fred Whitehurst đã giữ nó suốt mấy mươi năm chỉ vì lời khuyên nghẹn ngào của người phiên dịch: "Đừng đốt, bản thân nó đã có lửa!". Ngọn lửa ấy không chỉ soi sáng quá khứ, mà còn bùng cháy trong trái tim của hàng triệu người Việt Nam hôm nay, buộc chúng ta phải cúi đầu tự ngẫm về hai chữ Tri Ân. Mỗi tấc đất ta đang bước đi bình yên hôm nay, mỗi khoảng trời xanh không còn bóng giặc, đều được đánh đổi bằng xương thịt, nước mắt và cả tuổi xuân tươi đẹp nhất của Đặng Thùy Trâm cùng biết bao thế hệ thanh niên thời ấy. Chúng ta nợ họ không chỉ một lời cảm ơn, mà nợ một sự trân trọng trọn vẹn đối với giá trị của Hòa Bình. Lời nhắn nhủ mà chị từng mượn từ văn học kinh điển vẫn luôn vang vọng như một hồi chuông thức tỉnh lương tri.

          Đời người chỉ sống có một lần, phải sống sao cho khỏi xót xa hối ân vì những năm tháng sống hoài sống phí... Cần phải dâng hiến tất cả sức trẻ và trí tuệ cho sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc, để khi nhắm mắt xuôi tay không phải hối tiếc vì đã sống hoài, sống phí. Một thời hoa lửa" đã lùi xa vào dĩ vãng, nhưng hình ảnh bác sĩ Đặng Thùy Trâm – đóa hoa tỏa hương giữa quầng lửa chiến tranh sẽ mãi mãi bất tử. Chị đã ngã xuống để đất nước đứng lên, thân xác chị hòa vào đất đai Tổ quốc, và tâm hồn chị đã hóa thành linh khí thiêng liêng, mãi mãi soi sáng cho các thế hệ mai sau.