THÂN NHÂN TRUNG – TRÍ TUỆ BẮC GIANG SOI SÁNG MUÔN ĐỜI
"Từ làng quê Yên Dũng đến bậc danh thần nơi cửa Khổng sân Trình, Thân Nhân Trung không chỉ là niềm tự hào của đất Bắc Giang mà còn là người tạc vào lịch sử dân tộc một chân lý vĩnh cửu: 'Hiền tài là nguyên khí của quốc gia'. Một trí tuệ lớn, một tấm lòng yêu nước thương dân đã biến tri thức thành sức mạnh bảo vệ và hưng thịnh non sông."
Dù không sống trong tiếng súng của thời kháng chiến chống Pháp – Mỹ, nhưng cuộc đời của danh nhân Thân Nhân Trung (1418–1499) lại là một cuộc chiến khác: cuộc chiến chống lại sự lạc hậu và dốt nát để xây dựng một đất nước tự cường. Sinh ra tại làng Yên Ninh (nay thuộc thị trấn Nếnh, Việt Yên, Bắc Giang), ông là biểu tượng rực rỡ nhất cho truyền thống hiếu học và tư duy trị quốc lấy dân làm gốc của vùng đất này.
Bậc đại trí thức vùng đất Phượng Hoàng
Thân Nhân Trung đỗ Tiến sĩ năm 1469, dưới thời vua Lê Thánh Tông – thời kỳ hoàng kim của chế độ phong kiến Việt Nam. Với tài năng lỗi lạc, ông sớm được triều đình trọng dụng, giữ chức Thượng thư bộ Lại, kiêm Đông các Đại học sĩ:
· Linh hồn của Tao đàn Nhị thập bát tú: Ông là phó soái của hội thơ nổi tiếng nhất lịch sử văn học trung đại, cùng vua Lê Thánh Tông xướng họa, ca ngợi vẻ đẹp của con người và hồn thiêng sông núi.
· Người thợ xây nền móng giáo dục: Ông tin rằng sức mạnh của một dân tộc không chỉ nằm ở gươm giáo, mà nằm ở trí tuệ của nhân dân. Chính vì vậy, ông dành cả đời để chăm lo cho việc học, việc thi cử, nhằm tìm kiếm những người có đức có tài ra giúp nước.
Lời răn cho nghìn năm: "Hiền tài là nguyên khí"
Di sản lớn nhất mà Thân Nhân Trung để lại cho hậu thế chính là dòng chữ bất hủ ghi trên văn bia Tiến sĩ đầu tiên tại Văn Miếu – Quốc Tử Giám: "Hiền tài là nguyên khí của quốc gia, nguyên khí thịnh thì thế nước mạnh, rồi lên cao, nguyên khí thấp thì thế nước yếu, rồi xuống thấp".
Trong tư duy của người con đất Bắc Giang này, lòng yêu nước không chỉ thể hiện khi có giặc ngoại xâm mà còn thể hiện ở việc vun đắp tài năng cho đất nước. Ông quan niệm rằng:
· Biết trọng người tài là biết bảo vệ nền độc lập tự chủ bền vững.
· Giáo dục chính là "vũ khí" để quốc gia hưng thịnh và khiến kẻ thù phải nể trọng.
Tư tưởng ấy sau này đã trở thành kim chỉ nam cho nhiều thế hệ nhà yêu nước, nhà giáo dục Việt Nam, đặc biệt là trong các cuộc kháng chiến sau này khi chúng ta dùng trí tuệ và văn hóa để chiến thắng những kẻ thù mạnh hơn gấp nhiều lần.
