THẦN TOÁN VŨ HỮU – VỊ ĐẠI KHOA MƯU TRÍ, ĐÓNG GÓP CHO KIẾN TRÚC VÀ BẢO VỆ ĐẤT NƯỚC

Khi nhắc đến các vị Đại khoa nổi tiếng thời phong kiến, người ta thường nghĩ đến những bậc văn sĩ giỏi thi phú, văn chương. Tuy nhiên, Thần toán Vũ Hữu (1437 – 1530) – người con kiệt xuất của vùng đất Cẩm Giàng, Hải Dương – lại ghi danh vào lịch sử dân tộc như một nhà toán học, một kiến trúc sư quân sự thiên tài, góp phần to lớn vào việc củng cố quốc phòng và xây dựng đất nước.

Vũ Hữu sinh ra tại làng Mộ Trạch, xã Tân Hồng, huyện Cẩm Giàng (vùng đất danh tiếng được mệnh danh là "Lò tiến sĩ" gần Mao Điền). Sinh ra trong một gia đình có truyền thống hiếu học, ông sớm bộc lộ năng khiếu toán học đặc biệt và trí thông minh hơn người. Năm 1463, dưới triều vua Lê Thánh Tông – thời kỳ hoàng kim của chế độ phong kiến Việt Nam, Vũ Hữu tham dự khoa thi Hương, thi Hội và đỗ Hoàng giáp (Tiến sĩ) khi mới 26 tuổi.

Sau khi đỗ đạt, ông trải qua nhiều chức vụ quan trọng trong triều đình như Khâm thiên giám đại án, Lại bộ Thượng thư, Thượng thư bộ Binh. Nhưng công lao lớn nhất, độc đáo nhất khiến tên tuổi ông bất tử chính là việc ông vận dụng toán học vào thực tiễn quản lý đất nước và xây dựng công trình quốc phòng. Ông là tác giả của Lập thành toán pháp – cuốn sách toán học ứng dụng đầu tiên trong lịch sử Việt Nam.

Tương truyền, khi vua Lê Thánh Tông có ý định tu bổ, xây dựng lại các cửa thành Thăng Long và các công trình kiến trúc lớn như Đoan Môn, Bột Nha... ông đã giao cho Vũ Hữu tính toán số lượng gạch, đá, vôi vữa và nhân công cần thiết. Bằng các phương pháp toán học mưu trí và chính xác tuyệt đối, Vũ Hữu đã đưa ra con số dự toán chuẩn xác đến từng viên gạch, không thừa một viên, không thiếu một cân vôi. Tài năng của ông khiến toàn bộ triều đình và nhà vua vô cùng kinh ngạc, phong cho ông danh hiệu "Thần toán".

Không chỉ tính toán xây dựng cung điện, Vũ Hữu còn dùng tài toán học để đo đạc lại ruộng đất toàn quốc, giúp triều đình phân chia thuế khóa công bằng, giảm nhẹ gánh nặng cho dân nghèo. Đặc biệt, trong lĩnh vực quân sự, ông đã ứng dụng toán học để tính toán tầm bắn của hỏa pháo, thiết kế các tuyến phòng thủ, hào thành kiên cố nhằm bảo vệ kinh thành Thăng Long trước các nguy cơ xâm lược.

Trọn cuộc đời làm quan trải qua 4 đời vua Lê, Vũ Hữu luôn giữ vững phẩm chất thanh liêm, chính trực và đem hết tài năng phục vụ đất nước. Tên tuổi của vị "Thần toán" Vũ Hữu được phối thờ trang trọng tại Văn miếu Mao Điền như một lời nhắc nhở thế hệ trẻ về việc ứng dụng tri thức khoa học thực tiễn để kiến thiết và bảo vệ Tổ quốc.