Tháng 2 về Bạch Hạc tưởng nhớ nữ tướng Quách A Nương
Xưa kia ở đất Phong Châu tại ngã ba Hạc có một xóm chài nhỏ, dân chài làm lụng vất vả, đánh cá đổi lấy gạo ăn. Ở đó có vợ chồng họ Quách, tuổi đã cao mới sinh được một người con gái đặt tên là Quách A. Quách A càng lớn càng xinh đẹp và giỏi nghề chài lưới. Nhưng chứng kiến sự khổ cực của nhân dân bị quân xâm lược bóc lột, Quách A quyết tâm muốn giết hết bọn giặc Hán dã man để con trai không phải trốn tránh, con gái không giấu mặt. Năm 16 tuổi, cha mẹ nàng qua đời, Quách A đi tu và lấy hiệu là Khâu Ni. Một ngày có một con cọp trở dạ sau miếu nơi Khâu Ni tu hành, nàng đã cứu mẹ con cọp, sau đó cọp tha con đi và không bao giờ quấy nhiễu làng xóm nữa. Dân làng quanh vùng biết chuyện càng thêm kính phục nàng. Không chỉ có tấm lòng nhân ái cứu giúp chúng sinh mà Quách A còn hướng dẫn nhân dân tập luyện võ nghệ và trận pháp nên uy danh của ni cô Khâu Ni nổi danh khắp vùng. Nghe tin cho xứ giả truyền hịch kêu gọi quân sĩ của Hai Bà Trưng khởi nghĩa ở Mê Linh, Khâu Ni đã dựng đàn tế cáo trời đất, mở hội ba ngày ba đêm thi đấu: Ném lao, đấu vật, bắn cung, cưỡi ngựa… nhằm chiêu tập binh sĩ tiến về tụ nghĩa phò tá Hai Bà Trưng chống quân xâm lược, được Hai Bà Trưng phong là Tiên phong tả tướng quân.Sau khi đánh tan giặc Hán, Trưng Trắc lên ngôi vua phong cho Quách A là “Khâu Ni công chúa”. Nàng được lệnh trở về Nhật Chiêu (xã Liên Châu, huyện Yên Lạc, tỉnh Vĩnh Phúc) lập đồn lũy, rèn quân luyện tướng, khuyến khích nhân dân khai khẩn đất hoang làm đồng ruộng. Nhân ngày mùa Khâu Ni cho mở tiệc đãi quân sĩ cùng nhân dân, bỗng dưng trời tối sầm lại, có đám mây vàng sà xuống, nàng bước lên rồi biến mất… Từ đó nhân dân Bạch Hạc và dân Nhật Chiêu xin được lập đền thờ nữ tướng Quách A Nương. Hàng năm vào ngày mùng 10 tháng Chạp (ngày hóa) và ngày 15 tháng 2 âm lịch (ngày sinh), đền Quách A Nương đều mở tiệc chính, đồng thời tổ chức các hình thức sinh hoạt cộng đồng giao lưu văn hóa văn nghệ, kéo co,… để tái hiện lại hình ảnh nữ tướng huấn luyện quân sĩ, dạy dân khai khẩn mở đất.
Nằm lặng yên dưới bóng cây cổ thụ trong quần thể di tích lịch sử văn hóa phường Bạch Hạc, thành phố Việt Trì, đền thờ nữ tướng Quách A Nương được xây dựng với kiến trúc độc đáo theo kiểu chữ “đinh” với ba gian đại bái và một gian hậu cung, tổng diện tích 190m2. Ngôi đền được thiết kế theo kiểu nhà 4 mái đao cong bên trong còn lưu giữ nhiều di vật và cổ vật có giá trị như mâm đồng, nậm rượu, lư hương… Đền thờ nữ tướng Quách A Nương thuộc hệ thống các di tích thờ các tướng lĩnh thời Hai Bà Trưng. Cùng với Nàng Nội, Thiều Hoa, Xuân Nương… nữ tướng Quách A Nương đã có công lãnh đạo và gắn kết nhân dân Đất Tổ cùng với cả nước đoàn kết chống lại quân xâm lược. Trải qua nhiều thế kỷ bị tàn phá bởi thời gian và chiến tranh một phần di tích bị hủy hoại; đến năm 2007, đền Quách A Nương được tu bổ trên nền móng cũ theo đúng kiến trúc cổ và trở thành điểm tựa tâm linh, nơi gửi gắm những lời cầu mong mưa thuận gió hòa mùa màng tốt tươi của nhân dân Bạch Hạc, sân đền còn là nơi sinh hoạt văn hóa tinh thần của nhân dân địa phương. Tháng 2 năm 2009, đền Quách A Nương được UBND tỉnh công nhận là Di tích lịch sử văn hóa cấp tỉnh.
Ông Trần Đình Quang, Phó Trưởng Ban quản lý đền cho biết: Bắt đầu từ ngày 12 tháng 2 âm lịch con cháu nhân dân phường Bạch Hạc lại tụ hội về để tưởng nhớ công lao của Thánh mẫu đức sinh Quách A Nương, trống giong cờ mở lấy nước thiêng nơi ngã ba sông dâng lên thánh mẫu cầu mong một năm mưa thuận gió hòa, con cháu phương xa luôn mạnh khỏe, bình an ngày càng phát triển. Đồng thời, ngày này cũng là dịp để ôn lại truyền thống anh dũng kiên cường của cha ông, nhắc nhở giáo dục cho thế hệ trẻ về truyền thống đạo lý uống nước nhớ nguồn của dân tộc.
