Thắng lợi của phong trào Đồng khởi tạo ra sức mạnh mới cho cách mạng miền Nam

Những biện pháp, thủ đoạn tàn bạo nhằm triệt phá cơ sở cách mạng, giết hại người yêu nước mà Mỹ-Diệm tiến hành trước khi phong trào Đồng khởi diễn ra đã gây cho cách mạng miền Nam tổn thất nặng nề. Ở nhiều địa phương, như: Quảng Nam, Sài Gòn-Chợ Lớn, Gia Định, Tây Ninh, Mỹ Tho (những địa phương bị tổn thất lớn nhất do chính sách khủng bố của địch), nhiều đảng bộ, chi bộ cơ sở bị xóa sổ, đảng viên bị địch bắt và giết gần hết. Ước tính trong vòng 4 năm (từ năm 1955 đến năm 1958) ở miền Nam, có “9/10 số cán bộ, đảng viên đã bị tổn thất. Riêng Nam Bộ chỉ còn 5.000 đảng viên so với 60.000 đảng viên trước đó. Ở đồng bằng Liên khu V, có khoảng 40% tỉnh ủy viên, 60% huyện ủy viên, 70% chi ủy viên bị địch giết hại, 12 huyện không còn cơ sở đảng”. Sự tổn thất to lớn của ta về tổ chức đảng, số lượng đảng viên ở các địa phương miền Nam, cùng với thực trạng ta “bị trắng” về chính quyền, LLVT (do chấp hành nghiêm quy định tập kết lực lượng theo Hiệp định Geneve trước đó), đặt ra yêu cầu cấp thiết về xây dựng, phát triển lực lượng để tiến hành thắng lợi cách mạng ở miền Nam.

Trước tình hình đó, Đảng ta chỉ đạo: “Phải tích cực xây dựng, củng cố và phát triển lực lượng cách mạng, thì mới có thể có điều kiện nắm lấy thời cơ thuận lợi và giành lấy thắng lợi cuối cùng”. Sự chỉ đạo kịp thời, sáng suốt của Đảng, cùng với thắng lợi của phong trào Đồng khởi đã tạo điều kiện cho các lực lượng cách mạng được khôi phục mạnh mẽ. Trong và sau Đồng khởi, công tác xây dựng, khôi phục tổ chức đảng, phát triển đảng viên ở các đảng bộ được tiến hành khẩn trương. Hàng nghìn chi bộ đã được khôi phục, phát triển ở tất cả đảng bộ miền Tây, miền Trung và miền Đông Nam Bộ… Số lượng đảng viên tăng nhanh, “từ 7.641 đảng viên cuối năm 1959, đến cuối năm 1960 đã tăng lên 12.946 đảng viên (chưa kể khu Sài Gòn-Gia Định)”. Sự khôi phục, phát triển mạnh mẽ về số lượng, chất lượng các tổ chức đảng đã nâng cao sức mạnh lãnh đạo, tạo chuyển biến toàn diện, động lực mới cho các lực lượng chính trị, quân sự miền Nam phát triển.

Trong phong trào Đồng khởi, tinh thần và khí thế cách mạng của quần chúng lên cao, lực lượng cách mạng phát triển nhanh chóng. Các đoàn thể cách mạng của nông dân, công nhân, thanh niên, phụ nữ phát triển mạnh, làm cơ sở cho việc hình thành các đội quân chính trị đấu tranh có hiệu quả chống lại những cuộc càn quét, khủng bố của Mỹ-chính quyền Sài Gòn. Lực lượng chính trị quần chúng không chỉ đóng vai trò chủ yếu trong phong trào đấu tranh mà còn phát huy tác dụng to lớn trong việc giữ vững và phát triển những thắng lợi đã giành được sau Đồng khởi. Cũng từ trong thực tiễn đấu tranh, LLVT ba thứ quân (bộ đội chủ lực; bộ đội địa phương; đội tự vệ, du kích) hình thành và phát triển. Các tỉnh, huyện đều có LLVT tập trung; thôn, xã, ấp đều có đội tự vệ, du kích: “Ở miền Đông Nam Bộ, đã xây dựng được 40 trung đội tập trung và 60 đội tự vệ vũ trang; miền Trung Nam Bộ có 36 trung đội và 68 đội tự vệ xã; miền Tây Nam Bộ xây dựng được 37 trung đội và 150 đội tự vệ xã”, hỗ trợ hiệu quả cho đấu tranh chính trị.