Thành cổ Bắc Ninh: Dấu ấn lịch sử hào hùng giữa lòng Kinh Bắc
Thành cổ Bắc Ninh là một trong những công trình quân sự tiêu biểu thời Nguyễn, gắn liền với lịch sử đấu tranh và văn hóa vùng Kinh Bắc. Giữa lòng thành phố hiện đại, thành cổ Bắc Ninh vẫn sừng sững như một chứng nhân lịch sử, ẩn chứa nhiều câu chuyện hào hùng.
1. Giới thiệu về thành cổ Bắc Ninh
1.1. Thành cổ Bắc Ninh ở đâu?
Thành cổ Bắc Ninh nằm trên địa phận làng Đỗ Xá, phường Ninh Xá; làng Hòa Ðình, phường Võ Cường và làng Yên Xá thuộc phường Kinh Bắc (phường Tiền Ninh Vệ cũ). Tòa thành cổ được xây dựng vào đầu thế kỷ XIX dưới triều Nguyễn, mang hình lục giác với hệ thống tường thành, hào nước và cổng thành kiên cố. Nơi đây từng là trung tâm hành chính – quân sự quan trọng của vùng Kinh Bắc xưa.
Vị trí thành cổ thuộc khu vực trung tâm thành phố Bắc Ninh cũ (Ảnh: Sưu tầm)
1.2. Lịch sử thành cổ Bắc Ninh
Thành cổ Bắc Ninh được xây dựng vào năm nào? Thành Bắc Ninh được xây dựng vào năm 1805 dưới triều vua Gia Long. Ban đầu, thành được đắp bằng đất, đến năm Minh Mạng thứ 6 (1825) được xây lại bằng đá ong và vào năm 1841 dưới thời vua Thiệu Trị, thành được xây bằng gạch. Trong triều đại nhà Nguyễn, thành Bắc Ninh là trung tâm hành chính - quân sự quan trọng để quản lý hai tỉnh Bắc Ninh và Thái Nguyên.
Hình ảnh cũ về thành Bắc Ninh (Ảnh: Sưu tầm)
Nhận thấy vai trò chiến lược của tòa thành, ngày 16/5/1925, toàn quyền Đông Dương đã ra quyết định công nhận đây là công trình kiến trúc nghệ thuật tiêu biểu. Tháng 8/1945, nhân dân Bắc Ninh đã nổi dậy bao vây thành, buộc quân Nhật giao lại quyền kiểm soát, góp phần giành chính quyền về tay cách mạng.
Sau Cách mạng Tháng Tám, Chủ tịch Hồ Chí Minh cùng nhiều lãnh đạo Đảng và Nhà nước đã từng đến thăm nơi đây. Ngày 24/10/1981, UBND tỉnh Hà Bắc đã ban hành Quyết định số 574/QĐ-UB về công tác bảo vệ di tích thành cổ. Hiện nay, toàn bộ khuôn viên di tích thành cổ Bắc Ninh do Trường Sĩ quan Chính trị (đơn vị trực thuộc Bộ Quốc phòng) quản lý và sử dụng.
Một đoạn tường thành cổ Bắc Ninh (Ảnh: Sưu tầm)
1.3. Ý nghĩa và giá trị
Thành Bắc Ninh có ý nghĩa đặc biệt trong lịch sử dân tộc, từng giữ vị trí quân sự chiến lược trong tuyến phòng thủ phía Bắc. Đây là trung tâm chính trị, quân sự và hành chính của trấn Kinh Bắc xưa (nay là tỉnh Bắc Ninh). Thành Bắc Ninh còn là nơi điều phối hoạt động cai trị và góp phần thúc đẩy kinh tế vùng.
Về mặt kiến trúc, thành Bắc Ninh mang giá trị nghệ thuật độc đáo, tiêu biểu cho kỹ thuật xây dựng thành lũy thời Nguyễn với hào nước, tường gạch kiên cố. Nhờ những giá trị to lớn về lịch sử và kiến trúc, ngày 15/3/1980, UBND tỉnh Hà Bắc (cũ) đã xếp hạng thành cổ Bắc Ninh là Di tích lịch sử – kiến trúc nghệ thuật cần được bảo tồn.
