THÀNH CỔ QUẢNG TRỊ – 81 NGÀY ĐÊM GIỮ LẤY MỘT MẢNH ĐẤT

Mùa hè năm 1972, Quảng Trị trở thành một trong những chiến trường khốc liệt nhất của cuộc chiến. Ở giữa vùng đất ấy có một công trình cổ với những bức tường thành bằng gạch đã tồn tại qua nhiều thế hệ. Đó là Thành cổ Quảng Trị. Khi chiến tranh tràn đến, nơi này không còn chỉ là một di tích lịch sử mà trở thành chiến trường, nơi hàng nghìn người lính đã chiến đấu và nằm lại.

Sau khi lực lượng Quân Giải phóng tiến công và giành quyền kiểm soát thị xã Quảng Trị vào mùa xuân năm 1972, quân đội Việt Nam Cộng hòa mở nhiều đợt phản công nhằm chiếm lại khu vực này. Từ đó, cuộc chiến quanh Thành cổ ngày càng trở nên dữ dội.

Ngày 28 tháng 6 năm 1972, cuộc phản công lớn bắt đầu. Những trận pháo kích liên tục trút xuống khu vực Thành cổ và thị xã. Bầu trời Quảng Trị nhiều ngày gần như không lúc nào yên tiếng bom đạn.

Bên trong thành, những người lính phải sống trong những căn hầm đào vội dưới lòng đất. Có những hầm chỉ đủ chỗ cho vài người ngồi hoặc nằm sát bên nhau. Đất đá rung chuyển mỗi khi pháo rơi xuống, còn trên mặt đất, những bức tường thành cổ liên tục bị bom đạn phá hủy.

Nhưng những người lính vẫn bám trụ.

Họ biết rằng Thành cổ có ý nghĩa quan trọng, nhưng điều khiến họ tiếp tục chiến đấu còn đơn giản hơn thế. Phía sau họ là đồng đội, là quê hương và là những người đang chờ ngày đất nước thống nhất.

Mỗi ngày trôi qua là một ngày sống trong nguy hiểm.

Có những chiến sĩ vừa đến Thành cổ đã phải bước ngay vào chiến đấu. Có người mới hôm trước còn viết thư về gia đình, hôm sau đã hy sinh. Có những người bị thương nhưng không muốn rời vị trí vì đơn vị đang thiếu người.

Trong những trận chiến như thế, ranh giới giữa ngày và đêm gần như biến mất.

Ban ngày, pháo kích và máy bay liên tục hoạt động.

Ban đêm, những cuộc giao tranh vẫn tiếp diễn.

Khi có một khoảng thời gian yên tiếng súng, các chiến sĩ tranh thủ sửa lại hầm, đưa thương binh ra phía sau hoặc tìm cách bổ sung lương thực, đạn dược.

Nhưng ngay cả việc tiếp tế cũng vô cùng nguy hiểm.

Muốn đưa người và hàng vào Thành cổ, các đơn vị phải vượt qua những khu vực liên tục bị pháo kích. Có những người mang theo thuốc men, lương thực và đạn dược đi vào rồi không bao giờ trở ra.

Bên ngoài chiến trường, người dân Quảng Trị cũng phải chịu những mất mát khủng khiếp. Nhiều gia đình phải rời quê hương, bỏ lại nhà cửa, ruộng vườn. Những con đường vốn đông người qua lại trở thành những tuyến đường đầy hố bom.

Có những người dân chạy đi sơ tán mà không kịp mang theo bất cứ thứ gì.

Họ chỉ mang theo con nhỏ và một ít đồ dùng cần thiết.

Có người đi rồi không biết khi nào mới có thể trở về.

Trong khi đó, bên trong Thành cổ, cuộc chiến vẫn tiếp diễn.

81 ngày đêm trôi qua trong bom đạn.

Từ cuối tháng 6 đến tháng 9 năm 1972, khu vực Thành cổ gần như bị cày xới liên tục. Những bức tường thành cổ bị phá hủy nhiều đoạn. Cây cối không còn nguyên vẹn. Mặt đất xuất hiện vô số hố bom.

Và dưới lớp đất ấy là những người lính đã nằm lại.

Có một điều khiến người ta xúc động khi tìm hiểu về Thành cổ Quảng Trị: rất nhiều người hy sinh khi tuổi đời còn rất trẻ. Có người mới ngoài hai mươi tuổi, có người vừa rời ghế nhà trường, có người chưa kịp lập gia đình.

Họ đến Quảng Trị từ nhiều miền quê khác nhau.

Có người từ miền Bắc.

Có người từ miền Trung.

Có người từ những vùng đất xa xôi.

Nhưng cuối cùng, họ cùng nằm lại trên một mảnh đất.

Đến tháng 9 năm 1972, quân đội Việt Nam Cộng hòa chiếm lại Thành cổ. Trận chiến kết thúc, nhưng những mất mát thì không thể kết thúc cùng tiếng súng.

Nhiều năm sau chiến tranh, người ta vẫn tiếp tục tìm kiếm hài cốt những người đã hy sinh tại Quảng Trị.

Có những gia đình đi qua hàng chục năm vẫn chưa tìm được người thân.

Có những người mẹ đã già vẫn giữ tấm ảnh của con.

Có những người anh, người chị vẫn hy vọng một ngày nào đó sẽ tìm thấy phần mộ của người thân.

Và cũng có những người mãi mãi không biết người thân của mình nằm ở đâu.

Ngày nay, Thành cổ Quảng Trị đã trở thành một di tích lịch sử và một nơi tưởng niệm. Những bức tường thành được phục dựng, khuôn viên được chăm sóc, cây xanh phủ bóng lên những con đường từng đầy khói lửa.

Du khách đến đây có thể nhìn thấy một không gian rất yên tĩnh.

Nhưng chỉ cần biết câu chuyện của nơi này, sự yên tĩnh ấy lại trở nên đặc biệt.

Bởi dưới mảnh đất bình yên kia là ký ức của 81 ngày đêm.

Có những người đã chiến đấu ở đây khi tuổi đời còn rất trẻ và không bao giờ có cơ hội trở về quê.

Có những người đã sống sót, nhưng mang theo những ký ức mà cả đời không thể quên.

Vì vậy, Thành cổ Quảng Trị hôm nay không chỉ là một địa danh lịch sử.

Đó còn là nơi để người ta cúi đầu trước những người đã nằm lại.

Đứng giữa Thành cổ vào một ngày bình thường, người ta có thể nghe tiếng chim, tiếng gió và nhìn thấy những hàng cây xanh. Khung cảnh ấy khác xa với những gì nơi đây từng trải qua hơn nửa thế kỷ trước.

Và chính sự bình yên ấy khiến người ta càng hiểu rằng hòa bình quý giá đến nhường nào.

Ngày trước, những người lính đã phải giữ từng mét đất trong tiếng bom.

Ngày nay, thế hệ sau chỉ mong có thể giữ gìn mảnh đất ấy bằng ký ức, bằng lòng biết ơn và bằng việc xây dựng một cuộc sống tốt đẹp hơn.