THÀNH CỔ QUẢNG TRỊ – 81 NGÀY ĐÊM “MỘT TẤC KHÔNG ĐI, MỘT LY KHÔNG RỜI”
Thành cổ Quảng Trị nằm tại thị xã Quảng Trị, bên bờ sông Thạch Hãn. Được xây dựng từ năm 1809 thời Gia Long, thành từng là: trung tâm hành chính của tỉnh Quảng Trị, địa điểm phòng thủ quan trọng trong nhiều giai đoạn lịch sử. Nhưng đặc biệt nhất, nơi đây là biểu tượng của cuộc chiến đấu 81 ngày đêm khốc liệt năm 1972.
Năm 1972, quân ta mở chiến dịch giải phóng Quảng Trị. Sau khi thị xã được giải phóng, Thành cổ trở thành nơi trụ bám của lực lượng ta trong cuộc phản kích dữ dội của Mỹ – Ngụy nhằm tái chiếm.
Từ 28/6 đến 16/9/1972, Mỹ – Ngụy:
dội xuống 328.000 tấn bom đạn (tương đương 7 lần Hiroshima),
bắn phá không ngừng ngày đêm bằng B52, pháo hạm từ biển, pháo binh từ Trường Sơn.
Mỗi ngày trung bình từ 7.000 – 10.000 quả đạn pháo trút xuống vùng đất chỉ rộng tầm 3 km² quanh Thành cổ.
Đó là lý do người ta gọi nơi này bằng những cái tên:
“chảo lửa Quảng Trị”
“tọa độ chết”
“lò vôi thế kỷ”
Các chiến sĩ của ta – đa số là những chàng trai 18–20 tuổi – nhận nhiệm vụ:
“Giữ thành bằng mọi giá để bảo vệ vùng giải phóng và giữ thế trên bàn đàm phán Paris.”
Dù bom đạn cày nát từng mét đất, họ vẫn chiến đấu trong:
mương nước, giao thông hào ngập đầy bùn và máu,
xác định rằng ngày mai có thể không còn mình nữa.
Ban đêm, họ vượt sông Thạch Hãn bằng những chiếc thuyền nhỏ hoặc bơi qua, mang theo đạn dược – nhiều người đi mà không bao giờ trở lại.
Có chiến sĩ viết trên mảnh giấy trong túi áo:
“Nếu tôi ngã xuống, xin đồng đội đừng lui bước.”
Có người trước khi ra trận dặn:
“Nếu em tìm thấy xác anh, hãy đặt một nén nhang.”
Nhưng rất nhiều người đã không còn nguyên vẹn để tìm thấy…
Ước tính hơn 10.000 chiến sĩ đã hy sinh quanh Thành cổ Quảng Trị và sông Thạch Hãn trong 81 ngày đêm.
Cuộc chiến đấu 81 ngày đêm đã:
giữ vững lá cờ Mặt trận Dân tộc Giải phóng,
kìm chân quân địch,
tạo thế mạnh cho ta trên bàn đàm phán Paris 1973,
góp phần quan trọng vào việc Mỹ phải ký Hiệp định Paris, rút quân về nước.
Thành cổ Quảng Trị trở thành biểu tượng của lòng dũng cảm, của tuổi trẻ Việt Nam, những người đã “quyết tử cho Tổ quốc quyết sinh”.
Ngày nay, đến Thành cổ Quảng Trị, người ta thường:
đứng lặng trước Đài tưởng niệm các liệt sĩ,
thả hoa trên sông Thạch Hãn để tri ân các chiến sĩ nằm lại nơi đáy sông.
Nhiều người đọc câu thơ khắc lên bia tưởng niệm và không ai cầm được nước mắt:
“Đò lên Thạch Hãn ơi chèo nhẹ
Đáy sông còn đó bạn tôi nằm
Có những con người không trở về nữa
Nằm lại cho đất nước đứng lên…”
