THÀNH CỔ QUẢNG TRỊ – NƠI TUỔI HAI MƯƠI HÓA THÀNH BẤT TỬ

THÀNH CỔ QUẢNG TRỊ – NƠI TUỔI HAI MƯƠI HÓA THÀNH BẤT TỬ

Giữa lòng thành phố Quảng Trị hôm nay, Thành cổ hiện lên bình yên với những hàng cây xanh, tiếng chuông tưởng niệm và dòng người lặng lẽ dâng hương. Khó ai có thể hình dung rằng nơi đây từng là một trong những chiến trường khốc liệt nhất của lịch sử dân tộc. Hơn nửa thế kỷ đã trôi qua, nhưng cuộc chiến 81 ngày đêm bảo vệ Thành cổ Quảng Trị vẫn được nhắc nhớ như một bản anh hùng ca viết bằng máu, lòng quả cảm và tuổi xuân của biết bao người con đất Việt.

Trong số những người từng đi qua những tháng ngày khốc liệt ấy có cựu chiến binh Lê Bá Dương. Ông là một trong những người lính đã chiến đấu tại chiến trường Quảng Trị và chứng kiến nhiều đồng đội của mình mãi mãi nằm lại nơi đây. Câu chuyện về cuộc đời ông cũng là câu chuyện về một thế hệ đã đi qua chiến tranh, mang theo những ký ức không thể nào quên.

Sau Hiệp định Giơnevơ năm 1954, Việt Nam tạm thời bị chia cắt, Quảng Trị trở thành vùng giới tuyến. Năm 1972, quân và dân ta tiến công giải phóng Quảng Trị. Ngày 1/5/1972, lá cờ giải phóng tung bay trên Dinh Tỉnh trưởng, đánh dấu tỉnh Quảng Trị được giải phóng. Nhưng ngay sau đó, đối phương huy động lực lượng lớn nhằm tái chiếm khu vực này. Từ ngày 28/6 đến ngày 16/9/1972, Thành cổ Quảng Trị trở thành tâm điểm của cuộc chiến kéo dài 81 ngày đêm.

Trong những ngày tháng ấy, Lê Bá Dương cùng đồng đội phải chiến đấu giữa bom đạn dày đặc. Thành cổ bị cày xới liên tục, những công sự vừa được dựng lên có thể bị phá hủy chỉ trong chốc lát. Những người lính phải giành giật từng tấc đất, từng mét chiến hào. Đối với họ, phía sau mỗi trận đánh không chỉ là nhiệm vụ, mà còn là sự sống còn của đồng đội và những người đang chờ đợi ở quê nhà.

Những người lính ở Thành cổ phần lớn còn rất trẻ. Họ có thể là những chàng trai vừa rời ghế nhà trường, những sinh viên đang dang dở việc học hoặc những người con chưa kịp thực hiện hết ước mơ của mình. Họ cũng biết sợ hãi, cũng nhớ gia đình, nhưng trước hoàn cảnh đất nước, họ đã lựa chọn lên đường.

Và rồi, chiến tranh đã lấy đi rất nhiều người trong số họ.
Lê Bá Dương đã bước ra khỏi chiến tranh, nhưng ký ức về đồng đội vẫn theo ông suốt cuộc đời. Và câu chuyện của ông cũng khiến thế hệ hôm nay hiểu rằng có những người đã sống cả tuổi thanh xuân trong những ngày tháng mà mỗi ngày đều có thể là ngày cuối cùng.

Chiến tranh đã lùi xa, nhưng Thành cổ Quảng Trị vẫn nhắc chúng ta rằng hòa bình chưa bao giờ là điều tự nhiên có được. Đó là thành quả được đánh đổi bằng máu xương, bằng những cuộc chia ly và bằng cả tuổi trẻ của biết bao con người.

Những chàng trai, cô gái năm ấy đã dừng lại ở tuổi đôi mươi để đất nước được bước tiếp. Như những câu thơ của Lê Bá Dương, tuổi hai mươi của họ đã hóa thành “sóng nước”, âm thầm vỗ mãi bên bờ Thạch Hãn.

Vì thế, Thành cổ Quảng Trị không chỉ là một địa danh lịch sử. Đó còn là nơi tuổi trẻ của một thế hệ đã hóa thành bất tử, để mỗi chúng ta hôm nay biết trân trọng hòa bình, biết ơn những người đã hy sinh và có trách nhiệm gìn giữ những gì cha ông đã đánh đổi bằng cả cuộc đời.

Dòng Thạch Hãn nằm bên Thành cổ cũng trở thành chứng nhân của những mất mát ấy. Trong suốt 81 ngày đêm, những chuyến đò vẫn lặng lẽ vượt sông trong màn đêm để đưa quân tiếp viện, lương thực và đạn dược vào trận địa. Nhưng không phải chuyến đò nào cũng trở về. Nhiều người lính đã nằm lại dưới dòng nước.

Lê Bá Dương là một trong những người chứng kiến những mất mát ấy. Sau chiến tranh, khi trở lại Quảng Trị, ông vẫn đau đáu về những đồng đội đã không thể trở về. Có lần, ông mua hoa rồi thả xuống dòng Thạch Hãn để tưởng nhớ những người đã nằm lại. Hành động ấy về sau trở thành một biểu tượng đẹp của sự tri ân tại Quảng Trị.

Từ ký ức về những người đồng đội đã hy sinh, ông viết nên những câu thơ:

“Đò lên Thạch Hãn xin chèo nhẹ,

Đáy sông còn đó bạn tôi nằm.

Có tuổi hai mươi thành sóng nước,

Vỗ yên bờ mãi mãi ngàn năm.”

Bốn câu thơ không cầu kỳ, nhưng mỗi chữ đều chất chứa nỗi đau của một người từng đi qua chiến tranh. “Tuổi hai mươi” trong câu thơ không chỉ là tuổi của những người đã nằm xuống dưới dòng Thạch Hãn, mà còn là biểu tượng cho cả một thế hệ thanh niên đã gửi lại tuổi xuân của mình cho đất nước.

Cuộc chiến 81 ngày đêm kết thúc với những tổn thất vô cùng to lớn. Nhiều cán bộ, chiến sĩ và đồng bào đã hy sinh hoặc mang thương tật suốt đời. Tuy nhiên, sự kiên cường bám trụ của quân và dân ta tại Thành cổ đã góp phần tạo lợi thế quan trọng trên bàn đàm phán, thúc đẩy tiến trình đi đến Hiệp định Paris năm 1973.

Nhìn lại cuộc chiến, điều khiến người ta xúc động nhất có lẽ không chỉ là những con số về bom đạn hay những trận đánh khốc liệt, mà là hình ảnh những con người bình thường đã làm nên những điều phi thường. Họ từng có gia đình, có bạn bè, có những giấc mơ rất đỗi bình dị. Nhưng giữa thời khắc đất nước cần, họ đã đặt Tổ quốc lên trên cuộc đời riêng của mình.

Ngày nay, Thành cổ Quảng Trị đã trở thành Di tích quốc gia đặc biệt, là nơi để các thế hệ tìm về tưởng niệm những người đã nằm xuống. Những cựu chiến binh tóc đã bạc vẫn trở lại nơi chiến trường xưa, gọi tên đồng đội trong ký ức. Dòng Thạch Hãn vẫn lặng lẽ chảy, nhưng mỗi mùa tri ân, những bông hoa được thả xuống mặt sông lại nhắc người ta nhớ về một thời tuổi trẻ đã gửi lại nơi đây.