Thanh Hải - Tiếng hát giữa chiến hào Trị Thiên và khúc ca “Mùa xuân nho nhỏ”

Trong nền văn học cách mạng Việt Nam thế kỷ XX, nhắc đến nhà thơ Thanh Hải là nhắc đến một tâm hồn thơ trong trẻo, đôn hậu nhưng cũng đầy ý chí kiên trung, bất khuất của vùng đất Thừa Thiên Huế khói lửa. Ông chính là tác giả của thi phẩm bất hủ “Mùa xuân nho nhỏ” – một khúc ca dâng hiến cuộc đời đầy xúc động được viết ngay trên giường bệnh trước khi ông qua đời.

Nhà thơ Thanh Hải tên thật là Phạm Bá Ngoãn, sinh ngày 4 tháng 11 năm 1930 tại xã Phong Bình, huyện Phong Điền, tỉnh Thừa Thiên Huế, trong một gia đình trí thức nghèo. Sinh ra và lớn lên trên mảnh đất giàu truyền thống yêu nước và chịu nhiều đau thương của dải đất miền Trung, từ khi còn là một thiếu niên mười lăm tuổi trong những ngày Cách mạng Tháng Tám năm 1945 sục sôi, ông đã sớm giác ngộ cách mạng, tham gia công tác thiếu nhi cứu quốc và làm liên lạc viên tại quê nhà.

 Khi thực dân Pháp quay lại tái xâm lược nước ta, khói lửa chiến tranh lan rộng, tuổi thanh xuân của Thanh Hải gắn liền với những năm tháng kháng chiến trường kỳ vô cùng gian khổ ngay tại chiến trường Trị Thiên - Huế ác liệt. Khác với những miền đất khác, chiến trường Thừa Thiên Huế là nơi đầu sóng ngọn gió, đối mặt trực tiếp với những cuộc càn quét quy mô lớn của giặc. Ông xung phong công tác tại Đoàn văn công Thừa Thiên - Huế, rồi làm cán bộ tuyên huấn, bám trụ kiên cường qua cả hai cuộc kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ cứu nước. Dù hoàn cảnh chiến trường vô cùng khắc nghiệt, thiếu thốn thuốc men, chịu đựng cả sự tàn phá của bom đạn và chất độc hóa học do địch rải xuống chiến khu, Thanh Hải vẫn chưa từng một phút chùn bước. Đối với ông, ngọn bút, tờ giấy hay những vần thơ không chỉ để thỏa mãn cảm xúc cá nhân mà thực sự là những viên đạn sắc bén, là lời ca cổ vũ tinh thần chiến đấu quật cường cho đồng bào, đồng chí và quân dân miền Trung ruột thịt

 Những năm tháng bám trụ chiến trường Trị Thiên khói lửa đã hun đúc nên một phong cách thơ Thanh Hải chân thật, bình dị nhưng dạt dào tình yêu quê hương đất nước. Các tập thơ tiêu biểu của ông như "Ánh mắt", "Những đồng chí trung kiên", "Huế mùa xuân", "Dấu võng Trường Sơn" hay "Mưa xuân đất này" đều ánh lên một niềm tin tuyệt đối vào sự nghiệp cách mạng. Đặc biệt, đỉnh cao trong sự nghiệp sáng tác của ông là bài thơ "Mùa xuân nho nhỏ", được sáng tác vào tháng 11 năm 1980 khi ông đang nằm điều trị trên giường bệnh tại Bệnh viện Trung ương Huế, chống chọi với căn bệnh hiểm nghèo trước lúc qua đời

Đọc lại những câu thơ trong "Mùa xuân nho nhỏ", ta như cảm nhận được nhịp đập thổn thức của một trái tim yêu đời thiết tha đến những giây phút cuối cùng

“Mọc giữa dòng sông xanh

Một bông hoa tím biếc

Ơi con chim chiền chiện

Hót chi mà vang trời

...

Mùa xuân người cầm súng

Lộc giắt đầy trên lưng

Mùa xuân người ra đồng

Lộc trải dài nương mạ...”

Từ hình ảnh thiên nhiên tươi đẹp của mùa xuân xứ Huế, nhà thơ mở rộng tầm nhìn ra khí thế lao động và chiến đấu hăng say của toàn dân tộc. Để rồi từ đó, ông dâng hiến một ước nguyện thật khiêm nhường nhưng vô cùng cao cả:

“Một mùa xuân nho nhỏ

Lặng lẽ dâng cho đờ

Dù là tuổi hai mươi

Dù là khi tóc bạc.”

Nhà thơ Thanh Hải trút hơi thở cuối cùng vào ngày 15 tháng 12 năm 1980 tại Huế, khép lại cuộc đời 50 năm đầy cống hiến. Dù ông đã đi xa, nhưng "Mùa xuân nho nhỏ" cùng di sản thơ ca trong sáng của ông vẫn mãi mãi trường tồn cùng non sông đất nước.

Cuộc đời của nhà thơ Thanh Hải chính là một câu chuyện đẹp về thời hoa lửa: một đời người cống hiến trọn vẹn cho tổ quốc, gắn bó máu thịt với chiến trường Trị Thiên - Huế, biến nỗi đau và sự sống ngắn ngủi thành những vần thơ xanh mãi với thời gian, nhắc nhở thế hệ trẻ hôm nay luôn biết sống đẹp, sống có ích và cống hiến hết mình cho tương lai đất nước.