Thành nhà Hồ - Di sản văn hóa thế giới với kiến trúc đá hơn 600 năm

Nhắc đến vùng đất Thanh Hóa, người ta nhớ ngay đến cái nôi của những vị anh hùng dân tộc, những câu chuyện lịch sử hùng tráng với những chiến tích vẻ vang. Trước biến cố thăng trầm của lịch sử, trải qua nhiều cuộc chiến tranh, đến ngày nay nhiều di tích vẫn còn sừng sững với thời gian. Nổi bật trong số đó là thành nhà Hồ với những nét đẹp cổ kính, rêu phong, là chứng tích cho một giai đoạn lịch sử quan trọng của dân tộc Việt Nam.

Thành nhà Hồ ở đâu? Thành nhà Hồ nằm trên địa phận hai xã Vĩnh Long và Vĩnh Tiến thuộc huyện Vĩnh Lộc, cách trung tâm thành phố Thanh Hóa khoảng 45 km; sau khi sáp nhập hành chính, khu vực này nay thuộc xã Tây Đô của tỉnh Thanh Hóa.

Năm 1400, Thành nhà Hồ trở thành kinh đô của nước Đại Ngu - quốc hiệu nước Việt Nam dưới triều nhà Hồ. Công trình này còn được gọi bằng nhiều tên khác như Tây Đô, An Tôn, Tây Kinh hay Tây Giai. Với kỹ thuật xây dựng bằng đá quy mô và độc đáo hiếm có, tòa thành được xem là một trong những di sản kiến trúc đá ấn tượng nhất của Việt Nam và thế giới.

Thành nhà Hồ, còn được gọi là Thành Tây Đô, được xây dựng vào năm 1397 dưới triều Trần, do Hồ Quý Ly trực tiếp chỉ huy. Công trình thành đá quy mô lớn này được thi công trong thời gian kỷ lục chỉ khoảng ba tháng, khởi công vào mùa xuân năm Đinh Sửu. Việc xây thành nằm trong chiến lược buộc triều đình Trần dời kinh đô từ Thăng Long vào Thanh Hóa, tạo điều kiện để Hồ Quý Ly củng cố quyền lực và từng bước thay thế triều Trần. Đến năm 1400, khi ông lên ngôi và đặt quốc hiệu Đại Ngu, Thành nhà Hồ chính thức trở thành kinh đô của vương triều mới.

Thành được đặt trên địa thế hiểm trở, “tựa sơn hướng thủy”, vừa có núi non bao bọc, vừa có hệ thống sông ngòi thuận tiện cho giao thông thủy – bộ. Đây là vị trí mang tính phòng thủ quân sự vượt trội hơn là trung tâm chính trị hay kinh tế. Chính bối cảnh lịch sử đầy biến động cùng những cải cách mạnh mẽ của vương triều Hồ đã khiến Thành nhà Hồ trở thành một dấu ấn văn hoá đặc sắc, đại diện cho một giai đoạn tuy ngắn ngủi nhưng giàu giá trị trong tiến trình lịch sử Việt Nam.

Sau hơn 600 năm, phần lớn cung điện và dinh thự trong thành đã không còn, song các hạng mục như bốn cổng thành đá cuốn vòm, tường thành và đặc biệt là Đàn tế Nam Giao vẫn được bảo tồn khá tốt. Trong số các phế tích còn lại, nổi bật nhất là nền chính điện với đôi rồng đá dài 3,62 m được chạm khắc tinh xảo, phản ánh trình độ nghệ thuật và kiến trúc của thời kỳ này.