Thành Nhà Mạc: Vách đá kiên cường giữa đại ngàn Lạng Sơn
Tọa lạc trên địa thế hiểm trở thuộc phường Tam Thanh, thành phố Lạng Sơn, Thành Nhà Mạc là một công trình kiến trúc quân sự cổ độc đáo, gắn liền với những biến động thăng trầm của lịch sử dân tộc vào cuối thế kỷ XVI. Được khởi công xây dựng dưới thời vương triều Nhà Mạc khi rút lui về vùng đất phía Bắc, ngôi thành đã tận dụng triệt để địa hình núi đá vôi tự nhiên dựng đứng để tạo nên một hệ thống phòng thủ kiên cố. Dẫu thời gian và sương gió miền biên thùy đã bào mòn nhiều phần kiến trúc, Thành Nhà Mạc vẫn sừng sững đứng đó như một nhân chứng lịch sử trầm mặc, khắc ghi bản lĩnh kiên cường cùng nghệ thuật quân sự tài tình của cha ông giữa ngàn xanh xứ Lạng.
Dấu ấn lịch sử và căn cứ quân sự hiểm yếu
Vào cuối thế kỷ XVI, khi cuộc xung đột Nam - Bắc triều giữa nhà Lê - Trịnh và nhà Mạc diễn ra vô cùng gay gắt, vùng đất Lạng Sơn trở thành địa bàn chiến lược đặc biệt quan trọng. Sau khi thất thủ ở Thăng Long, các vua nhà Mạc đã lui về vùng núi biên giới phía Bắc để xây dựng lực lượng và củng cố hệ thống phòng thủ. Tại đây, công trình Thành Nhà Mạc được gấp rút khởi công nhằm tạo dựng một căn cứ quân sự kiên cố, ngăn chặn các đợt tiến công của quân Lê - Trịnh.
Nằm ở vị trí chiến lược khống chế con đường độc đạo tiến vào thị xã Lạng Sơn xưa, ngôi thành được đặt trong một thung lũng hẹp, bao bọc bởi những dãy núi đá vôi dựng đứng. Sự lựa chọn địa hình thông minh này đã biến Thành Nhà Mạc thành một pháo đài tự nhiên hiểm trở, "một người chống giữ, vạn người khó qua".
Kiến trúc độc đáo nương theo thế núi
Điều làm nên sự đặc biệt của Thành Nhà Mạc chính là nghệ thuật xây dựng lợi dụng triệt để địa hình thiên nhiên. Khác với những tòa thành được đắp bằng đất hay xây vuông vức ở vùng đồng bằng, tường thành ở đây được ghép bằng những khối đá hộc lớn, kết dính bằng vôi mật mía truyền thống, chạy uốn lượn men theo gờ vách đá gập ghềnh.
Mặt thành được xẻ nhiều lỗ chốt, cửa tre và lỗ châu mai để quân sĩ quan sát, bắn cung nỏ hoặc thả đá xuống truy kích đối phương. Hai đoạn tường thành còn lại đến nay với chiều dài hàng trăm mét, cao hàng mét vươn dài giữa hai ngọn núi Tô Thị và Mẫu Sơn, thể hiện sự khéo léo, bền bỉ và sức sáng tạo phi thường của những người thợ thủ công thời bấy giờ.
Di sản trầm mặc giữa đất trời xứ Lạng
Trải qua hàng trăm năm với bao dâu bể lịch sử và sự tàn phá của thiên nhiên, Thành Nhà Mạc không còn giữ được quy mô nguyên vẹn như xưa, nhưng những mảng tường đá rêu phong phủ màu thời gian vẫn giữ nguyên vẻ cổ kính, uy nghiêm. Công trình đã được xếp hạng là Di tích lịch sử quốc gia, trở thành điểm đến văn hóa - lịch sử giàu ý nghĩa đối với du khách thập phương.
Đứng trên đỉnh tường thành cổ, phóng tầm mắt ngắm nhìn toàn cảnh phố phường Lạng Sơn thanh bình bên dòng sông Kỳ Cùng, ta như nghe thấy tiếng thì thầm của lịch sử vọng về từ những phiến đá xám. Thành Nhà Mạc mãi là biểu tượng đẹp về trí tuệ quân sự và khát vọng vươn lên của cha ông trên vùng đất biên cương thiêng liêng của Tổ quốc.
