Thanh niên xung phong bà TRẦN THỊ THÔNG (mất 1968)

Truông Bồn – một cung đường hiểm yếu trên tuyến đường 15A (Nghệ An), nơi được mệnh danh là “tọa độ lửa” trong những năm 1967–1968. Bất kỳ đoàn xe chi viện nào từ Bắc vào Nam cũng đều phải đi qua đây, và vì thế, máy bay Mỹ đánh phá dữ dội ngày đêm.

Trong bối cảnh ấy có một trung đội thanh niên xung phong thuộc Đại đội 317, gồm 14 người trẻ tuổi, phần lớn chưa quá đôi mươi. Trong số họ có Trần Thị Thông, cô gái nhỏ bé quê Nghi Lộc, nổi tiếng gan dạ và luôn cười tươi dù bom rơi sát bên.

Đêm 30/10/1968, trời không trăng. Cả đội tranh thủ san lấp hố bom để kịp cho đoàn xe chở hàng vào Nam. Bom nổ cách đó vài giờ, đất đá vẫn còn nóng. Tiếng máy bay gầm rú xa xa báo hiệu những đợt đánh phá sắp tới.

Thông vừa xúc đất vừa nói nhỏ:

“Mai sinh nhật mẹ em… Giá mà em mang được ít đất Truông Bồn về làm quà cho bà.”

Mọi người phá lên cười. Giữa thời hoa lửa, ai cũng cố giữ một chút vui để quên đi cái chết đang lẩn khuất đâu đó.

Rạng sáng 31/10/1968, khoảng 5 giờ kém, sau khi vừa hoàn thành việc thông đường cho đoàn xe cuối, cả trung đội trú tạm trong hầm tránh bom. Nhưng bất ngờ, một tốp máy bay F-4 lao đến. Bom trút xuống nhanh đến mức họ không kịp chạy. Một tiếng nổ khủng khiếp làm rung chuyển cả quả đồi.

Khi đồng đội và dân quân địa phương chạy tới, họ chỉ tìm thấy một người còn sống: anh Hồ Văn Thành, bị vùi dưới lớp đất dày, ngất đi nhưng may mắn thoát chết. 13 người còn lại – trong đó có Trần Thị Thông – đều đã hi sinh.

Trên tay Thông, người ta tìm thấy một mảnh giấy nhỏ bọc vào miếng vải nylon, ghi vội:

“Mẹ ơi, con hẹn ngày hòa bình sẽ về cấy lại mảnh ruộng sau nhà.”

Khi đất nước thống nhất, những cái tên của 13 thanh niên xung phong Truông Bồn được khắc vào bia đá. Người sống sót duy nhất – bác Hồ Văn Thành – nhiều lần trở lại nơi đồng đội ngã xuống. Mỗi lần đứng trước ngã ba Truông Bồn, ông lại nói:

“Nếu hôm đó tôi không nằm ở mép hầm, có lẽ tôi đã đi cùng các em rồi.”

Đến nay, Truông Bồn trở thành di tích lịch sử. Du khách đến đây thường dừng lại thật lâu trước bức tượng 14 người lính trẻ đang trong tư thế lao vào trận địa – như thể họ vẫn đang giữ đường, giữ đất, gìn giữ cho Tổ quốc.