Thanh Quang (Phương Văn Phja)

1943–1944 – Những chuyến đi sinh tửÔng nhiều lần trực tiếp dẫn đường cho “đồng chí Văn” (tức Đại tướng Võ Nguyên Giáp). Có chuyến đi kéo dài 6–7 đêm xuyên rừng, mưa rừng xối xả, đường hóa suối. Có lúc cả đoàn phải lội suối sát bốt địch, từng bước chân đặt xuống bùn cũng phải nhẹ để không phát ra tiếng động.Cũng trong giai đoạn này, theo hồi ký của Đại tướng, khi đến chân núi Phja Bjoóc, chính Thanh Quang là người đi trước bắt liên lạc với cơ sở. Nhưng khi quay về, ông báo tin dữ: Địch đang khủng bố gắt gao, nhiều cơ sở bị phá, người bị bắt. Trung đội buộc phải rút lui ngay trong đêm, chôn lại phiến đá in báo tại đây. Một câu chuyện thoát chết khó tin Trong một lần bị quân Pháp vây ráp tại nhà ở Pù Mắt, khi không còn đường thoát, ông đã chui xuống dưới ván gầm chuồng trâu, ngâm mình trong phân để tránh bị phát hiện. Địch lục soát kỹ nhưng không tìm thấy – ông thoát chết trong gang tấc. Tinh thần “vườn không nhà trống”Ông cũng là một trong những người đầu tiên ở địa phương tự tay đốt nhà mình, không để địch lợi dụng. Một quyết định không dễ dàng, nhưng thể hiện sự kiên định với cách mạng. Sau Cách mạng Tháng Tám Không gia đình, không người thân, ông được bố trí làm việc và sinh hoạt tại cơ quan Huyện ủy Chợ Rã. Cuộc sống giản dị, lặng lẽ như chính con người ông.Khoảng năm 1964 – Những ngày cuối đời Bị ung thư nặng, ông điều trị tại Quân y viện 108. Tại đây, ông xin gặp Đại tướng Võ Nguyên Giáp.Ban đầu không ai tin…Nhưng khi báo lên, Đại tướng đã trực tiếp đến thăm. Một cuộc gặp khiến cả bệnh viện xúc động và bất ngờ – minh chứng cho mối gắn bó từ những năm tháng gian khó.1979 – Được ghi nhận Ông được Nhà nước truy tặng bằng “Có công với nước” vì đã góp phần vào thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám. Hôm nay, tên ông được khắc tại nhà bia liệt sĩ xã Chu Hương cũ. Nhưng ngoài địa phương, câu chuyện về ông vẫn còn rất ít người biết đến…Một người không quân hàm, không chức vụ lớn, nhưng đã góp phần nối những con đường lịch sử.Những con người như Thanh Quang chính là nền móng thầm lặng của cách mạng Việt Nam. Lịch sử sẽ không trọn vẹn nếu thiếu những con người như thế.