THANH XUÂN ĐI QUA BẰNG NHỮNG BƯỚC CHÂN BỀN BỈ

Một đời người có nhiều lần bắt đầu, nhưng không phải lần bắt đầu nào cũng để lại dấu ấn sâu như ngày rời mái nhà bước vào quân ngũ. Từ dấu mốc ấy, cách nhìn về bản thân, gia đình và những người cùng bước cũng dần đổi khác. Tôi là Lê Thị Nhung, sinh năm 1953. Năm 1971, khi khoảng 18 tuổi, tôi nhập ngũ và đảm nhiệm vai trò Chiến sĩ. Đến 1975, tôi rời quân ngũ khi khoảng 22 tuổi. Khi ấy, đất nước vẫn còn trong chiến tranh; tuổi trẻ của mỗi người vì thế cũng gắn với một bối cảnh nhiều thử thách và đòi hỏi tinh thần trách nhiệm rất lớn. 4 năm quân ngũ nằm trong một phần quan trọng của tuổi trẻ, đủ để tôi hiểu rằng con người không trưởng thành chỉ vì tuổi đời tăng lên. Sự trưởng thành đến từ cách mình giữ trách nhiệm, cách đứng trước khó khăn và cách sống cùng những người xung quanh. Những năm ấy cho tôi một khoảng thời gian để rèn nếp sống, học sự tự giác và hiểu sâu hơn giá trị của gia đình, đồng đội. Càng nhìn lại, tôi càng thấy điều đáng quý nhất không nằm ở việc kể được bao nhiêu chuyện lớn, mà ở chỗ mình đã từng có một quãng tuổi trẻ sống nghiêm túc với phần trách nhiệm của mình. Chính sự nghiêm túc ấy trở thành mạch ngầm đi theo nhiều năm sau, hiện ra trong cách làm việc, trong thái độ với lời đã nói và trong sự trân trọng dành cho những người từng cùng bước.

Ngày rời nhà, điều tôi mang theo trước hết vẫn là tình cảm với gia đình. Những thứ từng quen thuộc đến mức ít khi nghĩ tới bỗng trở nên đáng nhớ: mái nhà, bữa cơm, tiếng gọi của người thân, những lời dặn giản dị trước lúc đi xa. Khi bước vào một môi trường có giờ giấc và nguyên tắc rõ ràng, tôi hiểu rằng từ đây mình phải tự thu xếp nhiều hơn, phải biết đặt cảm xúc riêng đúng chỗ và không thể để người khác luôn nhắc mới làm điều cần làm. Điều khó không phải là nghiêm túc trong một ngày, mà là giữ được sự nghiêm túc qua rất nhiều ngày bình thường. Có hôm tinh thần tốt, cũng có lúc mệt; có việc hứng thú, cũng có việc phải làm chỉ vì đó là trách nhiệm. Tôi dần hiểu rằng nề nếp không thể thay đổi theo tâm trạng. Khi đã nhận phần việc, mình phải tìm cách hoàn thành cho trọn. Chính những ngày không có gì nổi bật lại là lúc sự tự giác được rèn rõ nhất.

Hai chữ chiến sĩ với tôi gắn với sự bình dị hơn là phô trương. Mình đứng trong hàng ngũ, nhận phần trách nhiệm của mình và cố gắng làm trọn. Có ngày chẳng có điều gì đặc biệt để kể, nhưng chính những ngày ấy lại tạo nên phần lớn quãng đời quân ngũ. Tôi dần hiểu tập thể cần rất nhiều người âm thầm giữ nề nếp, bởi nếu ai cũng chờ việc lớn mới nghiêm túc thì những điều căn bản sẽ không thể bền. Có những năm tháng người ta chỉ nhìn thấy giá trị khi đã đi qua. Lúc đang sống trong đó, nhiều ngày có thể rất giống nhau, nhưng chính sự lặp lại mới tạo nên chiều sâu của nếp sống. Ngày nào cũng cố thêm một chút, ngày nào cũng tự nhắc bớt một chút tùy tiện, rồi dần dần con người đổi khác. Nhìn lại, tôi thấy sự trưởng thành của mình không đến từ một khoảnh khắc duy nhất, mà là tổng của rất nhiều ngày bình thường như thế.

Đồng đội dạy tôi một bài học khác: đừng vội dùng cách nghĩ của mình để đo người khác. Trong cùng một tập thể, mỗi người có hoàn cảnh và tính cách riêng. Có lúc chỉ cần nghe thêm một chút, mình sẽ hiểu vì sao người bên cạnh lại phản ứng như vậy. Biết nhường một lời không làm mình nhỏ đi; biết nhận phần sai cũng không làm mình mất giá trị. Ngược lại, sự chân thành và tôn trọng mới là thứ giúp những con người khác nhau có thể cùng đi một chặng dài. Gia đình luôn hiện diện theo một cách lặng lẽ trong những năm quân ngũ. Người thân không ở bên, nhưng lời dặn và tình cảm vẫn theo mình qua từng chặng. Chính vì nhớ một mái nhà, tôi càng hiểu phía sau mỗi đồng đội cũng có một mái nhà tương tự. Điều ấy làm sự cảm thông giữa những người xa quê trở nên tự nhiên hơn. Mỗi người mang theo một phần riêng tư, nhưng khi cùng sống trong tập thể, những nỗi nhớ ấy lại khiến mọi người gần nhau hơn.

Một chặng quân ngũ không thể đi hết chỉ bằng sự hào hứng của ngày đầu. Cảm xúc có lúc cao, lúc thấp; sức lực cũng có lúc mỏi. Điều giữ người ta đi tiếp chính là ý thức rằng hôm nay vẫn có phần việc của hôm nay. Tôi hiểu sự bền bỉ không phải là chưa từng muốn dừng, mà là sau phút chùng xuống vẫn biết trở lại với điều mình cần làm. Bài học ấy về sau giúp tôi nhìn những khó khăn đời thường bằng một tâm thế bình tĩnh hơn. Quân ngũ khiến tôi hiểu rằng lời nói chỉ có trọng lượng khi phía sau nó là cách sống. Một người có thể nói ít nhưng vẫn khiến người khác yên tâm nếu việc giao cho họ thường được làm đến nơi đến chốn. Ngược lại, lời hứa dù đẹp đến đâu cũng trở nên nhẹ nếu lặp lại nhiều lần mà không thực hiện. Vì thế, tôi dần coi chữ tín như một thứ phải giữ bằng hành động đều đặn chứ không phải bằng lời tự nhận về bản thân.

Trong hành trang của quãng đời ấy còn có phần khen thưởng Huân chương. Với tôi, sự ghi nhận ấy đáng trân trọng, nhưng điều ở lại lâu hơn vẫn là ý thức phải sống sao cho xứng với những năm tháng đã đi qua. Một phần thưởng có thể được cất giữ, còn nếp sống thì phải được giữ bằng từng ngày sau đó: làm việc nghiêm túc, đối xử có trước có sau và không quên những người đã từng cùng mình chia sẻ một chặng tuổi trẻ.

Mỗi giai đoạn đều có thử thách riêng, và quân ngũ cho tôi một cách đối diện khá giản dị: đừng vội hoảng trước việc khó, chia việc thành từng phần rồi làm cho chắc. Khi chưa biết thì hỏi, khi làm chưa tốt thì sửa, khi mệt thì nghỉ trong chừng mực rồi tiếp tục. Cách nghĩ ấy giúp tôi bớt sợ những chặng đường dài. Người ta không cần giải quyết cả cuộc đời trong một ngày; chỉ cần hôm nay biết làm điều của hôm nay thật tử tế. Sống trong tập thể còn khiến hai tiếng đồng đội trở nên gần gũi. Những người ban đầu hoàn toàn xa lạ, mỗi người một quê, một nếp nhà, một tính cách, rồi dần hiểu nhau qua những việc rất nhỏ. Có người ít nói nhưng luôn để ý người bên cạnh; có người cởi mở, dễ làm không khí nhẹ đi. Một câu hỏi thăm, một lần nhường nhau, một lời động viên đúng lúc đôi khi có giá trị hơn rất nhiều lời lớn lao. Từ đó tôi hiểu sức mạnh của tập thể nằm cả ở kỷ luật lẫn tình người.

Khi trở lại cuộc sống đời thường, tôi nhận ra những bài học trong quân ngũ có thể được mang sang rất nhiều hoàn cảnh khác. Gia đình cần sự bền lòng, công việc cần sự chính xác, các mối quan hệ cần chữ tín và sự tôn trọng. Không còn đồng đội sống cạnh mỗi ngày, nhưng cách mình đối xử với người khác vẫn có thể mang theo tinh thần nghĩa tình của những năm cũ. Đó là cách quãng quân ngũ tiếp tục tồn tại trong đời sống sau này. Tôi cũng học cách không né tránh khi có thiếu sót. Một người không thể đúng trong mọi việc, nhưng có thể lựa chọn thái độ khi nhận ra mình chưa đúng. Dám sửa, dám nhận trách nhiệm khiến mình trưởng thành hơn việc cố bảo vệ một hình ảnh hoàn hảo. Chính điều đó tạo ra niềm tin giữa đồng đội: không phải vì ai cũng không mắc lỗi, mà vì mọi người biết người bên cạnh sẽ không dễ dàng đẩy phần trách nhiệm sang người khác.

Qua thời gian, tôi càng hiểu sự gương mẫu không chỉ dành cho người có chức vụ. Bất kỳ ai cũng có thể tạo ảnh hưởng bằng cách sống của mình. Một người đúng giờ khiến người khác tôn trọng thời gian hơn; một người giữ lời khiến người bên cạnh thấy chữ tín đáng quý; một người biết nhận lỗi làm tập thể bớt đi sự đổ lỗi. Vì vậy, tôi tự nhắc rằng mỗi hành động nhỏ đều có thể góp một phần vào không khí chung quanh mình. Với riêng tôi, khi nhớ lại 4 năm quân ngũ, điều ấy càng rõ: những giá trị bền nhất thường được tạo nên từ sự lặp lại của những lựa chọn đúng, chứ không phải chỉ từ một khoảnh khắc đáng nhớ.

Có những năm tháng người ta chỉ nhìn thấy giá trị khi đã đi qua. Lúc đang sống trong đó, nhiều ngày có thể rất giống nhau, nhưng chính sự lặp lại mới tạo nên chiều sâu của nếp sống. Ngày nào cũng cố thêm một chút, ngày nào cũng tự nhắc bớt một chút tùy tiện, rồi dần dần con người đổi khác. Nhìn lại, tôi thấy sự trưởng thành của mình không đến từ một khoảnh khắc duy nhất, mà là tổng của rất nhiều ngày bình thường như thế. Với riêng tôi, khi nhớ lại 4 năm quân ngũ, điều ấy càng rõ: những giá trị bền nhất thường được tạo nên từ sự lặp lại của những lựa chọn đúng, chứ không phải chỉ từ một khoảnh khắc đáng nhớ.

Bây giờ nhìn lại quãng từ 1971 đến 1975, tôi thấy đó là một phần tuổi trẻ không thể thay thế. Lê Thị Nhung, sinh năm 1953, đã đi qua 4 năm quân ngũ trong vai trò Chiến sĩ; những con số ấy chỉ là khung, còn phần sâu hơn là sự thay đổi bên trong con người. Thời hoa lửa trong ký ức của tôi không chỉ là một giai đoạn đã qua, mà là nơi hình thành nhiều điều vẫn còn hữu ích trong hiện tại. Từ những ngày ấy, tôi hiểu trách nhiệm không phải lời nói, tình đồng đội không phải khái niệm và trưởng thành không phải tuổi tác. Tất cả đều phải được chứng minh bằng cách mình sống qua từng ngày. Với tôi, đó là ý nghĩa của nhan đề "Thanh xuân đi qua bằng những bước chân bền bỉ": năm tháng có thể lùi xa, nhưng một nếp sống tốt được rèn từ tuổi trẻ vẫn có thể đi cùng mình trên rất nhiều chặng đường sau.