Thanh xuân gửi lại nơi chiến trường

Mười cô gái Đồng Lộc – Mười đóa hoa bất tử của tuổi thanh xuân

Có những người chỉ sống một phần rất ngắn của cuộc đời, nhưng câu chuyện về họ lại được nhớ mãi qua nhiều thế hệ. Có những tuổi xuân chưa kịp trọn vẹn đã nằm lại giữa chiến trường, để đổi lấy những con đường thông suốt và một ngày đất nước hòa bình. Hơn nửa thế kỷ đã trôi qua, nhưng câu chuyện về mười cô gái thanh niên xung phong ở Ngã ba Đồng Lộc vẫn khiến mỗi lần nhắc đến, lòng người không khỏi nghẹn ngào.

Ngã ba Đồng Lộc năm xưa là một trong những trọng điểm giao thông ác liệt trên tuyến đường chi viện cho chiến trường miền Nam. Giữa mưa bom, bão đạn, những nữ thanh niên xung phong vẫn ngày đêm bám trụ, san lấp hố bom, sửa đường, bảo đảm cho những đoàn xe vượt qua. Trong số đó có Tiểu đội 4, Đại đội 552 với mười cô gái: Võ Thị Tần, Hồ Thị Cúc, Nguyễn Thị Nhỏ, Dương Thị Xuân, Võ Thị Hợi, Nguyễn Thị Xuân, Hà Thị Xanh, Trần Thị Hường, Trần Thị Rạng và Võ Thị Hà. Người lớn nhất mới 24 tuổi, người nhỏ nhất chỉ 17 tuổi.

Ở tuổi ấy, các chị cũng có những ước mơ rất đỗi bình thường. Có người mong ngày trở về với mẹ, có người nhớ quê nhà, có người còn những lời hẹn chưa kịp thực hiện. Nhưng chiến tranh đã đặt trước mắt họ một lựa chọn lớn hơn cuộc đời riêng. Những chiếc cuốc, chiếc xẻng trên tay các chị không chỉ để san đường mà còn góp phần giữ mạch giao thông nối hậu phương với tiền tuyến.

Chiều 24/7/1968, mười cô gái cùng nhau ra mặt đường làm nhiệm vụ san lấp hố bom, thông đường cho những đoàn xe ra tiền tuyến. Không ai biết đó là lần cuối họ được đứng cạnh nhau. Khoảng 16 giờ 30 phút, trận bom thứ 15 trong ngày dội xuống Ngã ba Đồng Lộc. Một quả bom đánh trúng khu vực căn hầm chữ A, nơi mười cô gái đang trú ẩn. Khi khói bom tan đi, cả mười cô đã nằm lại giữa lòng đất Đồng Lộc. Chín người lần lượt được tìm thấy, riêng Hồ Thị Cúc vẫn chưa được tìm thấy ngay. Đồng đội tiếp tục đào bới trong đất đá suốt nhiều giờ và sau đó tìm thấy chị. Hình ảnh chiếc cuốc vẫn ở bên cạnh cùng những dấu vết cho thấy Cúc đã cố gắng tự đào đường thoát ra trước khi hy sinh khiến câu chuyện về sự hy sinh của mười cô gái càng trở nên ám ảnh và đau xót.      

(Nguồn: Báo Hà Tĩnh, Trong bài “Tiểu đội 4 - C552 và mùa hè xanh 1968 ở Hà Tĩnh”)

Nhà thơ Yến Thanh, từ nỗi đau ấy, đã viết những câu thơ như một tiếng gọi vọng mãi giữa Đồng Lộc:

“Tiểu đội đã về xếp một hàng ngang  
 Cúc ơi! Em ở đâu không về tập hợp”

Hai câu thơ ngắn nhưng như mở ra cả một khoảng trống. Chín người đã trở về trong đội hình, chỉ thiếu một người. Một tiếng gọi “Cúc ơi” vừa là tiếng gọi đồng đội, vừa là tiếng gọi của những người ở lại dành cho một cô gái tuổi đôi mươi đã mãi mãi nằm lại dưới lòng đất.

Mười cô gái Đồng Lộc không phải những con người xa lạ với cuộc sống. Họ cũng từng biết vui, biết buồn, biết nhớ nhà và có những ước mơ riêng. Điều khiến họ trở nên bất tử không phải vì họ không biết sợ, mà bởi trong thời khắc đất nước cần, họ đã đặt nhiệm vụ và Tổ quốc lên trên sự sống của chính mình.

Nhiều năm sau, hình ảnh những cô gái mở đường vẫn được nhắc lại trong thơ ca. Tháng 10 năm 1972, trên tuyến đường Trường Sơn, nhà thơ Lâm Thị Mỹ Dạ đã viết bài thơ Khoảng trời, hố bom, khắc họa đầy xúc động sự hy sinh của những cô gái thanh niên xung phong:

“Em nằm dưới đất sâu
 Như khoảng trời đã nằm yên trong đất”

Một hình ảnh thật đẹp và cũng thật buồn. Các chị nằm lại dưới đất sâu, nhưng tuổi xuân không biến mất. Nó hóa thành “khoảng trời”, thành những vì sao, thành màu xanh của những con đường hôm nay. Nhà thơ từng viết: “Tên con đường là tên em gửi lại” – một câu thơ như lời khẳng định rằng sự hy sinh của những người con gái năm ấy đã trở thành một phần của ký ức đất nước.

Hơn nửa thế kỷ đã trôi qua, Đồng Lộc hôm nay đã bình yên. Những con đường từng hứng chịu bom đạn giờ được phủ xanh bởi cây cối. Những đoàn xe đi qua không còn phải né tránh hố bom. Những cô gái của thế hệ hôm nay được đến trường, được theo đuổi ước mơ, được sống những tháng năm tuổi trẻ trong hòa bình.

Nhưng có lẽ, phía sau sự bình yên ấy là một món nợ ân tình mà thế hệ hôm nay không bao giờ được phép quên.

Bởi để chúng ta có một tuổi thanh xuân bình yên, đã có những người gửi lại tuổi thanh xuân của mình nơi chiến trường.

(Nguồn: VinWonders, Bài “Di tích Ngã ba Đồng Lộc – địa danh huyền thoại ở Hà Tĩnh”) 

Mười cô gái Đồng Lộc đã không có cơ hội nhìn thấy ngày đất nước hòa bình. Nhưng chính sự hy sinh của các chị đã góp phần làm nên ngày ấy.

Mười cô gái Đồng Lộc đã không có cơ hội nhìn thấy ngày đất nước hòa bình. Các chị ra đi khi tuổi đời còn quá trẻ, khi những ước mơ về một tương lai phía trước vẫn còn dang dở. Có thể các chị từng mong một ngày được trở về bên mẹ, được gặp lại những người thân yêu, được sống một cuộc đời bình dị sau chiến tranh. Nhưng những điều tưởng như rất đỗi bình thường ấy đã mãi mãi trở thành ước nguyện không thành. Các chị đã gửi lại tuổi xuân của mình giữa đất trời Đồng Lộc, để từ sự hy sinh ấy, những con đường được nối dài, những đoàn xe được tiếp tục lăn bánh và đất nước có thêm một phần sức mạnh để đi đến ngày toàn thắng.

Vì vậy, nhắc nhớ về mười cô gái Đồng Lộc không chỉ là nhắc về một mất mát của chiến tranh, mà còn là nhắc về giá trị của hòa bình hôm nay. Mỗi con đường chúng ta đi qua, mỗi mái trường vang tiếng học bài, mỗi buổi chiều được trở về trong vòng tay gia đình đều trở nên đáng quý hơn khi ta hiểu rằng đã có những người trẻ không bao giờ được hưởng những điều bình dị ấy. Tri ân các chị không chỉ nằm ở những nén hương hay những bó hoa đặt trước phần mộ, mà còn ở cách thế hệ hôm nay biết trân trọng những gì mình đang có, biết sống tử tế, có trách nhiệm, không ngừng học tập và cống hiến cho quê hương, đất nước.

Bởi thứ các chị trao lại cho chúng ta không chỉ là một con đường được giữ thông giữa bom đạn, mà còn là cả một tuổi trẻ, một niềm tin và một sự sống. Mười cô gái đã trao đi những năm tháng đẹp nhất của đời mình khi tuổi xuân vừa mới bắt đầu. Các chị không thể sống tiếp cuộc đời của mình, nhưng chính từ sự hy sinh ấy, biết bao thế hệ sau đã được sống, được ước mơ và được lựa chọn tương lai trong một đất nước hòa bình.

Thanh xuân của các chị đã dừng lại ở Đồng Lộc, nhưng ý nghĩa của thanh xuân ấy thì chưa bao giờ dừng lại. Nó vẫn hiện diện trong màu xanh của những con đường hôm nay, trong tiếng cười của những thế hệ trẻ và trong mỗi ngày bình yên mà chúng ta đang có. Mười cô gái đã gửi lại tuổi xuân cho Tổ quốc. Còn chúng ta, những người được sống trong hòa bình, hãy biết nâng niu và sống thật đẹp với món quà mà các chị đã đánh đổi bằng cả tuổi trẻ và sự sống của mình.

Thanh xuân của các chị gửi lại nơi chiến trường.

Đất nước đã mang thanh xuân ấy đi qua những năm tháng chiến tranh để đổi lấy ngày hòa bình.

Còn chúng ta – những người trẻ của hôm nay – xin được nhận lấy bình yên ấy bằng lòng biết ơn, bằng trách nhiệm và bằng những việc làm có ích cho quê hương, đất nước. Để một ngày nào đó, khi nhìn lại tuổi trẻ của mình, chúng ta có thể tự hào rằng: Mình đã không sống hoài, sống phí những năm tháng mà bao thế hệ đi trước đã đánh đổi bằng cả tuổi xuân để chúng ta được sống.

Đồng Lộc hôm nay xanh màu cây lá.  

Mười cô gái năm nào vẫn ở đó – trẻ mãi với tuổi thanh xuân.

Bài viết tham gia Đề án “Câu chuyện thời hoa lửa” – viết về những nhân chứng, ký ức và câu chuyện lịch sử của dân tộc.

#CauChuyenThoiHoaLua#DoanTNCSHoChiMinh#TruongDaiHocThuDoHaNoi