THANH XUÂN HÓA THÀNH HÙNG CA ĐẤT NƯỚC

Giữa thế kỷ XIX, khi những chiến thuyền Pháp nã đại bác vào cửa biển Cần Giờ, khi thành Gia Định thất thủ, khi triều đình nhà Nguyễn còn đang lưỡng lự giữa chủ hòa và chủ chiến, thì trên mảnh đất Gò Công – Tân Hòa, một chàng trai trẻ đã không chần chừ. Người ấy là Trương Định. Sinh ra ở Quảng Ngãi nhưng lớn lên và lập nghiệp trên đất Nam Kỳ, Trương Định mang trong mình dòng máu của một người con miền Trung kiên cường hòa quyện với tình yêu tha thiết dành cho mảnh đất phương Nam đã cưu mang ông. Ông không sinh ra để làm một vị tướng. Ông là một điền chủ, một người khai hoang lập ấp, gieo mầm sống trên những vùng đất hoang sơ. Nhưng khi Tổ quốc lâm nguy, khi quê hương thứ hai của mình bị giày xéo bởi gót giày ngoại xâm, người thanh niên ấy đã gác lại tất cả những dự định đời thường để bước vào một cuộc chiến không cân sức, không hẹn ngày trở về.

Hãy hình dung lại không khí của những ngày tháng ấy. Đó là năm 1859, khi thành Gia Định rơi vào tay giặc Pháp. Cả một vùng đất phương Nam chìm trong tang tóc, nhưng cũng chính từ trong đau thương ấy, ngọn lửa yêu nước bùng lên mãnh liệt hơn bao giờ hết. Trương Định, khi ấy đang là một Phó Quản cơ, đã cùng với nghĩa quân của mình tổ chức những trận đánh du kích, chặn đứng bước tiến của quân xâm lược ngay trên chính mảnh đất mà ông từng đổ mồ hôi khai phá. Những cánh rừng đước, những con rạch chằng chịt của Gò Công, Tân Hòa trở thành chiến lũy thiên nhiên, nơi những chàng trai áo vải, tay cầm gươm giáo thô sơ, đã dám đương đầu với đội quân được trang bị súng ống hiện đại của thực dân Pháp.

Điều làm nên sức mạnh phi thường của Trương Định và nghĩa quân không phải là vũ khí, không phải là binh lực, mà chính là tinh thần đồng lòng của cả một cộng đồng, của cả một thế hệ trẻ tuổi sẵn sàng dấn thân. Năm 1862, khi triều đình Huế ký hòa ước, nhường ba tỉnh miền Đông Nam Kỳ cho Pháp và ra lệnh cho Trương Định bãi binh, nhận chức Lãnh binh ở An Giang, đó là thời khắc thử thách lớn nhất trong cuộc đời ông. Một bên là mệnh lệnh triều đình, một bên là lời kêu gọi tha thiết của nhân dân, của những nghĩa sĩ đã cùng ông vào sinh ra tử.

Và Trương Định đã chọn ở lại. Ông chọn đứng về phía nhân dân, phía những người nông dân chân lấm tay bùn đã tin tưởng giao phó sinh mệnh của mình cho ông. Trước sự suy tôn của nghĩa quân và dân chúng, ông nhận danh hiệu "Bình Tây Đại nguyên soái" – không phải do triều đình phong tặng, mà do chính lòng dân trao gửi. Đó là một quyết định không hề dễ dàng, bởi nó đồng nghĩa với việc chống lại mệnh lệnh của triều đình, chấp nhận trở thành người đứng ngoài vòng pháp luật trong mắt chính quyền, nhưng lại trở thành ngọn cờ đầu trong lòng dân tộc.

Người ta kể lại rằng, khi có người khuyên ông nên tuân theo hòa ước để giữ yên thân, Trương Định đã khảng khái đáp rằng triều đình có thể nghị hòa, nhưng ông cùng nhân dân Nam Kỳ quyết không chịu khuất phục, quyết đánh giặc đến cùng để giữ lấy từng tấc đất quê hương. Đó không phải là lời nói của một vị tướng lạnh lùng tính toán thiệt hơn, mà là tiếng lòng của một người con đã thực sự coi mảnh đất phương Nam là máu thịt của mình.

Suốt những năm tháng sau đó, căn cứ Tân Hòa rồi Lý Nhơn trở thành trung tâm kháng chiến của cả vùng Nam Kỳ. Hàng ngàn thanh niên trai tráng từ khắp các làng mạc đã tìm về dưới ngọn cờ của Trương Định, không phải vì bổng lộc, không phải vì danh vọng, mà đơn giản vì trong tim họ cháy lên cùng một khát vọng: giữ đất, giữ làng, giữ lấy quyền được sống tự do trên chính quê hương mình. Họ là những chàng trai mười tám, đôi mươi, tuổi xuân phơi phới, lẽ ra phải được sống những ngày tháng êm đềm bên ruộng đồng, bên gia đình, nhưng họ đã chọn cầm gươm giáo, chọn những đêm không ngủ giữa rừng đước hoang vu, chọn đối mặt với cái chết có thể đến bất cứ lúc nào.

Tình đồng chí trong những năm tháng ấy đẹp đẽ và thiêng liêng vô cùng. Đó là những bữa cơm độn khoai sắn chia đều cho nhau giữa rừng sâu, là những đêm canh gác thay phiên để đồng đội được chợp mắt, là những lời động viên nhau trước mỗi trận đánh mà có thể không bao giờ còn cơ hội gặp lại. Họ không có nhiều vũ khí, không có nhiều lương thực, nhưng họ có một thứ tài sản vô giá: niềm tin sắt đá vào chính nghĩa, và tình yêu thương đồng đội như anh em ruột thịt.

Ngày 20 tháng 8 năm 1864, trong một trận càn của quân Pháp phối hợp với tay sai vào căn cứ Lý Nhơn, Trương Định đã bị thương nặng. Không muốn để rơi vào tay giặc, không muốn làm nhục danh tiết của một người con đất Việt, ông đã dùng gươm tự kết liễu đời mình. Người anh hùng ấy đã ra đi ở tuổi bốn mươi bốn, nhưng tinh thần bất khuất của ông thì mãi mãi trường tồn. Con trai ông – Trương Quyền – khi ấy còn rất trẻ, đã tiếp nối ngọn cờ của cha, tiếp tục cuộc kháng chiến chống Pháp trên vùng đất Tây Ninh, chứng minh rằng ngọn lửa yêu nước ấy không hề tắt, mà được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác, như một dòng chảy không bao giờ ngừng nghỉ.

Hơn một trăm sáu mươi năm đã trôi qua kể từ ngày Trương Định và nghĩa quân của ông ngã xuống trên mảnh đất Gò Công. Đất nước đã đi qua bao cuộc trường chinh, bao thế hệ thanh niên đã tiếp bước theo tinh thần "thời hoa lửa" ấy – từ những đoàn quân Nam tiến, những chiến sĩ Điện Biên Phủ "khoét núi, ngủ hầm, mưa dầm, cơm vắt", đến những cô gái thanh niên xung phong mở đường Trường Sơn giữa mưa bom bão đạn, đến những chàng trai "xếp bút nghiên theo việc đao cung" trong mùa hè đỏ lửa. Tất cả họ, dù ở những thời điểm lịch sử khác nhau, đều mang chung một phẩm chất: sẵn sàng dâng hiến tuổi thanh xuân quý giá nhất của đời mình cho một lý tưởng lớn lao hơn bản thân – đó là độc lập, tự do và sự trường tồn của dân tộc.

Ngày hôm nay, chúng ta – những thanh niên của thế kỷ XXI – không còn phải đối mặt với bom đạn, không còn phải nếm trải cảnh nước mất nhà tan. Nhưng điều đó không có nghĩa là ngọn lửa của "thời hoa lửa" chỉ còn là ký ức trong sách vở. Ngọn lửa ấy vẫn đang cháy, chỉ là nó mang một hình hài khác, một cách biểu hiện khác, phù hợp với sứ mệnh của thời đại mới.

Nếu như Trương Định năm xưa đã chọn ở lại chiến đấu thay vì lui về nhận một chức quan an nhàn, thì thanh niên hôm nay cũng đang đứng trước những lựa chọn của riêng mình: chọn dấn thân vào những vùng đất khó khăn để mang tri thức, mang ánh sáng văn minh đến cho đồng bào vùng sâu vùng xa, hay chọn một cuộc sống an toàn, dễ dàng hơn. Chọn khởi nghiệp, đổi mới sáng tạo, dám nghĩ dám làm để đưa đất nước vươn ra biển lớn, hay chọn an phận với những lối mòn cũ. Chọn xung kích trên mặt trận chuyển đổi số, mặt trận bảo vệ chủ quyền biển đảo, mặt trận phòng chống thiên tai dịch bệnh, hay chọn đứng ngoài cuộc, thờ ơ với vận mệnh chung của dân tộc.

Tinh thần "Bình Tây" của Trương Định – dám đứng về phía chính nghĩa, dám hy sinh lợi ích cá nhân vì lợi ích cộng đồng, dám lội ngược dòng khi cần thiết để bảo vệ những giá trị cốt lõi – chính là hành trang tinh thần mà thế hệ trẻ hôm nay cần mang theo trên con đường xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Đó không còn là tinh thần cầm gươm giáo ra trận, mà là tinh thần cầm bút, cầm chuột máy tính, cầm dụng cụ nghiên cứu khoa học để chinh phục những đỉnh cao tri thức mới. Đó là tinh thần của những bạn trẻ tình nguyện lên vùng cao dạy chữ cho trẻ em dân tộc thiểu số, của những kỹ sư trẻ ngày đêm miệt mài nghiên cứu công nghệ để đưa Việt Nam bắt kịp cuộc cách mạng công nghiệp 4.0, của những chiến sĩ áo trắng tuổi đôi mươi xung phong vào tâm dịch khi đại dịch COVID-19 hoành hành, của những đoàn viên thanh niên tình nguyện có mặt ở những nơi gian khó nhất khi bão lũ thiên tai ập đến.

Chúng ta không cần phải tự kết liễu đời mình như Trương Định để chứng minh lòng trung thành với Tổ quốc. Nhưng chúng ta cần học ở ông tinh thần dám lựa chọn con đường khó khăn hơn nếu đó là con đường đúng đắn, dám đặt lợi ích chung lên trên lợi ích riêng, dám sống một cuộc đời có ý nghĩa dù ngắn ngủi còn hơn sống một cuộc đời dài mà vô vị. Đề án nâng cao giáo dục lý tưởng cách mạng, đạo đức, lối sống văn hóa cho thanh thiếu nhi không phải để nhắc nhớ chúng ta về quá khứ đau thương, mà để thắp lại trong tim mỗi người trẻ ngọn lửa khát vọng cống hiến – ngọn lửa đã từng cháy sáng trên mảnh đất Gò Công một trăm sáu mươi năm về trước.

Mỗi thế hệ có một "trận tuyến" của riêng mình. Trận tuyến của Trương Định là chiến trường Nam Kỳ chống thực dân xâm lược. Trận tuyến của thanh niên xung phong thời kháng chiến chống Mỹ là những cung đường Trường Sơn huyền thoại. Còn trận tuyến của thanh niên hôm nay là mặt trận tri thức, mặt trận đổi mới sáng tạo, mặt trận xây dựng một Việt Nam hùng cường, thịnh vượng, sánh vai với các cường quốc năm châu như ước nguyện của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Đó là mặt trận không có tiếng súng nhưng đòi hỏi bản lĩnh không kém phần kiên cường, không có máu đổ nhưng đòi hỏi sự dấn thân không kém phần quyết liệt.

Trên mảnh đất Gò Công hôm nay, đền thờ Trương Định vẫn ngày ngày đón những đoàn thanh niên, học sinh, sinh viên về dâng hương tưởng nhớ. Nhưng sự tưởng nhớ chân thành nhất không phải chỉ là những nén hương, mà là cách chúng ta sống, cách chúng ta cống hiến, cách chúng ta viết tiếp câu chuyện của dân tộc bằng chính hành động của mình trong thời đại mới. Mỗi đoàn viên, thanh niên khi tham gia các phong trào tình nguyện, khi xung kích trong lao động sản xuất, khi miệt mài trong nghiên cứu khoa học, khi kiên cường bảo vệ chủ quyền biên giới hải đảo, đều đang góp thêm một nén hương thơm thảo nhất dâng lên những người anh hùng đã ngã xuống vì độc lập tự do của dân tộc.

Ngọn lửa của thời hoa lửa không bao giờ tắt. Nó chỉ chuyển mình, chuyển hóa, và tiếp tục cháy sáng trong trái tim của mỗi người trẻ Việt Nam hôm nay và mai sau, miễn là chúng ta còn nhớ, còn tự hào, và còn dám sống, dám cống hiến như những bậc tiền nhân đã từng sống, từng cống hiến.

"Đất nước ta không thiếu những người trẻ tuổi sẵn sàng hy sinh vì Tổ quốc – từ thời Trương Định 'thà chết chứ không chịu đầu hàng', đến những đoàn viên thanh niên hôm nay đang ngày đêm xung kích trên mọi mặt trận dựng xây đất nước. Ngọn lửa của thanh xuân, một khi đã cháy vì lý tưởng cao đẹp, sẽ không bao giờ tắt – nó chỉ truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác, để viết tiếp bản hùng ca bất tận của dân tộc Việt Nam."