THẠO XỐN

Trước lúc xuống cơ sở, đồng chí Lê Tiền Tiến - cố vấn trưởng đoàn vận động quần chúng, phát triển sản suất, bảo vệ hai tỉnh Sầm Nưa và Phông Sa Lỳ, nói:

- Phỉ là dân...

Thấy toàn đội ngơ ngác, đồng chí nói thêm:

- Nắm được dân thì phá được phỉ, thâm nhập vào vùng có phỉ các đồng chí sẽ biết.

Đội hình hành quân đến bản Huội Uông, một bản người bộ tộc Khơ Mú, nằm dưới chân núi Huội Thầu, cách đồn phỉ khoảng một giờ đi bộ. Theo kế hoạch sẽ có một cuộc mít tinh để chào mừng đội, nhưng dân đi rẫy hết, chúng tôi đến thì bản vắng tanh. Gặp một bà già, chúng tôi hỏi gì bà cũng chỉ ú ớ lắc đầu. Huội Uông có chừng ba chục nóc nhà, toàn nhà tranh vách nứa tạm bợ, chẳng có một ngôi nhà nào bằng gỗ vững chắc như những vùng đồng bào khác. Bản nằm cách thị xã Sầm Nưa khoảng chừng hai giờ đi bộ, heo hút giữa những vách rừng sâu thăm thẳm, chỉ có tiếng gió thổi hun hút, xen lẫn những tiếng chim kêu.


Mười giờ tối hôm đó đội chúng tôi tổ chức cho dân làng thắp đuốc xuống mít tinh. Gom cả bản được hơn chục ông già, vừa ngồi mít tinh vừa hút thuốc và ho sù sụ. Đám trẻ nhỏ thì mon men nép mình bên góc khuất xem. Tuyệt nhiên không thấy bóng một người đàn bà con gái nào cả?


Đội trưởng Xạu là người cùng tộc, trong đội còn hai chiến sĩ là người Khơ Mú nữa. Theo kế hoạch ban đầu chúng tôi chưa dùng tiếng địa phương. Phò bản tên là Bun, độ bốn mươi tuổi nhưng mặt choắt như chuột làm phiên dịch cho buổi mít tinh. Nhưng khi đội trưởng nói một đằng hắn dịch một nẻo. Hắn nói với dân bản: "Cán bộ bảo Neo Lào Hắc Xạt (Mặt trận yêu nước Lào) đang bị đói nên giao cho mỗi bản một tiểu đội, phải cho cán bộ ăn thịt gà, thịt lợn. Nhà nào có gái đẹp phải...". Nghe thế đội trưởng Xạu đỏ mặt, mắt trợn ngược lên định phản đối, nhưng lúc ấy tôi đang ngồi bên cạnh, liền nháy mắt ra hiệu, ý bảo: Bình tĩnh!


Sau buổi mít tinh ấy chúng tôi chia nhau vào các gia đình ăn ở cùng. Theo tinh thần chỉ thị của cấp trên, mỗi đội viên làm công tác vận động phải thực hiện chính sách ba cùng: cùng ăn, cùng ở, cùng làm. Thực ra trong suy nghĩ của tôi cũng cảm thấy hơi sờ sợ, dân trong bản tiếp xúc với chúng tôi rất e dè, cả bản như có tang, ai cũng tỏ thái độ lầm lì như thể bị cưỡng bức, không ai tỏ thiện cảm, hỏi câu nào thì họ trả lời nhát gừng bằng tiếng địa phương.


Ngay đêm đầu tiên tôi được phân công ở nhà Thạo Xốn. Nhà Thạo Xốn nghèo nhất bản, buổi sáng ngày hôm sau hai vợ chồng mang dao đi rất sớm, không ai nói câu gì với tôi, đoán được ý định của họ, tôi cũng vào nhà cầm một con dao đi theo. Ở trên nương tôi vừa làm việc cùng họ vừa gợi chuyện. Nhưng suốt cả buổi hai vợ chồng Thạo Xốn cứ cúi gằm làm việc, chẳng ai nói với ai câu nào. Họ làm theo thói quen, thông tin với nhau bằng ánh mắt, thỉnh thoảng Thạo Xốn lại liếc nhìn sang phía tôi canh chừng. Một mình tôi lọt vào giữa rừng sâu, sống chung cùng thân nhân những tên phỉ, đầu óc quá căng thẳng, mình như con mồi lọt vào khu có bầy cọp đói, nhỡ may...? Vì được cấp trên quán triệt tinh thần trước rồi, đây là đi vận động quần chúng, mình phải làm việc để thuyết phục người khác, dân còn đang nghi kỵ mình, họ không tin những gì mình nói.


Suốt buổi hôm ấy tôi phải cố gắng làm việc theo họ, dù khá thấm mệt, nhưng cứ nghĩ mình không làm được như họ thì nói có ai tin nên lại cố gắng làm. Gần trưa, mặt trời chiếu thẳng từ trên đỉnh đầu xuống, những vạt nương bốc mùi nồng nồng của cây mục, mồ hôi túa khắp cơ thể tôi, họ vẫn cúi mặt làm như một cỗ máy không biết mệt mỏi. Tôi cố khua dao nhưng đầu óc thì ong ong, đường dao bay loang loáng trước mặt tựa như trong giấc mơ. Bỗng tôi thấy mắt hoa như có hàng trăm con đom đóm đang bay lượn trước mặt, lưỡi dao rơi bịch xuống nền đất, núi rừng nghiêng ngả, tôi gục xuống, cố lết bám vào một gốc cây. Thạo Xốn đang làm ở bên cạnh thấy thế chạy đến xốc tôi lên, anh dìu tôi vào một hốc đá nằm. Rồi tôi thấy xung quanh yên ắng đến lạ kỳ, tiếng lá rừng khe khẽ đu đưa, tiếng chim kêu đâu đó, mặt đất bình yên. Vợ Thạo Xốn vừa chạy đi đâu tôi không biết, rồi chị quay về, hai bàn tay khô ráp của chị nhẹ nhàng đắp lên trán tôi thứ lá cây gì đó, nhìn trong ánh mắt họ, tôi cảm thấy có điều được cảm thông. Thạo Xốn chạy vào rừng lát sau mang về một đoạn nứa non, tôi chưa hiểu anh ta làm gì thì thấy anh ta tỳ đầu gối bẻ đốp một cái, từ trong lõi ống nứa đó văng ra hai chú nhộng trắng muốt.

- Này ăn đi, cái bụng cán bộ nó đói đấy mà. - Thạo Xốn nói bằng tiếng Lào.

Tôi há miệng nuốt ực cả chú nhộng béo đang ngọ nguậy vào bụng, bỗng các thớ cơ trong người tôi chuyển động, bụng bắt đầu sôi ùng ục. Thạo Xốn lấy bọc lá dong ra vắt cho tôi thêm một nắm xôi nữa. Chẳng còn ý tứ giữa mình và họ, tôi nhét nắm xôi vào miệng nhai ngấu nghiên.


Trở về nhà, hai vợ chồng Thạo Xốn lại không nói điều gì hết, họ cứ lầm lũi làm những công việc quen thuộc của họ. Đêm đến, núi rừng u tịch, cả bản im lìm như thể chìm sâu xuống tầng tầng lớp lớp của tán lá, tôi cảm thấy cô đơn và nhớ đến quê hương Việt Nam, chỉ có ánh lửa le lói hơi ấm tỏa ra từ các ngôi nhà là tôi còn cảm thấy có sự sống. Vợ chồng Thạo Xốn dành cho tôi một góc sàn, tôi có màn nhưng không dám mắc, người dân còn đang ngủ không, tại sao mình lại nằm màn? Khác nào cán bộ quan liêu! Từ dưới sàn bốc lên một thứ khói than củi cay xè. Tôi nằm trằn trọc không chợp mắt nổi, cộng với cả tinh thần cảnh giác, đây là vùng phỉ!


Nhỡ đêm chúng lẻn về cắt cổ cán bộ thì sao! Thỉnh thoảng phía rừng lại rộ lên một tràng súng tiểu liên, những làn đạn rít vèo vèo trong gió. Giật mình tôi tỉnh hẳn, mùi phân súc vật dưới gậm sàn bốc lên khai nồng nặc, xa xa vọng lại tiếng con mang tác càng làm tăng lên cái không gian đe dọa sự sống. Tôi đặt sẵn khẩu súng ngắn bên người phòng có chuyện bất trắc.


Gần ba tháng tôi và anh em trong đội bám trụ cùng với dân bản, người dân chẳng ai thèm bắt chuyện với chúng tôi. Họ thường rỉ tai nhau bằng thứ tiếng bản địa, chúng tôi chẳng nghe được gì, chỉ có mấy anh cán bộ cùng tộc người biết.


Thạo Xốn là người Lào Lùm ở bản khác đến lấy vợ ở đây. Anh ta bị thương tật do cây đổ đè gãy chân, đi cà nhắc, nhà thì nghèo xơ nghèo xác. Tôi bàn với anh em trong đội cùng nhau giúp gia đình Thạo xốn phát rẫy và dựng lại nhà. Kể từ đó Thạo Xốn bắt đầu thân thiết với chúng tôi, anh bảo các bản đều nhận súng của phỉ, riêng Huội Uông có 16 người đóng trên đồn, phò bản Bun thường xuyên liên lạc với họ, số đàn ông còn lại cũng hoạt động ngầm giúp phỉ. Họ đều nhận súng cất giấu kỹ trong rừng. Thạo Xốn là người nơi khác đến cộng với bị tật nên không được cấp súng. Người cầm súng mỗi tháng được nhận 3kg muối. Ai giết được một bộ đội Pa-thét Lào thì được thăng hàm quan mười một, được hưởng nửa "mừn"* (1 mừn bằng 12kg) thuốc phiện.

Thạo Xốn ghé tai tôi nói:

- Ải nọong! Bò giạn. (Người anh em, đừng sợ). Vì vợ con, cha mẹ chúng ở bản này nên không đứa nào dám động đến cán bộ đâu. Đêm chúng bắn hù dọa thôi!

Một hôm, đội trưởng Xạu gọi gã trưởng bản đến, tất cả cùng ngồi bên bếp lửa, ông bắt đầu nói bằng tiếng Khơ Mú. Trưởng bản lúc đó mới ngớ người, mặt đỏ gay đỏ gắt. Hắn xấu hổ định kiếm cớ tháo lui nhưng đội trưởng Xạu ngăn lại, trông hắn lúc đấy như con chuột run rẩy trước mặt một chú mèo. Hắn lùi dần vào tận góc nhà, hồi lâu không còn chối cãi được hắn mới cúi đầu nhận lỗi. Kể từ đó người trong bản bắt đầu nghe theo cán bộ. Thạo Xốn bảo: Cán bộ có việc gì nói với dân cứ để tao giúp cho, chúng nó nhận súng của phỉ thì phải làm việc cho họ thôi, vì cái bụng đói nên bắt buộc phải nghe theo phỉ! Tôi bàn với anh Xạu, đề nghị với cấp trên mang muối đến cấp cho dân. Hôm muối về bản, dân đến nhận muối vui vẻ, mặt mày ai cũng rạng rỡ.


Bao nhiêu năm rồi, vì nhiệm vụ tôi phải chuyển địa bàn hết nơi này đến nơi khác trên chiến trường Lào. Tôi không biết tin tức dân bản Huội Uông sống ra sao. Nghe nói đời sống nhân dân đã được cải thiện nhiều lắm, tôi không thể nào quên Thạo Xốn cùng cái bản xa tít nơi núi rừng heo hút, nhớ cái bắt tay chắc nịch của Thạo Xốn hôm chia tay.