“THẤT TRẢM SỚ” – KHI NGƯỜI THẦY CHU VĂN AN KHÔNG CHỌN SỰ IM LẶNG

Có những thời điểm trong lịch sử, phẩm chất của một con người không được thể hiện qua lời họ nói khi mọi việc thuận lợi. Nó được thể hiện qua thái độ của họ khi phải lựa chọn giữa sự an toàn của bản thân và điều mình cho là đúng.

Câu chuyện về Thất trảm sớ của Chu Văn An là một trường hợp như vậy.

Chu Văn An vốn là một nhà giáo nổi tiếng thời Trần. Sau thời gian mở trường tại quê nhà, ông được vua Trần Minh Tông mời về kinh đô giữ chức Tư nghiệp Quốc Tử Giám, phụ trách giáo dục sĩ tử và từng dạy những hoàng tử sau này trở thành vua.

Nhưng đến thời Trần Dụ Tông, triều chính ngày càng rối ren.

Theo tư liệu được lưu giữ tại Văn Miếu – Quốc Tử Giám, trước tình trạng quyền thần lộng hành, Chu Văn An đã dâng lên nhà vua một bản sớ nổi tiếng trong lịch sử với tên gọi Thất trảm sớ, đề nghị xử tội bảy gian thần.

Điều cần lưu ý là bản Thất trảm sớ hiện không còn, và tên cụ thể của bảy người mà ông xin xử tội cũng không được sử liệu còn lại xác định đầy đủ.

Vì vậy, khi kể câu chuyện này, điều chắc chắn nhất mà lịch sử ghi nhận không phải nội dung từng dòng trong bản sớ, mà là hành động can gián của Chu Văn An và quyết định rời bỏ quan trường sau khi nhà vua không nghe theo.

Vua Trần Dụ Tông không chấp thuận. Chu Văn An không tiếp tục ở lại để giữ chức vị. Ông treo mũ từ quan, rời kinh thành, trở về vùng núi Phượng Hoàng ở Chí Linh sống ẩn dật. Đây là một lựa chọn rất đáng suy ngẫm.

Chu Văn An không phải võ tướng nắm binh quyền, cũng không phải người đứng đầu triều đình. Vũ khí lớn nhất ông có khi ấy chỉ là tư cách của một người thầy và tiếng nói của một trí thức.

Nhưng ông vẫn nói điều mình cho là cần phải nói. Và khi không thể thay đổi được triều chính, ông lựa chọn rời bỏ chức quan thay vì thỏa hiệp với điều mình không đồng tình.

Sau khi về Chí Linh, ông lấy hiệu Tiều Ẩn, tiếp tục dạy học, viết sách và sống những năm cuối đời tại đây.

Năm 1370, Chu Văn An qua đời. Vua Trần Nghệ Tông ban cho ông thụy hiệu Khang Tiết và cho phối thờ ở Văn Miếu.

Sử thần Ngô Sĩ Liên sau này đặc biệt đề cao khí tiết của Chu Văn An, coi ông là một trong những hình mẫu lớn của giới nho sĩ Việt Nam.

Hơn sáu thế kỷ đã qua, người ta vẫn nhắc đến Thất trảm sớ. Không phải bởi chúng ta còn giữ được bản sớ ấy để đọc, mà bởi câu chuyện chứa đựng một bài học rất rõ:

Người có học không chỉ có trách nhiệm hiểu điều đúng.
Có những lúc, họ còn phải đủ dũng khí để nói ra điều đúng.

Và có lẽ đó chính là một trong những lý do Chu Văn An không chỉ được nhớ như một người dạy chữ, mà còn như một biểu tượng về khí tiết của người trí thức Việt Nam.