THẦY ĐẶNG QUAN ĐIỆN- NHÀ GIÁO DỤC NÔNG NGHIỆP MIỀN NAM

Thầy Đặng Quan Điện sinh năm 1926, quê ở xóm Búng, Lái Thiêu, Bình Dương (cũ). Năm 1945, Thầy sang Pháp du học tại trường Quốc gia (QG) Thú y Lyon, tốt nghiệp Bác sĩ Thú y đề tài “Contribution à l’anatomie des arteres de la poule domestique (Phasianus gallus - Sự phân bố hệ động mạch gia cầm” năm 1951, được Hội đồng trường đánh giá là sinh viên xuất sắc và trao giải thưởng François-Xavier Lesbre¹. Sau đó, Thầy được tuyển chọn đào tạo cao học tại Trường Quốc gia Thú y Lyon (1951-1953) và Quốc gia Thú y Maison d’Alfort (1957-1958) về lĩnh vực dinh dưỡng, sinh sản, di truyền giống gia súc gia cầm, thực tập giảng dạy chuyên đề đồng cỏ, thức ăn gia súc, giống đại gia súc, giống heo, gà và kinh tế chăn nuôi. Đề tài nghiên cứu trong giai đoạn này là hệ số di truyền sản xuất sữa ở Đan Mạch; giá trị dinh dưỡng của nhựa thanh cây cao su². Thầy được Bộ Nông nghiệp (Pháp) trao văn bằng Maitre Science Véterianire (1958). Đây là giai đoạn Thầy đi thực tế, thực tập nhiều nơi ở Pháp, Đan Mạch, Scotland (Anh Quốc), Úc và New Zealand.

Thầy tham dự và gởi báo cáo đến nhiều hội nghị quốc tế như Hội nghị Súc dịch Đông Nam Á (Bangkok, Thái Lan, 1954), Hội nghị Chăn nuôi gia cầm nhiệt đới (Poona, Ấn Độ, 1955), Hội nghị Chăn nuôi nhiệt đới lần 2 (Brisbane, Australia, 1955), Hội nghị quốc tế lần 7 về Đồng cỏ (Palmerston North, New Zealand, 1956), Hội nghị Dinh dưỡng lần 4 (Paris, Pháp, 1957). Các Hội nghị Giáo dục nông nghiệp Đông Nam Á (Bangkok, Thailand, 1965), Hội nghị hợp tác các Bộ GD Đông nam Á (Kuala Lumpur, Malaysia, 1967).

Sau khi tốt nghiệp về nước, Thầy đảm nhiệm chức vụ Chánh sự vụ Sở sản xuất gia súc, Nha Mục súc (1953-1957), Bộ Nông nghiệp. Công việc đầu tiên của Thầy là khảo sát, quy hoạch hệ thống các trung tâm Thực nghiệm Chăn nuôi đại gia súc như Trung tâm Tân Sơn Nhất, Trung tâm Bò sữa Bến Cát, Trung tâm Bò và Trâu sữa Hưng Lộc, Trung tâm Nha Hố, Trung tâm Khánh Dương…Từ đó, nhiều nghiên cứu của Thầy và sinh viên ra đời.

Năm 1955, Trường Quốc gia Nông Lâm Mục (NLM) Blao được thành lập, Thầy đã cùng GS. BSTY Vũ Ngọc Tân, GS. Lê Văn Ký, GS. Bùi Huy Thục là “tứ trụ” xây dựng trường lớp, cư xá, thư viện, giảng đường, nông trại…. Từ 1958, Thầy là người đứng đầu Sở Cao đẳng Học vụ, Nha Học vụ Kỹ thuật và Thực hành Canh nông (tiền thân của Nha học vụ Nông Lâm Súc (NLS)), thuộc Bộ Canh Nông. Thầy đã chủ trì soạn kế hoạch và chương trình đào tạo kỹ sư ngành Canh Nông, Thủy Lâm và Súc khoa. Thầy là Hiệu trường Trường Cao đẳng Nông Lâm Súc Sài Gòn (SG) từ 1962-1964.

Từ 1961-1975, Thầy là giảng viên Trường Nông Lâm Súc Sài Gòn. Năm 1961, với cương vị Giám đốc Nha học vụ Nông Lâm Súc thuộc Bộ Giáo dục, Thầy đã xây dựng, tổ chức và thực hiện chương trình giáo dục trung học kỹ thuật Nông Lâm Súc (THNLS), tốt nghiệp với văn bằng Tú tài Quốc gia Nông Lâm Súc (gồm THNLS Bảo Lộc, Huế và Cần Thơ, đến 4/1975 đã có 17 trường THNLS). Từ 1963 đến 4/1975, Thầy khai sinh ngành Sư phạm Nông Lâm Súc đào tạo GV dạy trung học đệ nhất cấp (THCS) và đệ nhị cấp, đã đào tạo được 07 khoá (1963-1974, khoá 8 chưa ra trường). Thầy là Viện phó Viện Đại học Bách khoa Thủ Đức, Sài Gòn (1/1974 - 4/1975).

Thầy đã từng giảng dạy các môn đào tạo kỹ sư Thúy y chăn nuôi như Khí hậu và Khí tượng nông nghiệp, Kinh tế chăn nuôi (1955-1963), Chăn nuôi đại cương, Dinh dưỡng và Thức ăn gia súc, Dục chủng gia súc (1963-1975), Chính sách và luật lệ chăn nuôi (1973-1975), dành cho SV Sư phạm Nông Lâm Súc gồm môn Phương pháp giảng dạy Nông trại thực hành (1967-1975), Giáo dục nông nghiệp (1972-1975). Sau tháng 4 năm 1975, Thầy giảng môn Di truyền động vật và môn Giống gia súc. Thầy tham gia đào tạo sau đại học, hướng dẫn nhiều nghiên cứu sinh. Thầy và cộng sự đã công bố nhiều báo cáo trong các Hội nghị Chăn nuôi trong nước do Bộ Nông nghiệp cũng như Nhà trường tổ chức và nhiều bài báo khoa học trên tạp chí trong nước. Thầy cùng cộng sự nghiên cứu và chuyển giao tiến bộ KHKT cho các trung tâm giống và trang trại ở TP.HCM và phụ cận. Thầy được phong hàm Phó Giáo sư năm 1984.

Những cống hiến của Thầy còn lại với rất nhiều bằng khen và huy chương: Bằng khen Bộ Nông nghiệp, UBND TP.HCM; Giảng viên tiêu biểu năm 1982, Giảng viên xuất sắc năm 1983 của Bộ Nông nghiệp; Huy chương Vì sự nghiệp giáo dục; Huy chương Vì sự nghiệp phát triển nông nghiệp). Thầy và các cộng sự bộ môn Di truyền Giống được Thành phố Hồ Chí Minh vinh danh với đề tài “Ứng dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật phát triển chăn nuôi” (1995).

Chú thích:

(1) François-Xavier Lesbre(1858-1942), vị giáo sư, bác sĩ thú y, hiệu trưởng trường Thú Y Quốc Gia Lyon, là nhà giải phẫu và nhân chủng học, thành viên Viện hàn lâm khoa học Pháp.

(2) Bài báo “Giá trị dinh dưỡng của nhựa thanh cây cao su” (Valeur alimentaire du sérum de Latex d'hévéa) của Thầy Đặng Quan Điện [viết cùng với BSTY Ferrando R., Trường thú y quốc gia Alfort, Pháp] đăng trong tạp chí Revue d'élevage et de médecine vétérinaire des pays tropicaux. Số 3:301-304, 1958.