THCS TÂN XUÂN (116)
Vũ Xuân Thiều (1945–1972) là phi công của Không quân Nhân dân Việt Nam, được biết đến nhiều nhất qua trận không chiến đêm 28/12/1972 trong chiến dịch bảo vệ Hà Nội trước các cuộc tập kích bằng B-52 của Hoa Kỳ. Ông được Nhà nước Việt Nam truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân vào năm 1994 và là một trong những gương mặt tiêu biểu được nhắc đến khi nói về lực lượng không quân Việt Nam trong thời kỳ chiến tranh.
Vũ Xuân Thiều sinh năm 1945 tại xã Hải An, huyện Hải Hậu, tỉnh Nam Định và lớn lên tại Hà Nội. Ông từng học tại Trường THPT Chu Văn An và Đại học Bách khoa Hà Nội. Năm 1965, khi đang học đại học, ông tình nguyện nhập ngũ, sau đó được tuyển chọn sang Liên Xô đào tạo phi công chiến đấu. Trở về nước năm 1968, ông phục vụ trong lực lượng không quân và trở thành phi công lái MiG-21.
Trận không chiến ngày 28/12/1972
Trong đêm 28/12/1972, Vũ Xuân Thiều xuất kích từ sân bay dã chiến Cẩm Thủy để đánh chặn đội hình B-52. Theo các nguồn tư liệu của Việt Nam, sau khi phóng hai tên lửa ở cự ly rất gần mà mục tiêu chưa bị tiêu diệt ngay, ông tiếp tục áp sát và hy sinh trong trận đánh; nhiều tài liệu Việt Nam mô tả rằng máy bay MiG-21 của ông đã va chạm với chiếc B-52, góp phần làm rơi mục tiêu.
Tuy nhiên, các tài liệu của phía Hoa Kỳ đưa ra diễn giải khác. Một số nghiên cứu và ghi chép của Mỹ cho rằng chiếc MiG-21 của Vũ Xuân Thiều đã bị các tiêm kích hộ tống bắn hạ trước khi tiếp cận được B-52, và không ghi nhận tổn thất một chiếc B-52 trong sự kiện này. Vì vậy, diễn biến chính xác của trận đánh vẫn là vấn đề có những cách ghi nhận khác nhau giữa các nguồn lịch sử của hai phía.
Danh hiệu và dấu ấn
Vũ Xuân Thiều được truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân vào ngày 20/12/1994. Tên ông được đặt cho nhiều tuyến đường, trường học và công trình tại Việt Nam nhằm tưởng niệm sự hy sinh của ông trong chiến tranh. Cuộc đời và trận đánh của ông thường được nhắc đến trong các tài liệu về chiến dịch "Hà Nội – Điện Biên Phủ trên không" và lịch sử Không quân Nhân dân Việt Nam.
Ý nghĩa lịch sử
Hình ảnh Vũ Xuân Thiều giữ vị trí nổi bật trong ký ức lịch sử và truyền thống quân đội tại Việt Nam như biểu tượng của tinh thần chiến đấu và sự hy sinh của lực lượng không quân trong giai đoạn cuối của cuộc chiến tranh. Đồng thời, trường hợp của ông cũng cho thấy việc nghiên cứu lịch sử quân sự có thể bao gồm những cách diễn giải khác nhau giữa các bên tham chiến, vì vậy việc đối chiếu nhiều nguồn tư liệu là cần thiết để có cái nhìn toàn diện.
