Thế giới trong lòng đất

Huyện Vĩnh Linh ở phía Bắc sông Bến Hải, cầu Hiền Lương, vùng vĩ tuyến 17 là nơi hứng bom đạn khốc liệt nhất của Việt Nam vào thời chiến tranh. Trong suốt những năm 1965-1972, địa phương này liên tục bị đánh phá với tổng cộng hơn nửa triệu tấn bom đạn các loại. Tính bình quân, mỗi người dân Vĩnh Linh đã phải gánh chịu 7 tấn bom đạn Mỹ.

Năm 1976, Bộ Văn hóa - thông tin (nay là Bộ VH-TTDL) đã đặc cách công nhận di tích địa đạo Vịnh Mốc là Di tích lịch sử, văn hóa cấp quốc gia. Năm 2014, di tích địa đạo Vịnh Mốc tiếp tục được công nhận là Di tích quốc gia đặc biệt.

Chính vì vậy, cả khu vực Vĩnh Linh là hệ thống hầm hào chằng chịt, dày đặc nối liền với nhau. Từ năm 1965-1968, Vĩnh Linh đào được 114 địa đạo. Để xây dựng được hệ thống địa đạo hoàn chỉnh như vậy, những bài học kinh nghiệm phải trả bằng xương máu khi đã có 28 căn hầm bị bom đánh sập trở thành nấm mồ tập thể của hơn 500 người dân vô tội của H.Vĩnh Linh.

Hệ thống địa đạo không chỉ là nơi ẩn nấp, tránh bom địch mà còn là nơi xuất kích đánh bộ binh địch. Ðịa đạo là nơi ở của nhân dân Vĩnh Linh trong những năm chiến tranh ác liệt, lúc đông nhất có khoảng 1,2 ngàn người sinh sống, đã có 60 đứa trẻ được sinh ra. Có thể nói đây là lá chắn thép vững chắc không có gì xuyên thủng được để bảo vệ quân, dân tại vùng đất mưa bom, bão đạn này.

Riêng với địa đạo Vịnh Mốc, trải qua hơn 2 ngàn ngày đêm, không một người nào sống trong lòng địa đạo này bị thương và đã có 17 em bé chào đời. Thời cao điểm, sức chứa của địa đạo Vịnh Mốc khoảng 600 người. Ban ngày, người dân hoàn toàn sống dưới lòng đất, ban đêm khi yên bom đạn họ mới lên mặt đất trồng trọt, chăn nuôi, đánh bắt hải sản. Suốt 6 năm dài, người dân hoàn toàn sống trong bóng tối, ba mẹ phải ngủ ngồi nhường chỗ cho các con nằm. Chỉ khi cần thiết như hội họp, cấp cứu bệnh nhân, chăm sóc trẻ sơ sinh... mới thắp đèn bằng dầu hỏa, mỡ.

Đoàn du khách thăm địa đạo Vịnh Mốc

Cuộc sống trong lòng đất vẫn bền bỉ diễn ra với đầy đủ các hoạt động học hành, vui chơi, giải trí, yêu thương, sinh con... Đặc biệt trong khoảng thời gian này, quân và dân Vịnh Mốc đã không chỉ dùng địa đạo làm nơi trú ẩn, tránh bom, mà còn tổ chức đánh địch ngay trên quê hương, cứu chữa cho thương, bệnh binh. Đặc biệt, hàng trăm chuyến thuyền cảm tử từ Vịnh Mốc đã hướng ra biển, chi viện cho đảo Cồn Cỏ.

Từ năm 1995, Khu Bảo tàng địa đạo Vịnh Mốc chính thức mở cửa đón khách tham quan. Chị Nguyễn Thị Khánh Chi, Phó trưởng ban của Trung tâm Quản lý di tích và Bảo tàng tỉnh Quảng Trị chia sẻ, đa số các du khách đến đây đều rất ấn tượng về công trình kiến trúc độc đáo dưới lòng đất này, như lời một du khách nước ngoài đã ghi lại: "Ðịa đạo Vịnh Mốc là một trong những thành tựu vĩ đại nhất của thế kỷ XX và là một trong những chiến thắng oanh liệt nhất của loài người trong cuộc đấu tranh vì sự sinh tồn”.