Thêm một lần Tổ quốc được sinh ra

Một ngày tháng 10 năm 2024, tại xã Cam Hải Đông, huyện Cam Lâm, tỉnh Khánh Hòa cũ…

Là một ngày nhiều mây xanh, nắng vàng nhưng không nóng bức, gió biển khẽ rì rào trên con đường quanh co từ thành phố Nha Trang đến huyện Cam Lâm (cũ), cũng là lần đầu tiên tôi đến Khánh Hòa không chỉ để thưởng biển, ngắm san hô hay khám phá Vinpearl, tôi đã có một hành trình đến Nha Trang thật sự đáng nhớ, không chỉ với tư cách một người khách du lịch - tôi là người may mắn được sinh ra, lớn lên, học tập và làm việc dưới bầu trời hòa bình.

Chuyến xe chở chúng tôi dừng lại tại một triền cát trắng lộng gió, trong lòng vịnh Cam Ranh xinh đẹp, Tượng đài các chiến sĩ Gạc Ma – “trái tim” của Khu tưởng niệm Gạc Ma hiện ra sừng sững giữa không gian mênh mông, bất giác trong tôi có đôi lần bồi hồi kỳ lạ. Tôi tiến đến gần hơn với tượng đài, nơi khắc họa hình ảnh 64 anh hùng liệt sĩ Hải quan Việt Nam nắm tay nhau tạo thành “Vòng tròn bất tử”, khoảnh khắc chứng kiến hình ảnh đó, có lẽ không chỉ riêng tôi mà những người cũng đến “thăm” các anh như tôi, ai cũng dâng trào chung một dòng cảm xúc nghẹn ngào, xúc động. Những chiến sĩ ngày ấy còn trẻ quá, có người còn chưa được đôi mươi, ấy vậy từ trang bi thương của lịch sử, một biểu tượng anh hùng đã được sinh ra…

Chị hướng dẫn viên giới thiệu với chúng tôi về lịch sử ra đời của Khu tưởng niệm, không biết chị đã bao nhiêu lần giới thiệu về nơi đây, gặp gỡ bao nhiêu đoàn khách lạ, kể biết bao nhiêu câu chuyện, nhưng không hiểu sao trong giọng kể của chị, dẫu rõ ràng nhưng thi thoảng vẫn có chút run run. Có lẽ những ký ức về một thời quá khứ bi thương, sự hi sinh quá đỗi xót xa nhưng đầy tự hào của những người lính trẻ đã luôn khắc sâu trong chị, mà dẫu cho có kể lại bao nhiêu lần đi nữa, cảm xúc trong chị vẫn vẹn nguyên bồi hồi, nghèn nghẹn.

Khu tưởng niệm chiến sĩ Gạc Ma được Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam phát động xây dựng và đi vào hoạt động từ tháng 7/2017 nhằm tri ân các anh hùng, liệt sĩ đã hi sinh vì chủ quyền biển đảo Tổ quốc vào ngày 14/3/1988, khi Hải quân Trung Quốc tấn công các chiến sĩ Hải quân Việt Nam đang làm nhiệm vụ xây dựng và bảo vệ chủ quyền tại bãi đá Gạc Ma thuộc quần đảo Trường Sa - Việt Nam. 64 cán bộ, chiến sĩ Việt Nam đã anh dũng hi sinh để bảo vệ ngọn cờ Tổ quốc trong một cuộc chiến không cân sức, để lại một cột mốc lịch sử bi tráng, với tinh thần quyết tử cho Tổ quốc quyết sinh.

Trên khu đất rộng hơn 25.000m², Khu tưởng niệm có nhiều hạng mục như phần Tượng đài, khu Bảo tàng ngầm, Mộ gió, Quảng trường Hòa Bình, khuôn viên cây xanh… Không chỉ là nơi tái hiện lịch sử, đây còn là không gian bảo quản, lưu giữ những tư liệu, kỷ vật, hiện vật quý báu về quần đảo Trường Sa và các chiến sĩ Gạc Ma trong sự kiện ngày 14/3/1988. Từ một bãi cát hoang sơ, Khu tưởng niệm chiến sĩ Gạc Ma giờ đây đã trở thành “địa chỉ đỏ” giáo dục truyền thống và bồi đắp lòng yêu nước cho nhiều thế hệ. Khu tưởng niệm là nơi quy tập hài cốt các anh hùng liệt sĩ, đây được coi là “chốn đi về” của những người con xa xứ, khu vực Mộ gió phía sau đài tưởng niệm là nơi an nghỉ tâm linh, là điểm đến để thăm thân nhân, để đồng đội thăm viếng, kết nối với những người đã khuất. Và có một thực tế đau lòng, rằng tính đến tháng 3 năm 2026, tức là 38 năm sau sự kiện Gạc Ma, chỉ mới có khoảng 08/64 chiến sĩ được tìm thấy hài cốt và an táng. Phần lớn còn lại, hài cốt các anh vẫn còn nằm lại cùng con tàu HQ-604 bị đánh đắm dưới đáy biển sâu gần khu vực bãi đá Gạc Ma do Trung Quốc chiếm đóng trái phép. Việc tìm kiếm và “đón” các anh về lại quê hương giờ đây gần như không thể, bởi Trung Quốc đã khoan ngầm, đóng cọc và đổ bê tông trái phép trên diện tích lớn, hoặc có lẽ, sau ngần ấy thời gian, thi thể các anh đã theo sóng nước biển Đông mà dần biến mất…

Những chiếc ba lô đã bạc màu thời gian, chiếc radio của liệt sĩ Trần Văn Chức mua tặng bố mẹ trước khi lên đường ra Trường Sa, những đôi dép nhựa, chiếc bát ăn cơm, la bàn hay tờ giấy báo tử của liệt sĩ Cao Xuân Minh được lưu giữ tại khu vực Bảo tàng ngầm làm nặng lòng người ở lại. Kỷ vật ở đây nhưng thi hài các anh vẫn còn đâu đó ngoài biển khơi xa xôi, lạnh lẽo.

Gần 02 năm sau ngày được đến Khu tưởng niệm Gạc Ma, trong ký ức của tôi vẫn nhớ câu chuyện người mẹ già hàng năm đến thắp hương cho con trai là một trong số 64 liệt sĩ đã hi sinh trong trận chiến này. Tôi vẫn nhớ lời kể của chị hướng dẫn viên khi ấy: “Bản thân tôi và Ban Quản lý Khu tưởng niệm rất sợ sẽ có một năm nào đó, không còn nhìn thấy hình ảnh người mẹ Quảng Trị chậm rãi bước xuống xe, vào Khu tưởng niệm “thăm” con trai và các đồng đội của anh, bởi những năm qua, đều đặn vào ngày 14/3 hàng năm, mẹ đều đến “thăm” con trai mình, đôi mắt đau đáu hướng về Trường Sa, mẹ chỉ có thể thăm con qua những tấm bia đá, nhờ hương khói mang nỗi nhớ da diết gửi đến con theo sóng biển cuộn trào…” Và rồi từ năm 2023, nỗi lo sợ của chị hướng dẫn viên và Ban Quản lý Khu tưởng niệm đã thật sự xảy ra. Năm ấy, chị không còn được đón người mẹ từ Quảng Trị vào Khánh Hòa thắp hương cho con, nhưng qua tìm hiểu, được biết do mẹ tuổi đã cao, sức cũng đã yếu dần, khoảng cách địa lý quá lớn nên không thể vào thăm con như trước đây. Chỉ có vết sẹo trong tim vẫn luôn hiện diện, thường trực trong đôi mắt đã mờ dần của người mẹ mất con khi tuổi đời còn quá trẻ.

Chiến tranh qua đi, hòa bình lặp lại cũng là lúc nỗi đau của những người mẹ mất con, những gia đình mất đi người thân trở nên thầm lặng hơn, nhưng cũng bền bỉ hơn. Đâu đó trên mảnh đất này, vẫn có những ánh mắt khắc khoải chờ trông. Rồi bốn thập niên qua đi, những hi vọng giờ đây đã chuyển sang thờ phụng, mẹ gửi con đi giữ biển, đảo quê hương, mẹ nhận về sự tự hào trong nước mắt…

Không có một đất nước nào có nhiều nghĩa trang liệt sĩ như đất nước Việt Nam ta: con số 3.200 nghĩa trang liệt sĩ, hơn 3.000 công trình ghi công khác trải dài dày đặc từ Bắc chí Nam là một con số nhiều đau xót, đã phản ánh sự hi sinh to lớn của cha ông ta qua các cuộc chiến tranh giữ vững độc lập dân tộc. Và trận chiến Gạc Ma với 64 anh hùng liệt sĩ can trường bảo vệ chủ quyền biển đảo thiêng liêng của Tổ quốc là một chương bi tráng của lịch sử Việt Nam. Giờ đây, bằng nhiều cách, chúng ta có thể dễ dàng tìm hiểu thông tin về sự kiện này, tuy nhiên, có những câu chuyện bên lề đầy xúc động mà bạn không thể tìm thấy trên mặt báo, có những điều không thể diễn tả bằng lời, chỉ khi trực tiếp đến đây, nhìn thấy, nghe kể lại và cảm nhận thì ta mới thực sự thấu cảm được. Ở đó, gió biển như mang theo tiếng sóng của lịch sử, nhắc nhở về 64 con người đã hòa thân xác vào đại dương. Ta đến không chỉ để thắp một nén hương tri ân mà còn để hiểu rằng, mình đã may mắn biết bao khi được sống trong hòa bình, để nhớ rằng: Mỗi tấc đất, mỗi sải biển chúng ta có được ngày hôm nay đều được đổi bằng xương máu.