Theo “Đại Việt sử ký toàn thư”, khi còn trẻ, thiền sư Huyền Quang đã nổi tiếng khắp nơi là bậc chân tu

Theo “Đại Việt sử ký toàn thư”, khi còn trẻ, thiền sư Huyền Quang đã nổi tiếng khắp nơi là bậc chân tu, giới hạnh nghiêm cẩn. Tuy vậy, vua Trần Anh Tông vẫn chưa hoàn toàn tin tưởng, nên quyết định thử xem thực hư. Nhà vua ban cho Huyền Quang 10 dật vàng có đóng dấu quốc khố. Huyền Quang một mực từ chối, nhưng vua vẫn ép nhận, bảo lấy 7 dật gửi về phụng dưỡng mẹ già, còn 3 dật giữ lại để phòng khi túng thiếu. Bất đắc dĩ, Huyền Quang nhận số vàng ấy rồi trở về tu hành tại chùa Hoa Yên, núi Yên Tử.

Một hôm, vua Trần Anh Tông hỏi các quan hầu cùng chư tăng rằng: “Huyền Quang lão sư sống thanh khiết như gương sáng không vướng bụi trần, vậy là do đã dồn nén dục vọng hay thực sự không còn dục tình?”.

Nho thần Mạc Đĩnh Chi thưa rằng: “Vẽ hổ chỉ vẽ được hình ngoài da, khó vẽ đến xương cốt; xin bệ hạ cho thử thì mới rõ”. Vua nghe theo, liền sai cung nhân Điểm Bích - một người không chỉ xinh đẹp mà còn thông thạo kinh sử lên Yên Tử dò xét. Nhà vua dặn: “Vị tăng ấy vốn nổi tiếng giới hạnh nghiêm cẩn, khanh hãy tìm cách thử lòng. Nếu ông ta còn vướng dục tình, hãy khéo xin Kim tử bằng vàng mang về cho trẫm”.

Sau đó, Điểm Bích giả làm người đi lễ, lên chùa vào một đêm trăng sáng và xin nhà sư cho tá túc qua đêm. Thiền sư Huyền Quang chấp thuận, cho nàng nghỉ tại nhà phương trượng. Đêm ấy, Điểm Bích tìm cách đến gần, lân la trò chuyện, khéo léo dò xét và thử lòng. Tuy nhiên, Huyền Quang vẫn giữ tâm thanh tịnh, không chút dao động. Mọi cách quyến rũ đều không lay chuyển được người tu hành.

Trong lúc bối rối và tuyệt vọng, Điểm Bích buộc phải tiến thêm một bước, khiến Huyền Quang lúng túng. Đúng lúc ấy, bên ngoài có người gõ cửa xin thuốc, nhà sư liền mượn cớ thoát ra. Không đạt được mục đích, lại lo sợ mệnh vua trách phạt, Điểm Bích vừa xấu hổ vừa hoảng sợ, định ra phía sau núi tìm đến cái chết.