THEO DẤU KÝ ỨC, TÌM NHỮNG NGƯỜI CÒN NẰM LẠI ĐỒI 722

Hơn nửa thế kỷ sau những trận chiến khốc liệt trên Đồi 722, hành trình tìm kiếm và quy tập hài cốt liệt sĩ vẫn chưa dừng lại. Mỗi thông tin về một vị trí nghi có người hy sinh, mỗi lời kể của một nhân chứng già lại mở thêm một cánh cửa đi vào quá khứ. Trên vùng đất Đức Lập hôm nay, những người lính đã khuất vẫn đang được tìm về.

Nửa thế kỷ và những cuộc tìm kiếm chưa dừng lại

Ngày 23/7/2026, tại khu vực Di tích Đồi 722, lực lượng chức năng tỉnh Lâm Đồng tổ chức khảo sát, xác minh các vị trí nghi có hài cốt liệt sĩ.

Đại diện Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Lâm Đồng cùng các sở, ngành, chính quyền xã Đắk Sắk và các nhân chứng trực tiếp khảo sát thực địa. Điều đáng chú ý là quá trình này không chỉ dựa vào một nguồn thông tin mà được thực hiện bằng cách đối chiếu hồ sơ, bản đồ quân sự, tài liệu lưu trữ và thông tin từ nhân chứng.

Đó là một công việc lặng lẽ.

Không có tiếng súng.

Không có chiến hào.

Chỉ có những người đi tìm dấu vết của những người đã nằm lại hơn nửa thế kỷ trước.

Nhưng với thân nhân liệt sĩ, đó có thể là một cuộc tìm kiếm quan trọng nhất.

Bởi phía sau mỗi vị trí nghi có hài cốt là một gia đình.

Một người mẹ.

Một người vợ.

Một người em.

Một người con.

Và một cái tên chưa bao giờ được quên.

Đồi 722 – nơi đất vẫn giữ ký ức

Trong kháng chiến chống Mỹ, Đức Lập - Đắk Sắk giữ vị trí chiến lược đặc biệt quan trọng ở Nam Tây Nguyên. Địch xây dựng nhiều cứ điểm quân sự để khống chế khu vực, trong đó Đồi 722 là một căn cứ quan trọng bảo vệ quận lỵ Đức Lập.

Căn cứ này được xây dựng từ năm 1965 với hệ thống công sự kiên cố, hàng rào và các vị trí phòng thủ dày đặc. Địa hình cao 722m khiến nơi đây có giá trị quân sự đặc biệt.

Năm 1968, Đồi 722 trở thành một trong những chiến địa ác liệt của chiến trường Đức Lập.

Theo tư liệu của Báo Lâm Đồng, trong trận chiến năm 1968, 153 cán bộ, chiến sĩ đã hy sinh tại Đồi 722.

Đó là con số khiến người ta phải dừng lại.

153 con người.

153 cuộc đời.

153 gia đình.

Và có thể còn nhiều câu chuyện mà lịch sử chưa kể hết.

Có những người đã được gọi tên, có những người vẫn đang được tìm

Một phần hài cốt liệt sĩ đã được quy tập, an táng tại các nghĩa trang.

Nhưng hành trình ấy chưa hoàn tất.

Thông tin khảo sát tháng 7/2026 cho thấy tại Đồi 722 vẫn còn những vị trí được xác định là nghi có hài cốt liệt sĩ đang được cơ quan chức năng tiếp tục xác minh.

Đây chính là điều làm câu chuyện về Đồi 722 trở nên đặc biệt.

Bởi hơn 50 năm đã trôi qua.

Rừng đã thay đổi.

Đất đã thay đổi.

Những con người từng trực tiếp tham gia trận đánh ngày càng ít.

Nhưng ký ức vẫn còn.

Một nhân chứng có thể nhớ một con dốc.

Một người khác nhớ một vị trí đóng quân.

Một tấm bản đồ cũ có thể chỉ ra một tọa độ.

Một hồ sơ quân sự có thể cung cấp thêm một mảnh ghép.

Từng thông tin nhỏ được ghép lại.

Và hy vọng về một cuộc trở về được mở ra.

Cuộc trở về không có tiếng bước chân

Với một người lính đã hy sinh, “trở về” không giống như những người đồng đội may mắn sống sót.

Họ không thể tự bước về quê.

Không thể gặp lại mẹ.

Không thể nhìn thấy vợ.

Không thể biết quê hương đã đổi thay như thế nào.

Họ chỉ có thể trở về khi đồng đội và các thế hệ sau tìm thấy họ.

Bởi vậy, mỗi cuộc quy tập hài cốt liệt sĩ không chỉ là một nhiệm vụ chuyên môn.

Đó còn là một cuộc trở về.

Trở về với quê hương.

Trở về với gia đình.

Trở về với tên tuổi của chính mình.

Và trở về với lịch sử.

Những người lính của năm 1968

Khi nói về Đồi 722, nhiều người thường nhớ đến chiến thắng Đức Lập năm 1975.

Nhưng trước trận đánh tháng 3/1975, vùng đất này đã chứng kiến những cuộc chiến khốc liệt từ nhiều năm trước.

Năm 1968, quân và dân ta nhiều lần tiến công vào hệ thống phòng thủ Đức Lập. Đêm 24/8/1968, căn cứ Trại lực lượng đặc biệt Đức Lập bị tiêu diệt. Sau đó, đối phương huy động lực lượng lớn phản kích, sử dụng máy bay, pháo binh và bom B-52 đánh phá khu vực.

Các chiến sĩ ta đã chiến đấu trong điều kiện vô cùng khốc liệt.

Nhiều người hy sinh.

Đồi 722 từ đó trở thành một địa danh gắn với sự hy sinh của cán bộ, chiến sĩ.

Sau chiến tranh, nơi đây được xây dựng đài tưởng niệm.

Ngày nay, Di tích Đồi 722 - Đắk Sắk là Di tích lịch sử cấp quốc gia, trở thành địa chỉ giáo dục truyền thống cách mạng cho các thế hệ trẻ.

Ký ức của người sống dẫn đường cho người đã khuất

Điều đáng quý trong hành trình tìm kiếm hài cốt liệt sĩ hiện nay là vai trò của những nhân chứng.

Những người từng sống, chiến đấu hoặc biết về chiến trường năm xưa có thể cung cấp những thông tin mà không phải tài liệu nào cũng còn lưu giữ.

Bởi chiến tranh đã đi qua quá lâu.

Có những vị trí không còn nguyên vẹn.

Có những con đường đã biến mất.

Có những địa danh đã đổi tên.

Có những cánh rừng đã trở thành nương rẫy.

Nhưng ký ức của con người có thể trở thành chiếc cầu nối giữa hiện tại và quá khứ.

Đó là lý do trong đợt khảo sát tháng 7/2026, các nhân chứng cùng tham gia thực địa và thông tin của họ được đối chiếu với hồ sơ, bản đồ quân sự, tài liệu lưu trữ.

Mỗi người nhớ một chút.

Mỗi tài liệu giữ một phần.

Mỗi dấu vết thêm một hy vọng.

Đức Lập hôm nay và những người của ngày hôm qua

Đứng ở Đồi 722 hôm nay, rất khó hình dung những gì từng xảy ra nơi đây.

Màu xanh của cây cối phủ lên những dấu tích chiến tranh.

Những con đường mới nối các khu dân cư.

Đời sống người dân ngày càng đổi thay.

Báo Lâm Đồng ghi nhận nhiều khu vực từng là căn cứ quân sự ở Đức Lập nay đã trở thành khu dân cư, vùng sản xuất và những không gian sinh hoạt bình thường của người dân.

Đó là sự đổi thay đáng tự hào.

Nhưng ngay giữa cuộc sống ấy vẫn có một nơi lặng lẽ nhắc người ta về quá khứ.

Đài tưởng niệm Đồi 722.

Nơi những người đã hy sinh được gọi tên.

Nơi các đoàn cán bộ, cựu chiến binh, lực lượng vũ trang và đoàn viên thanh niên đến dâng hương.

Năm 2025, nhân kỷ niệm 50 năm Ngày giải phóng Đức Lập, lãnh đạo tỉnh, lực lượng vũ trang, cựu chiến binh và Nhân dân đã tổ chức dâng hương, dâng hoa tại Đài tưởng niệm Đồi 722 để tưởng nhớ các anh hùng liệt sĩ.

Một ngày nào đó, họ sẽ trở về

Có thể cuộc tìm kiếm ở Đồi 722 còn tiếp tục.

Có thể sẽ có thêm những vị trí được xác minh.

Có thể sẽ có những hài cốt được tìm thấy.

Và cũng có thể có những trường hợp vẫn chưa thể xác định danh tính.

Nhưng điều quan trọng là hành trình ấy không dừng lại.

Bởi với mỗi người lính đã hy sinh, thời gian không làm giảm giá trị của sự trở về.

50 năm.

60 năm.

Hay lâu hơn nữa.

Nếu còn một dấu vết, người ta vẫn tìm.

Nếu còn một nhân chứng, người ta vẫn hỏi.

Nếu còn một gia đình chờ đợi, người ta vẫn cố gắng.

Đó là đạo lý “Uống nước nhớ nguồn” được thể hiện bằng những việc làm cụ thể.

Màu hoa lửa trên Đồi 722

Có một hình ảnh rất đẹp trong những ngày tháng 7/2026.

Những người lính hôm nay đứng trên Đồi 722, cúi xuống trước mảnh đất từng chứng kiến những trận chiến năm xưa.

Họ không tìm vũ khí.

Không tìm chiến lợi phẩm.

Họ tìm những người đã hy sinh.

Một cuộc tìm kiếm âm thầm nhưng mang ý nghĩa lớn lao.

Bởi chiến tranh có thể kết thúc bằng một ngày chiến thắng.

Nhưng nghĩa vụ với những người đã hy sinh thì không kết thúc vào ngày ấy.

Nó kéo dài qua nhiều thế hệ.

Từ những người đồng đội năm xưa đến những người lính hôm nay.

Từ những người mẹ, người vợ đã chờ đợi đến những người con chưa từng gặp cha.

Và từ những cánh rừng chiến tranh đến những vùng quê bình yên hôm nay.

Trên Đồi 722, cây xanh đã phủ lên chiến trường.

Nhưng dưới lớp đất ấy vẫn có thể còn những người lính đang chờ một cuộc trở về.

Họ đã hy sinh hơn nửa thế kỷ trước.

Còn chúng ta, hôm nay, vẫn đang đi tìm họ.

Đó có lẽ là một trong những màu đẹp nhất của “Màu hoa lửa”:

màu của lòng biết ơn không bị thời gian làm phai.