Thiên hộ Dương và đại bản doanh giữa Đồng Tháp Mười

Đồng Tháp Mười từng được xem là vùng đất khó đi, nhiều đầm lầy, lau sậy, muỗi và đỉa. Nhưng trong mắt Võ Duy Dương, chính nơi gian nan ấy lại có thể trở thành một căn cứ kháng chiến. Cách ông nhìn vùng đất này cho thấy phẩm chất của một người chỉ huy: không chỉ thấy khó khăn, mà còn thấy khả năng ẩn chứa bên trong khó khăn.

Võ Duy Dương sinh năm 1827, quê Bình Định, thường được gọi là Thiên hộ Dương. Khi thực dân Pháp xâm lược Nam Kỳ, ông chiêu mộ nghĩa quân và phối hợp với nhiều lực lượng yêu nước. Sau những biến động ở các căn cứ phía ngoài, ông cùng Đốc binh Nguyễn Tấn Kiều và các tướng lĩnh tiến sâu vào Đồng Tháp Mười, xây dựng Gò Tháp thành đại bản doanh trong những năm 1864–1866.

Địa hình Đồng Tháp Mười gây khó khăn cho quân Pháp nhưng nghĩa quân cũng phải đối mặt với thiếu lương thực, bệnh tật và điều kiện sinh hoạt khắc nghiệt. Muốn tồn tại, lực lượng kháng chiến phải dựa vào người dân, hiểu đường nước, mùa ngập và từng lối đi giữa đồng. Vì vậy, căn cứ không chỉ là công trình quân sự; đó còn là kết quả của sự gắn kết giữa nghĩa quân và cộng đồng.

Thiên hộ Dương đã biến Gò Tháp thành biểu tượng của ý chí kháng Pháp ở Nam Bộ. Dù cuộc chiến đấu diễn ra trong thời gian không dài, ảnh hưởng của ông vẫn được người dân giữ lại qua đền thờ, lễ giỗ và những câu chuyện truyền từ đời này sang đời khác.

Khi tìm hiểu về ông, tôi ấn tượng nhất với cách con người thích nghi cùng vùng đất. Quê hương đôi khi không cho ta điều kiện thuận lợi, nhưng lại cho ta hiểu biết mà người ngoài không có. Nếu biết quan sát, đoàn kết và sử dụng đúng thế mạnh địa phương, một nơi tưởng như bất lợi có thể trở thành điểm tựa.

Ngày nay, Gò Tháp là di tích quốc gia đặc biệt và lễ giỗ Thiên hộ Dương, Đốc binh Kiều đã trở thành một di sản văn hóa được gìn giữ. Đó là cách nhân dân trả lời rằng sự hy sinh không bị lãng quên và tinh thần giữ nước vẫn tiếp tục sống trong đời sống văn hóa của Đồng Tháp.