Thiền sư Minh Thông - Hải Huệ

Hiện nay chưa biết rõ lai lịch và thề danh của Thiền sư Minh Thông - Hải Huệ. Tương truyền rằng Thiền sư Hải Huệ là người miền Trung, vốn là một quan thái giảm triều đình Nguyên, từ quan vào Đồng Nai thọ giáo với Thiền sư Tiên Bồn - Tình Cân ở chùa Đại Giác, trên Cù lao Phô (nay thuộc xã Hiệp Hoà, thành phố Biên Hoà, tỉnh Đồng Nai). Sau một thời gian kiên trì tu học, sư Hải Huệ sớm trở thành một tăng sĩ tài đức và được cử về trụ trì chùa Kim Cang ở Bình Tháo (Đồng Nai). Về sau, sư Hãi Huệ cầu pháp với Thiền sư Tiên Giác - Hải Tịnh cũng là đệ từ đời thứ 37 của Thiền sư Mật Hoàng. Thiền sư đông vai trò rất quan trọng đối với Phật giáo Nam Bộ, có thể coi Thiên sư là tố sư của Phật giáo Nam Bộ trong thời Pháp thuộc.

Sau khi Pháp đánh Nam Kỳ (1859). Thiền sư Hải Tịnh và các đệ tử có nhiều mỗi quan hệ với các phong trào kháng chiến mà cuộc khởi nghĩa Láng Linh - Bảy Thưa (1867-1873) do Trần Văn Thành chỉ huy, có đông đảo tín đồ Bửu Sơn Kỳ Hương - một tông phái do Phật Thấy Tây An (tức Minh Huyên - Pháp Tạng), một đệ tử của Thiên sư sáng lập - tham gia là một điển hình cụ thể. Tư tưởng và hoạt động của Thiền sư Tiên Giác - Hải Tịnh đã ảnh hưởng sâu sắc đến các đệ tử, trong đó có Hoà thượng Hải Huệ.

Trong thời gian trụ trì chùa Kim Cang, Thiên sư Hải Huệ thường xuyên đi hàng hoá ở Đồng bằng sông Cửu Long, vùng đất mới, nơi bá tánh vừa trải qua một cuộc bình lừa do thực dân Pháp gây ra và đang sống dưới sự thống trị của chúng, rất cần có chỗ nương tựa tinh thần. Tương truyên, sau khi sự Thức viên tịch, chùa Bửu Lâm không người trụ trì là lúc ghe Thiên sư đang đậu ở rạch Cải Bảy. Hương chức làng Bình Hàng Trung thấy một nhà sư cũng với một cô vài đi chung trên một chiếc ghe, có ý ngắn ngại, song vì chùa đang cần sư hoàng hoá, nên buộc làng phải thính Thiền sư về trụ trì chùa. Một thời gian sau, biết được thiên sư vôn là một quan thái giám của triều đình, có đạo hạnh cao, lại tỉnh thông Phật pháp, hết lòng vì sự nghiệp phố biên thiền tông nên dân làng và hương chức vô cùng quý trọng.

Hiện nay, ở chùa Bửu Lâm, ngoài long vị còn có một số di tích, hiện vật liên quan đền Thiên sư. Vị trí hiện tại của chùa là do Thiền sư Hải Huệ chủ trương dời về phía bắc, cách xa bờ rạch, tạo một khoảng không gian rộng trước chùa.

Đồng thời với việc trụ trì chùa Bửu Lâm, Thiền sư Hải Huệ còn khai sơn một số chùa khác là Thiên Phước, Linh Thứu ở Hội An Đông (Lấp Vò, Đồng Tháp), Linh Quang ở xã Long Hoà (Bình Thuỷ). Phước An ở Thới An Đông (Cần Thơ). Với ý định hoàng dương Phật pháp sâu rộng. Thiền sư Hải Huệ thu nạp nhiều đệ từ. Ngoài ra, Thiền sư còn cùng ông Nguyễn Vân Biếu (Phòng Biếu), một thủ lĩnh nghĩa quân thời Thiên hộ Dương, nhà ở gần chùa, cất chơi, tập hợp trai trăng huấn luyện võ nghệ, chờ đợi thời cơ chống Pháp cứu nước.

Thiền sư viên tịch vào ngày mùng 4 tháng 8 năm Định Mùi (tức ngày 11/9/1907), thọ 92 tuổi, bào tháp được lập phía trái trước chùa (ngôi thứ ba). Tháp hình lục giác, cao ba tăng. trên đỉnh là bầu hồ lô, tháp được xây đơn giản nhưng mỹ thuật và cố kính, bia tháp ghi: "Từ Lâm Tề chánh tông, tam thập bát thể, huý Minh Thông - Hải Huệ giác lĩnh, thọ cứu thập lĩnh nhị thẻ, giới hạnh viên tu...".

Thiên sư Thiện Châu là người có công khai sơn chùa Bửu Lâm, một cơ sở Phật giáo thiên tông đầu tiên, làm nên móng cho việc phát triển Phật giáo ở Đồng bằng sông Cửu Long, thì Thiền sư Hải Huệ là người có công biển chùa Bửu Lâm thành một trung tâm truyền bá Phật pháp trong vùng. Chính Thiên sư cùng các đệ tử và pháp tôn đã xây dựng hoặc hoàng hoá nhiều chùa ở vùng đất mới này.