Thiền sư Pháp Thuận

Thiền sư Pháp Thuận

Thiền sư Pháp Thuận sinh năm 915, mất năm 990. Theo Thiền uyển tập anh, không rõ tên thật của Thiền sư, chỉ biết ông họ Đỗ. Ngay từ khi còn nhỏ, ông đã nghe theo âm thanh của Phật pháp đi xuất gia, theo thầy là Thiền sư Phù Trì. Sư học rộng, biết nhiều, giỏi về nghệ thuật phù sấm.

Thiền sư Pháp Thuận đã giúp vua Lê Đại Hành đưa ra những sách lược, kế hoạch khi vua mới dựng nghiệp. Về sau thì giúp vua về việc chính trị. Đến khi mọi việc thành công thì ông từ chối vinh hoa bổng lộc để sống một đời thanh tịnh.

Thiền sư được vua Lê Đại Hành rất kính trọng, không gọi tên mà gọi ông là Đỗ Pháp sư, giao phó việc văn thư cho ông. Theo Đại Việt sử ký toàn thư nhận định: ‘Trừ nội gian mà lấy được nước, đuổi giặc ngoài để yên dân, trong nước thanh bình.’

Ông cùng Thiền sư Khuông Việt là cố vấn triều đình, được giao trọng trách đón tiếp sứ thần Lý Giác của nhà Tống khiến sứ thần phải kính phục. Đại việt sử ký toàn thư chép: Năm Đinh hợi (987), nhà Tống lại sai Lý Giác sang. Khi Giác đến chùa Sách Giang, vua sai pháp sư tên là Thuận giả làm người coi sông ra đón. Giác rất thích nói chuyện văn thơ. Lúc ấy nhân có hai con ngỗng lội trên mặt nước, Giác vui ngâm rằng:

Nga nga lưỡng nga nga,

Ngưỡng diện hướng thiên nha.

(Ngỗng ngỗng hai con ngỗng,

Ngửa mặt nhìn chân trời).

Lý Giác là người được vua Tống phong là Quốc tử giám bác sĩ, rất giỏi về thơ văn. Nhìn qua hai câu thơ tưởng chừng như tả ngỗng ấy là lời dọa nạt của sứ giả phương Bắc. Hắn mượn ý hai câu đầu bài Vịnh Nga do Lạc Tân Vương làm từ ba thế kỷ trước để ám chỉ vua tôi nhà Tiền Lê như bầy ngỗng đang hướng đến mặt trời (ý nói vua Tống vì vua Tống tự xem mình là thiên tử – con của trời).

Thế nhưng không ngờ người đàn ông đang chèo thuyền chở hắn tưởng chừng như tầm thường đó cũng là người tinh thông văn học nên đã đáp trả lại rằng:

Bạch mao phô lục thủy,

Hồng trạo bãi thanh ba.

(Nước lục phô lông trắng,

Chèo hồng sóng xanh bơi).

Thiền sư cũng tiện mượn luôn 2 câu sau của bài Vịnh Nga đáp trả Lý Giác. Cho hắn biết rằng người nước tôi tuy nhìn bề ngoài có thể nhẹ nhưng đừng quên có mái chèo phía dưới để đập đầu sóng xanh, và ai cũng có thể hiểu được thâm ý của hắn. Đập tan sự ngạo mạn của Lý Giác.

Khi được nhà vua hỏi về vấn đề làm sao cho vận mệnh nước nhà được dài lâu thì Thiền sư đáp:

Quốc tộ như đằng lạc

Nam thiên lý thái bình

Vô vi cư đạo các

Xứ xứ tức đao binh.

Dịch nghĩa:

Vận nước như dây mây leo quấn quýt,

Ở cõi trời Nam [mở ra] cảnh thái bình.

Vô vi ở nơi cung điện,

[Thì] khắp mọi nơi đều tắt hết đao binh

Nghĩa là phải giữ vận nước như dây mây quấn, một dây tuy dẻo dai nhưng dễ đứt nếu biết cách bẻ, vì thế phải quấn nhiều dây lại thành bó để khó có sức mạnh nào bẻ gãy được. Người lãnh đạo đất nước là nhà vua phải giữ được tâm tịnh, không nên kiêu ngạo vì sẽ dễ dẫn đến cảnh đao binh.

Một số tác phẩm mà Sư để lại cho đời gồm có: Bồ – tát Hiệu Sám Hối Văn, Thơ tiếp Lý Giác, Một bài Kệ, Quốc Tộ.