"THIÊN SỨ THẦM LẶNG" VÀ CANH BẠC CHÍNH TRỊ LÀM RUNG CHUYỂN SÀI GÒN

Trong kho tư liệu giải mật của Cơ quan Tình báo Trung ương Mỹ (CIA), hồ sơ mang mã số 00780 lập ngày 4 tháng 6 năm 1965 lưu giữ một nhận định kỳ lạ của Phó Giám đốc CIA William Colby về một sĩ quan cao cấp trong quân đội Sài Gòn. Colby viết rằng người đàn ông này mang cốt cách của một "thiên sứ" xả thân vì dân tộc, và việc lung lạc ông bằng tiền tài, quyền lực hay án tử hình là điều hoàn toàn bất khả thi. Người khiến trùm tình báo Mỹ phải bất lực cúi đầu chính là Đại tá Phạm Ngọc Thảo — nhà tình báo hành động huyền thoại, người đã đi thẳng vào sào huyệt kẻ thù, đơn độc "đạo diễn" những cuộc đảo chính làm rung chuyển chính trường Sài Gòn.

Quyết định bẻ lái lịch sử của người thanh niên dòng dõi đại tư sản

Phạm Ngọc Thảo (bí danh Chín Thảo, Albert Thảo) sinh năm 1922 tại Nam Bộ trong một gia đình đại điền chủ Công giáo toàn tòng giàu có và quyền lực bậc nhất thời bấy giờ. Mang quốc tịch Pháp từ khi mới chào đời, ông cùng các anh chị em được thụ hưởng nền giáo dục phương Tây đỉnh cao, đứng trước một tương lai nhung lụa và rộng mở tại chính quốc. Thế nhưng, khi thực dân Pháp nổ súng quay trở lại tái chiếm Nam Bộ vào mùa thu năm 1945, người thanh niên trí thức Albert Phạm Ngọc Thảo đã đưa ra một quyết định bẻ lái vận mệnh: tuyên bố từ bỏ quốc tịch Pháp, cắt đứt cuộc sống tư sản nhung lụa để dấn thân vào khói lửa kháng chiến cứu quốc.

Năm 1946, ông trở thành một trong mười hai cán bộ Nam Bộ xuất sắc nhất được cử ra Bắc học tập tại Khóa I Trường Võ bị Trần Quốc Tuấn. Trở về chiến trường miền Nam với tài năng quân sự thiên bẩm, ông kinh qua nhiều trọng trách quan trọng như Trưởng phòng Mật vụ Ban Quân sự Nam Bộ, rồi Tiểu đoàn trưởng Tiểu đoàn 410 lừng lẫy, trực tiếp chỉ huy nhiều trận đánh vang dội trong cuộc kháng chiến chống Pháp.

Sau Hiệp định Giơ-nê-vơ năm 1954, lịch sử tình báo Việt Nam chứng kiến một bước ngoặt chưa từng có tiền lệ. Nhận thấy bản lĩnh đặc biệt và thế mạnh xuất thân của Phạm Ngọc Thảo, đồng chí Lê Duẩn đã trực tiếp giao cho ông một nhiệm vụ chiến lược tối mật: "bỏ về thành" thâm nhập sâu vào hàng ngũ lãnh đạo cao cấp của chính quyền Sài Gòn. Nhiệm vụ ấy yêu cầu ông phải hoạt động hoàn toàn đơn tuyến, không thành lập tổ chức, không thu thập tin tức theo cách thông thường, mà phải áp sát trực tiếp, lợi dụng mâu thuẫn nội bộ đối phương để tác động và đánh địch từ bên trong.

Chiếc "kim bài" trong Phủ Tổng thống và mưu lược chinh phục anh em họ Ngô

Để xây dựng vỏ bọc hoàn hảo, Phạm Ngọc Thảo đã tận dụng triệt để xuất thân Công giáo dòng dõi cùng tri thức uyên bác để tiếp cận trung tâm quyền lực của anh em Ngô Đình Diệm và Ngô Đình Nhu. Sự thông tuệ về triết học và quân sự của ông nhanh chóng biến ông thành một "bảo bối" lý luận đối với Ngô Đình Nhu. Ông Nhu thường xuyên giữ ông lại để đàm đạo về "Chủ nghĩa Nhân vị" — hệ tư tưởng cốt lõi mà chính quyền Sài Gòn đang nỗ lực xây dựng để đối phó với cách mạng.

Về phần Tổng thống Ngô Đình Diệm, sự yêu mến dành cho Phạm Ngọc Thảo lớn đến mức ông Diệm coi ông như người trong nhà. Khi quyết định bổ nhiệm Phạm Ngọc Thảo làm Tỉnh trưởng Kiến Hòa (tức tỉnh Bến Tre) vào năm 1960, Ngô Đình Diệm đã trao cho ông một đặc quyền vô giá: quyền được báo cáo trực tiếp với Tổng thống mà không cần thông qua Bộ Quốc phòng hay Tư lệnh Vùng. Chiếc "kim bài" quyền lực này không chỉ giúp Phạm Ngọc Thảo bảo vệ tuyệt đối vỏ bọc chiến lược mà còn trở thành công cụ đắc lực để ông thực hiện những chiến công vô tiền khoáng hậu ngay tại vùng đất trọng điểm của cách mạng miền Nam.

Cú "ngược dòng" giải thoát hơn 2.000 tù chính trị Bến Tre

Tại Kiến Hòa — cái nôi của phong trào cách mạng miền Nam, Phạm Ngọc Thảo đã thực hiện một nước cờ tình báo táo bạo làm thay đổi cục diện chiến trường. Với tư cách Tỉnh trưởng, ông lập luận khôn khéo với giới chức Sài Gòn và các cố vấn Mỹ rằng việc giam giữ, tra tấn dã man người dân chỉ làm gia tăng lòng căm thù và "nuôi dưỡng" lực lượng Việt Minh. Ông thuyết phục rằng cách duy nhất để thu phục nhân tâm là thể hiện "chính sách khoan hồng của Tổng thống".

Sau khi nhận được sự phê duyệt từ Phủ Tổng thống, Phạm Ngọc Thảo lập tức ký quyết định giải thoát cho hơn 2.000 tù chính trị đang bị giam cầm tại Bến Tre. Trong số những người được ông mở cửa ngục trở về có rất nhiều cán bộ nòng cốt và đảng viên kiên trung, tiêu biểu như ông Võ Viết Thanh, người sau này trở thành Trung tướng, Thứ trưởng Bộ Công an. Việc trao trả tự do cho hơn 2.000 "hạt giống" cách mạng ngay trước mủi súng kẻ thù giống như việc hồi sinh một sư đoàn tinh nhuệ, tạo tiền đề và bàn đạp trực tiếp cho phong trào Đồng Khởi Bến Tre bùng nổ và lan rộng.

Không dừng lại ở đó, khi được giao nhiệm vụ giám sát "Quốc sách Ấp chiến lược", Phạm Ngọc Thảo đã áp dụng mưu gậy ông đập lưng ông. Ông chủ động đẩy nhanh tiến độ xây dựng ấp chiến lược một cách cực đoan, cưỡng ép và sơ sài. Việc làm này vừa khiến các rào chắn phòng thủ dễ dàng bị du kích phá vỡ, vừa khoét sâu sự bất bình và uất hận trong lòng nhân dân, góp phần làm phá sản hoàn toàn chiến lược trọng điểm của Mỹ và chính quyền Sài Gòn.

Cây bút giữa lòng Sài Gòn và đòn tâm lý "nghịch lý"

Khác với quy luật ngầm của ngành điệp báo là phải tuyệt đối ẩn mình, Phạm Ngọc Thảo chọn chiến thuật "nghịch lý": hành động công khai để tạo sự minh bạch tuyệt đối. Từ ngày 1 tháng 1 năm 1957, ông cùng nhóm trí thức Cần Lao xúc tiến thành lập tờ bán nguyệt san Bách Khoa tại Sài Gòn, đảm nhiệm vai trò sáng lập viên và cây bút chủ lực.

Trên trang báo của kẻ thù, dưới danh nghĩa "kinh nghiệm của một quân nhân", Phạm Ngọc Thảo đã viết hàng loạt bài luận quân sự sâu sắc như "Đánh giặc mà không giết người", "Quân đội đi bình định đem lại bình an hay oán hận" hay "Vấn đề kinh tế tự túc trong quân đội". Bằng ngôn từ trí tuệ và khách quan, ông công khai phân tích nghệ thuật chiến tranh du kích, ca ngợi tinh thần kỷ luật, sự gắn bó máu thịt giữa quân với dân và tính chính nghĩa của lực lượng Việt Minh. Đối phương dù cảm nhận được hơi hướng cách mạng trong từng dòng chữ nhưng đành bó tay không thể bắt bẻ, bởi ông không dùng từ ngữ tuyên truyền mà chỉ nêu ra những bài học thực tiễn xuất sắc. Học giả Nguyễn Hiến Lê trong Hồi ký của mình đã phải trầm thồ ghi nhận sự xác đáng và tầm vóc tư duy quân sự của Phạm Ngọc Thảo trên báo Bách Khoa.

Canh bạc đảo chính và sự bất lực của CIA

Sau khi chế độ Ngô Đình Diệm bị lật đổ vào năm 1963, chính trường Sài Gòn rơi vào vòng xoáy khủng hoảng nghiêm trọng với những cuộc tranh giành quyền lực đẫm máu. Đầu năm 1965, Tướng Nguyễn Khánh thâu tóm quyền lực, thiết lập chế độ độc tài và mâu thuẫn gay gắt với các phe phái. Nhận thấy thời cơ làm suy yếu triệt để quân đội Sài Gòn đã chín mồi, Đại tá Phạm Ngọc Thảo đã trực tiếp thiết kế và phát động cuộc đảo chính chấn động vào ngày 19 tháng 2 năm 1965.

Trưa ngày 19 tháng 2, các mũi tiến công của phe đảo chính do Phạm Ngọc Thảo chỉ huy đồng loạt nổ súng, nhanh chóng đánh chiếm các mục tiêu chiến lược tại trung tâm Sài Gòn như Đài phát thanh, Bưu điện Trung tâm, Tổng nha Cảnh sát Quốc gia và Bộ Tổng tham mưu, đồng thời bao vây Dinh Gia Long khiến Tướng Nguyễn Khánh phải hoảng loạn tháo chạy ra Vũng Tàu. Mặc dù cuộc binh biến bị khống chế sau đó do áp lực can thiệp từ phía Mỹ, nhưng mục tiêu chiến lược tối thượng của Phạm Ngọc Thảo đã thành công trọn vẹn: cuộc đảo chính đã giáng đòn quyết định ép Tướng Nguyễn Khánh phải từ nhiệm và đi lưu vong vĩnh viễn ra nước ngoài, đồng thời làm phá sản hoàn toàn kế hoạch đổ quân và giội bom quy mô lớn mà Washington và Sài Gòn dự định ký kết thời điểm đó.

Hàng loạt tài liệu giải mật sau chiến tranh của CIA cho thấy tình báo Mỹ luôn bị ám ảnh bởi cái tên Phạm Ngọc Thảo. Họ gọi ông là "nhà đảo chính chuyên nghiệp" và tính toán rằng nếu ông nắm quyền, chính trường Sài Gòn sẽ hoàn toàn đổi hướng. Báo cáo mật số 00780 của Phó Giám đốc CIA William Colby thừa nhận rằng chính quyền Sài Gòn không dám công khai bắt hay hành hình ông vì ông đã trở thành một "biểu tượng kiên trung", và bất kỳ sự can thiệp thô bạo nào cũng sẽ tạo ra một vụ nổ chính trị không thể kiểm soát.

Khúc tráng ca anh dũng và câu chuyện thầm lặng sau hậu phương

Đằng sau một nhà tình báo kiên cường trên chính trường là một thế giới nội tâm sâu sắc và sự hy sinh vô bờ bến của gia đình. Năm 1949, ông kết hôn với bà Phạm Thị Nhiệm, em gái ruột của Giáo sư Phạm Thiều. Năm 1963, phía Mỹ bất ngờ mời bà Nhiệm sang Mỹ giảng dạy tiếng Việt — một nước cờ hiểm hóc nhằm giữ vợ con ông làm con tin để kiểm tra lòng trung thành. Để bảo vệ nhiệm vụ chiến lược của chồng, bà Nhiệm đã nuốt nước mắt đưa sáu người con nhỏ sang Mỹ, sống ròng rã nhiều năm dưới sự giám sát ngột ngạt của mật vụ.

Tháng 7 năm 1965, sau khi cuộc binh biến bất thành và bị truy nã gắt gao, Phạm Ngọc Thảo quyết định không rút ra căn cứ mà tiếp tục bám trụ trận địa Sài Gòn. Do sự phản bội của nội gián, ông bị bắt tại Đan viện Phước Lý (Đồng Nai). Kẻ thù đã dùng những ngón đòn tra tấn dã man nhất nhằm khuất phục ông, nhưng nhà tình báo kiên trung vẫn giữ trọn khí tiết, không tiết lộ bất kỳ bí mật nào của Đảng. Ngày 17 tháng 7 năm 1965, Đại tá Phạm Ngọc Thảo đã anh dũng hy sinh ở tuổi 43.

Nguyên Thủ tướng Võ Văn Kiệt từng nhận xét: "Anh Phạm Ngọc Thảo đã nhận một nhiệm vụ đặc biệt, chưa từng có tiền lệ trong công tác cách mạng của chúng ta". Còn đồng chí Trần Bạch Đằng, tác giả của tiểu thuyết và bộ phim kinh điển Ván bài lật ngửa, đã khẳng định Phạm Ngọc Thảo chính là nguyên mẫu hoàn hảo cho nhân vật Nguyễn Thành Luân — một biểu tượng bất tử về trí tuệ, bản lĩnh và lòng yêu nước sắt son của người chiến sĩ tình báo Việt Nam.