Thiên sử thi bên lộ Vòng Cung: Người thầy thuốc mang vết sẹo cụt ngón và 48 giờ giành giật thương binh trước họng súng giặc

Trong ký ức của những người lính miền Tây Nam Bộ, lộ Vòng Cung (Cần Thơ) không chỉ là một địa danh, mà là một vùng đất lửa, nơi lòng dũng cảm được thử thách bằng những trận mưa bom bão đạn rát mặt. Người ta vẫn thường rỉ tai nhau câu ca đầy ám ảnh: “Vòng Cung đi dễ khó về, đạn chen đầu đạn, bom kề hố bom”.

Thế nhưng, ngay trên cái tọa độ tử thần ấy, những người chiến sĩ quân y vẫn lặng lẽ đi về trong đêm, dùng đôi vai và cả máu của mình để kết thành tấm khiên chở che cho thương binh. Đứng đầu hàng ngũ những người dệt nên huyền thoại áo trắng năm ấy là Đại tá, bác sĩ, Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Nguyễn Văn Bửu, người anh cả "Hai Tân" của Tiểu đoàn 309.

Người đi tìm sự sống trong lòng chảo Mậu Thân 1968

Chàng trai Nguyễn Văn Bửu sinh ra tại vùng đất Hòa Ân, huyện Cầu Kè, tỉnh Trà Vinh. Năm 1950, khi cuộc kháng chiến chống Pháp đang bước vào giai đoạn quyết liệt, ông theo gia đình sang Cà Mau hoạt động và sớm bộc lộ năng khiếu thủ lĩnh khi đảm nhiệm vai trò Trung đội trưởng thanh niên cứu quốc huyện Trần Văn Thời. Khi phong trào cách mạng miền Nam chuyển mình sang giai đoạn đấu tranh chính trị kết hợp vũ trang, ông được tổ chức cử đi đào tạo quân y sĩ, rồi chính thức bén duyên với màu áo trắng hỏa tuyến trên cương vị phụ trách Đội phẫu Quân y Tiểu đoàn 309 kiêm Chính trị viên Đại đội Quân y, Trung đoàn 1-U Minh.

Mùa xuân Mậu Thân 1968 ập đến bằng những tiếng súng tổng tiến công rầm trời. Tại mặt trận Cần Thơ, Trung đoàn 1-U Minh cùng quân dân địa phương đánh những trận ra trò, tiêu diệt hơn 1.500 tên địch, làm bị thương 1.409 tên, bắn hạ 100 máy bay và 8 khẩu pháo. Giữa những con số chiến công hiển hách ấy, là những đêm thức trắng nghẹt thở của đội phẫu quân y dưới sự chỉ huy của ông Hai Tân.

Ông Bửu bồi hồi nhớ lại đợt 1 của chiến dịch, khi lượng thương binh chuyển về tuyến sau tăng đột biến. Suốt hai ngày đêm ròng rã, ông cùng các chiến sĩ quân y cõng thương binh băng qua hệ thống đồn bốt, kênh rạch chằng chịt của giặc. Đến khi ra tới ven lộ Vòng Cung thì trời vừa hửng sáng, cũng là lúc một trận càn quét quy mô lớn của địch đổ ập xuống.

Trong làn đạn dày đặc, ông Hai Tân nhanh chóng điều phối cất giấu các thương binh vào hầm bí mật. Giữa trận địa hỗn loạn, vẫn còn một chiến sĩ bị chấn thương sọ não nặng chưa kịp di chuyển. Không một chút ngần ngại, ông Bửu ôm chặt lấy đồng đội, đưa xuống một công sự nhỏ rồi dùng cành lá ngụy trang kín đáo.

Suốt ngày hôm đó, người thầy thuốc ấy vừa một tay giữ vết thương cho bệnh nhân, một tay cầm súng sát cánh cùng đơn vị đánh trả quân càn cứu viện. Khi màn đêm buông xuống, đơn vị rút đi, ông Hai Tân quay lại căn hầm, cõng người chiến sĩ chấn thương sọ não trên lưng, lầm lũi đi trong đêm. Phải mất hai ngày đêm cắt rừng, nhịn đói, ông mới đưa được người đồng đội của mình về cứ an toàn.

Vết sẹo cụt ngón và chuyến hành quân nghẹt thở qua ruộng sình

Chiến trường mỗi ngày một ác liệt, các đợt tấn công thứ 2 và thứ 3 tiếp tục nổ ra trên khắp các hướng Cái Tắc, Tầm Vu, Long Tuyền, Bình Thủy... Cứ sau mỗi trận đánh, nhiệm vụ của ông Bửu và đồng đội lại càng đè nặng: Phải luồn qua mạng lưới hỏa lực dày đặc, vận chuyển thương binh từ chiến tuyến lửa Vòng Cung về tận hậu cứ sâu trong rừng đước Cà Mau để điều trị.

Có những chuyến đi được đổi bằng máu. Ông Bửu không bao giờ quên một đêm tối trời, ông chỉ huy đoàn gồm 9 chiếc xuồng ba lá chở đầy thương binh lặng lẽ lướt đi trên dòng kênh. Bất ngờ, chiếc xuồng đi đầu trúng đạn phục kích của giặc, một chiến sĩ hy sinh ngay tại chỗ. Ngay sau đó, tiếng gầm rú của pháo binh địch từ huyện Vĩnh Thuận (Kiên Giang) dội tới, xé toạc không gian, nã hỏa lực xối xả vào đội hình quân y. Một mảnh pháo găm thẳng vào bàn tay ông Hai Tân, cướp đi hai ngón tay máu chảy xối xả.

Nén cơn đau thấu xương, người chỉ huy ra lệnh cho đội hình lùi lại để bảo toàn lực lượng. Giữa dòng nước đỏ ngầu, ông dùng một tay tự băng bó vội vã vết thương của mình, rồi nhường những dải băng sạch nhất để chăm sóc cho các thương binh trên xuồng. Chưa kịp nghỉ ngơi, ông lại lao mình xuống nước, bơi ra vớt xác người đồng đội vừa ngã xuống, đưa về nơi trú quân cách đó 3km.

Để tránh đồn bốt giặc đang siết chặt vòng vây phía trước, ông Hai Tân đưa ra một quyết định táo bạo: Thay đổi lộ trình, lệnh cho toàn đội hình lao xuống ruộng sình. Dưới sự chỉ huy của người thầy thuốc cụt ngón, những người lính quân y và thương binh nhẹ cùng nhau ghé vai, kéo những chiếc xuồng lết ròng rã hơn 1km qua bãi sình lầy thụt đến ngang gối. Chuyến hàng đặc biệt ấy cuối cùng đã vượt qua cửa tử, về đến căn cứ an toàn trong sự vỡ òa của toàn đơn vị.

Phần thưởng từ trái tim người lính

Đi qua những năm tháng rực lửa ở lộ Vòng Cung, Đội phẫu Quân y Tiểu đoàn 309 dưới sự dẫn dắt của ông Nguyễn Văn Bửu đã hoàn thành xuất sắc sứ mệnh thiêng liêng của người thầy thuốc. Ghi nhận tấm lòng vàng và ý chí thép ấy, Bộ tư lệnh Miền đã trân trọng trao tặng đơn vị bức cờ thêu tám chữ vàng: “Quên mình phục vụ thương binh” và danh hiệu “Đơn vị Thành Đồng quyết thắng”.

Vào ngày 15-2-1970, một vinh dự lớn lao đã đến khi ông Nguyễn Văn Bửu chính thức được Chính phủ cách mạng lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam trao tặng danh hiệu cao quý: Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân giải phóng.

Chiến tranh lùi xa, người sĩ quan quân y năm xưa tiếp tục cống hiến trọn vẹn trí tuệ của mình cho ngành y quân đội và nghỉ hưu với quân hàm Đại tá, nguyên Phó giám đốc về Chính trị Bệnh viện Quân y 121. Những ngày tháng của năm 2026, đất nước đã thanh bình, những vết thương trên bàn tay mất hai ngón của vị tướng già "Hai Tân" vẫn thỉnh thoảng nhức nhối mỗi khi trái gió trở trời. Nhưng đối với ông, vết sẹo ấy chính là chiếc huân chương lấp lánh nhất của cuộc đời đạo y — minh chứng cho một thời đại mà những người thầy thuốc sẵn sàng lấy thân mình làm lá chắn, bảo vệ mạch máu hồi sinh cho những người anh em đồng đội.